Русско-татарский словарь:
сума (сущ.)(ж) уст. букча; калта пустить с сумой хәерчелеккә төшерү, бөлдерү; ходить с сумой хәер эстәү, хәер эстәп йөрү, соранып йөрү; сума переметная 1) хурҗин; 2) перен. аумакай [кеше]
сумасброд (сущ.)(м)дуамал баш, дуамал кеше
сумасбродить (гл.) см. сумасбродничать сумасбродка (сущ.)(ж)дуамал хатын (кыз)
сумасбродничать (гл.)дуамаллану
сумасбродный (прил.)дуамал
сумасбродство (сущ.)(с)дуамаллык
сумасбродствовать (гл.) см. сумасбродничать сумасшедший (прил.) 1. акылдан язган, дивана, тиле 2. в знач.(сущ.)сумасшедший м, сумасшедшая(сущ.)(ж)акылдан язган [кеше], дивана [кеше] 3. разг. (безрассудный) акылсыз; дуамал 4. разг. (невероятный по силе и т. п.) чиктән тыш зур (югары, көчле), акылга сыймаслык…; сумасшедшие цены чиктән тыш югары бәяләр
сумасшествие (сущ.)(с) 1. (потеря рассудка) акылдан язу, акылдан сабу, акылдан язганлык 2. разг. (безрассудство) акылсызлык, дуамаллык до сумасшествия акылдан язарлык дәрәҗәдә, искиткеч, гаҗәп
сумасшествовать (гл.)акылсыз эш итү, алдын-артын уйламыйча эш итү
суматоха (сущ.)(ж)ыгы-зыгы, шау-шу, мәхшәр
суматошиться (гл.) разг. ыгы-зыгы килү, шау-шу килү, ашык-пошык эшләү (йөрү)
суматошливость (сущ.)(ж) мн. нет, разг. ыгы-зыгы килү(чәнлек), ашык-пошык эшләү(чәнлек)
суматошливый (прил.) разг. 1. (о человеке) ыгы-зыгы килүчән, ашык-пошык килүчән (эшләүчән, йөрүчән) 2. ыгы-зыгылы, шау-шулы; суматошливый день ыгы-зыгылы көн
суматошный (прил.) см. суматошливый сумбур (сущ.)(м)чиктән тыш буталчыклык, чуалчыклык; мәгънәсезлек
сумбурить (гл.) разг. фам. 1. буталчыклык (чуалчыклык) кертү; буталчыклык тудыру, 2. мәгънәсез нәрсәләр сөйләү
сумбурность (сущ.)(ж) мн. (нет)буталчыклык, мәгънәсезлек
сумбурный (прил.)(путаный) чиктән тыш буталчык, чуалчык, мәгънәсез
сумбурщина (сущ.)(ж) мн. нет, разг. фам. пренебр. см. сумбурность сумеречник (сущ.)(м) 1. разг. эңгер-меңгер чакны яратучы (кеше), эңгер-меңгер чакта сөйләшеп утырырга яратучы; 2. зоол. эңгер-меңгер чакта йөрергә чыга торган хайван
сумеречница (сущ.)(ж) 1. разг. шутл. см. сумеречник1; 2. эңгер-меңгер күбәләге
сумеречный (прил.) 1. эңгер-меңгер, караңгылы-яктылы; сумеречное время эңгер-меңгер вакыт (күз бәйләнгән чак) 2. караңгылы-яктылы, ярым караңгы; төмсә, салынкы; сумеречный день төмсә көн; сумеречный коридор ярым караңгы коридор 3. перен. (безрадостный) күңелсез, рухсыз, җансыз, сүрән; төшенке; сумеречная жизнь күңелсез тормыш; сумеречное настроение төшенке күңел 4. зоол. эңгер-меңгер чакта йөрергә чыга торган (хайван турында) сумеречное состояние мед. аңгы-миңге хәл (кайбер психик авырулар белән авырганда)
сумерки (сущ.)(только) мн. эңгер-меңгер; эңгер-меңгер вакыт (чак), караңгылы-яктылы вакыт (чак), күз бәйләнгән чак; икенде ахшам арасы
сумерничать (гл.) разг. эңгер-меңгер вакытны ут кабызмыйча гына сөйләшеп үткәрү, икенде ахшам арасында ут кабызмыйча сөйләшеп утыру
сумет (сущ.)(м) обл. см. сугроб суметь (гл.)(с) неопр. …а алу, булдыра алу; суметь ответить җавап бирә алу; суметь сделать эшли алу
сумина (сущ.)(ж) обл. бер як букча (хайван сыртына ике якка салынмалы букчаның берсе)
сумка (сущ.)(ж)букча, сумка
сумма (сущ.)(ж) 1. мат. сумма 2. (совокупность) җыенысы, барлыгы, барысы, җәмгысы, җәмгы; вся сумма человеческих знаний кешелек белемнәренең барлыгы 3. (количество денег) сумма, сума, акча в сумме барысын бергә алганда, нәтиҗәдә
суммарный (прил.) 1. кушу нәтиҗәсендә (нәтиҗәдә) килеп чыккан; суммарное количество кушу нәтиҗәсендә килеп чыккан сан 2. гомуми, гомуми рәвештә…, гомумиләштерелгән; суммарные сведения гомумиләштерелгән мәгълүматлар
суммировать (гл.)что 1. (подвести итог) суммасын чыгару, кушып гомуми суммасын чыгару, хисаплап чыгару; суммировать расходы расходларның суммасын хисаплап чыгару 2. (обобщить) гомумиләштерү, гомум нәтиҗә чыгару, гомумиләштереп нәтиҗә чыгару; суммировать опыт [алынган] тәҗрибәне гомумиләштереп нәтиҗә чыгару
суммироваться 1. (гл.)гомумиләшү 2. (гл.) страд. от суммировать
суммовой (прил.) спец. күпме акча кирәк булганын күрсәтеп...; представить план работ в суммовом выражении эшләр планын күпме акча кирәк булганын күрсәтеп төзергә
сумничать (гл.) разг. акыл сату, мөгез чыгару
сумно (нареч.)уйланып; сумно сидеть уйланып утыру
сумный (прил.) обл. күнелсез, төшенке, уйчан; сумное настроение төшенке настроение
сумняся ничтоже сумняся = һич тә уйлап-нитеп тормастан, һич тә икеләнмичә, шикләнмичә, шикләнми-нитми
сумняшеся см. сумняся сумочка (сущ.)(ж) 1. см. сумка; 2. см. ридикюль сумочный (прил.)сумка(лар)...-ы, букча(лар)...-ы; сумочное производство сумкалар производствосы
сумрак (сущ.)(м)ярым караңгылык
сумрачность (сущ.)(ж) 1. (сумрак) ярым караңгылык 2. перен. (мрачность) кәефсезлек, күңелсезлек, боеклык, караңгы чырайлылык
сумрачный (прил.) 1. ярым караңгы, караңгылы-яктылы; сумрачная комната ярым караңгы бүлмә 2. төмсә, салынкы; шыксыз; сумрачный день салынкы көн 3. перен. караңгы, төксе, кәефсез, күңелсез; боек, караңгы чырайлы; сумрачные мысли күңелсез уйлар; сумрачное лицо караңгы чырай
сумчатка (сущ.)(ж) зоол. сумкалы хайван, букчалы хайван (мәсәлән, көңгерә)
сумчатый (прил.) 1. зоол. , бот. букчалы, сумкалы; сумчатые животные букчалы хайваннар 2. в знач.(сущ.)сумчатые мн. зоол. букчалылар
сумятица (сущ.)(ж) разг. ыгы-зыгы, шау-шу, гауга, кыямәт, мәхшәр
Татарско-русский словарь:
сум (сущ.) рубль; бер сум один рубль; меңнәрчә сум тысячи рублей ||(прил.) книжн. 1. чистый, без примеси; сум тимер чистое железо 2. состоящий из одной мякоти, без костей и хрящей; итнең сум җире кусок мяса из одной мякоти 3. перен. чистый, непорочный, безгрешный; см. саф; сум йөрәк чистое сердце
сум ит (сущ.) мякоть, ссек, филе
сума (сущ.) 1. капитал, состояние; зур ~ большое состояние; ~ ясау накопить капитал; төп ~ основной капитал 2. разг. стоимость, цена; товарның ~сы стоимость товара; ~сы 1 сум цена 1 рубль 3. разг. сумма; табыш ~сы сумма прибыли; зур ~да заем бирү предоставить заём на большую сумму
сумала (сущ.) 1. смола || смоляной; смолистый; нарат ~сы сосновая смола; тау ~сы горная смола; синтетик ~лар синтетические смолы; кайнар ~ горячая смола; ~ кайнату заводы смологонный завод; ~ эретү топить смолу; ~ мичкәсе смоляная бочка; ~ исе смолистый запах 2. см. сагыз; ~ исе белән аңкыган урманнар леса, пахнущие смолой
сумала кайнату (сущ.) смолокурение || смолокурный
сумала кайнату алачыгы (сущ.) смолокурня
сумала кайнатучы (сущ.) смолокур, смологон
сумала сеңдерелгән (прил.) смолёный
сумала сылау (гл.)(неперех.) смолить, осмолить, высмолить
сумала түбе (сущ.) спец. вар
сумалага катыру (гл.)(перех.) засмолить
сумаладай (нареч.) смолисто
сумалалану (возвр.)- страд. от сумалалау
сумалалау (гл.)(перех.) смолить, осмаливать/осмолить, засмаливать/засмолить, высмаливать/высмолить что чем || 1) осмоление, осмолка 2) смолильный; арканны ~у высмолить канат; ~у җайланмалары смолильные приспособления
сумалалаучы (сущ.) смолильщик
сумалалы (прил.) 1. смолистый; ~ такта смолистая доска 2. смолёный; осмолённый; ~ җеп смолёная нитка; ~ сүс осмолённая кудель
сумалалылык (сущ.) смолистость
сумалану (гл.) наживать/нажить капитал, состояние
сумалаташ (сущ.) камень смоляной
сумалачы коңгыз (сущ.) зоол. смолёвка (жук)
сумалы (прил.) 1. с капиталом; зур ~ с большим капиталом 2. состоятельный; ~ кеше состоятельный человек
сумасыз (прил.) несостоятельный; ~ сәүдәгәр несостоятельный купец
сумасызлану (гл.) разг. становиться/стать несостоятельным; лишаться/лишиться капитала (состояния)
сумах (сущ.) бот. сумах
сумбукоз (прил.) мед. сумбукоз
сумка (сущ.) 1. сумка, сумочка || сумочный; күн ~ кожаная сумка; кыр ~сы полевая сумка; хатын-кыз ~сы женская сумочка 2. зоол. сумка, полость; көнгерә ~сы сумка кенгуру 3. анат. сумка; йөрәк ~сы околосердечная сумка
сумкалы (прил.) 1. имеющий сумку, с сумкой 2. зоол. 1) сумчатый; ~ күсе сумчатая крыса; ~ көнгерә сумчатый кенгуру; ~ бүре сумчатый волк; ~ аю зоол. сумчатый медведь, коала 2) в знач.(сущ.) сумкалылар мн. сумчатые
сумкалы аю (сущ.) зоол. см. коала сумкалы гөмбә (сущ.) бот. см. аскомицет сумкалылар (сущ.) мн. зоол. сумчатые
сумлап (нареч.) в словосочетаниях с(числ.) колич.; около ... рубля, около ... рублей; йөз ~ акчам калган у меня осталось около ста рублей
сумлык (прил.) рублёвый; на ... рублей; бер ~ акча рублёвая монета (ассигнация); рублёвка; йөз ~ билет сторублёвый билет; мең ~ товар товар на тысячу рублей; ике йөз ~ костюм двухсотрублёвый костюм
сумма (сущ.) 1. мат. сумма; ике сан ~сы сумма двух чисел; күпбуыннар ~сы сумма многочленов 2. сумма (количество денег); бик зур ~ җыйналды набралась очень большая (изрядная) сумма
сумма квадраты (сущ.) мат. квадрат суммы
суммаланучан (прил.) мат. суммируемый
суммалаучы (прил.) мат. суммирующий
сумманың монотонлыгы (сущ.) мат. монотонность суммы
суммар (прил.) книжн. суммарный
суммасын чыгару (гл.)(неперех.) мат. выводить/вывести сумму; суммировать || суммирование
сумматор (сущ.) инфрм. сумматор
суммация (сущ.) физиол. суммация
сумочы (сущ.) сумист
сумса (сущ.) кул. сумса (национальное мучное изделие); пирожок || пирожковый; ит ~сы мясной пирожок; кайнар ~ горячий пирожок
сумса кафесы (сущ.) пирожковая
сумсалык (прил.) пригодный (подходящий) для пирожка, сумсы; ~ ит мясо, пригодное для пирожка
сумсачы (сущ.) специалист по изготовлению сумсы (пирожков); продавец пирожков
Тәсадеф