Русско-татарский словарь:
взад (нареч.): взад и вперед әрле-бирле; артка-алга; ни взад ни вперед артка да алга да юк
вперед (нареч.) 1. алга, алга табан; идти вперед алга бару; шагнуть вперед алга атлау 2. разг. алда, киләчәктә, моннан ары; вперед будьте осторожнее киләчәктә саграк булыгыз 3. разг. элек, башта вперед посмотрите башта карагыз; 4. алдан; получить зарплату вперед эш хакын алдан алу 5. в знач.(межд.)алга; взвод, вперед! взвод, алга! взад и вперед әрле-бирле; шаг вперед бер адым алга; часы ушли вперед сәгать алга киткән
елозить (гл.) простореч. әрле-бирле үрмәләп йөрү, әрле-бирле шуышып йөрү; елозить по полу идән буенча әрле-бирле үрмәләп йөрү
забродить I(гл.) разг. әрле-бирле йөри башлау
II(гл.)әрле-бирле йөри башлау; үрсәләнеп йөри башлау, әрле-бирле сугылу; заметаться в отчаянии нишләргә белмичә әрле-бирле сугылу
II(гл.) разг. фам. әрле-бирле йөри башлау
заснимать (гл.) см. заснять засновать (гл.) разг. 1. җеп озата башлау, киләп сара башлау; 2. перен. әрле-бирле йөри башлау, киләп сара башлау
исшнырить (гл.) простореч. әрле-бирле сугылып йөреп чыгу; исшнырить все углы в доме әрле-бирле сугылып өйдәге барлык почмакларны йөреп чыгу
II(сущ.)(ж) мн. нет, простореч. әрле-бирле йөрү, ыгы-зыгы килү
II(гл.)йөрү, әрле-бирле йөрү, тик йөрү; побродить по лесу урманда әрле-бирле йөрү
сновать (гл.) 1. что, текст. киләп сару, буй сару, озату, буй җебе озату (туку эшендә) 2. перен. әрле-бирле йөрү, тыз-быз йөрү, киләп сару; люди снуют по улице урам буйлап әрле-бирле кешеләр йөреп тора
суета (сущ.)(ж) 1. (мелочные дела, интересы) юк-бар эш, юк-бар нәрсә 2. (хлопоты, беготня) мәшәкать, ыгы-зыгы; ыгы-зыгы килү, ашык-пошык йөрү (йөгерү), әрле-бирле килү суета сует дөнья ыгы-зыгысы, дөнья мәшәкатьләре
суетиться (гл.)ыгы-зыгы килү, ашык-пошык йөрү (йөгерү), әрле-бирле килү
тыкаться (гл.) 1. прост. төртелү, бәрелү; тыкаться в стену стенага бәрелү 2. перен. (беспорядочно двигаться) бәргәләнеп йөрү; кысылу, тыгылу; тыкаться всюду бөтен җиргә тыгылу; тыкаться туда-сюда әрле-бирле йөрү тыкаться носом йоклап утыру, утырган килеш йоклау
угол (сущ.)(м) 1. мат. почмак; острый угол кысынкы почмак; тупой угол җәенке почмак; угол падения төшү почмагы; угол отражения чагылу почмагы 2. почмак, чат; угол стола өстәл почмагы; на углу улицы урам чатында 3. почмак [урын], сыеныр урын, бүлмәнең бер өлеше; иметь свой угол сыеныр урының булу а загнать в угол китереп кысу; из-за угла почмактан [торып], яшерен рәвештә, астыртын рәвештә; ставить в угол почмакка бастырып кую; ходить из угла в угол әрле-бирле йөренү, ишекле-түрле йөренү; передний угол түр, түр башы
ходить (гл.) 1. йөрү, йөреп тору; ходить по лесу урманда йөрү; ходить на цыпочках аяк очына гына басып йөрү; ходить взад-вперед әрле-бирле йөрү; ходить на лыжах чаңгыда йөрү 2. йөрү, бару, барып йөрү; ходить в театр театрга йөрү; ходить по магазинам магазиннарда йөрү; ходить в гости кунакка йөрү; ходить на охоту ауга йөрү; ходить в атаку атакага бару; ходить в поход походка йөрү 3. (о средствах транспорта) йөрү 4. йөрү; таралу; ходить по рукам кулдан-кулга йөрү; ходят слухи хәбәрләр таралган 5. разг. (шататься, дрожать) селкенү, селкенеп тору; пол ходит под ногами йөргәндә идән селкенеп тора в (о часах) йөрү 7. за кем-чем (заботиться, ухаживать) карау, күзәтү; ходить за больным авыруны карау; ходить за цветами чәчәкләрне карап үстерү 8. киеп йөрү; ходить в военной форме хәрби форма киеп йөрү; ходить в сапогах итек киеп йөрү; ходить босиком ялан аяк йөрү 9. (в игре) йөрү, чыгу; ходить с козыря козырь белән йөрү; вам ходить сез йөрергә тиеш 10. (пребывать в каком-л. состоянии) йөрү; ходить голодным ач йөрү 11. (быть кем-л.) … булып эшләү; ходить в председателях председатель булып эшләү 12. разг. (испражняться) тышка чыгу, тәрәт итү ходить вокруг да около мәсьәләне аңлап җиткермәү, мәсьәләнең асылына төшенеп җитмәү; ходить на задних лапках перед кем тәлинкә тоту, ялагайлану, юмакайлану; ходить по миру хәер сорашу; ходить по струнке у кого. перед кем песи кебек йөрү, биеп кенә тору
шнырять (гл.) разг. әрле-бирле йөрү, йөренеп тору; шнырять в толпе төркем эчендә әрле-бирле йөрү шнырять глазами күзләре белән капшау
Татарско-русский словарь:
арлы-бирле см. әрле-бирле армай (сущ.) ист. 1. надсмотрщик; староста (в деревне) 2. сборщик налогов 3. человек, следящий за порядком на свадьбе
әрле-бирле (нареч.) 1. взад и вперёд; туда и сюда (с глаголами движения; ходить, прогуливаться, разгуливать); әрле-бирле йөгерү бегать туда-сюда 2. поверхностно, кое-как, как попало (убирать комнату) 3. мельком, вскользь, бегло (просмотреть рукопись)
йөгерү I(неперех.) 1. в разн. знач. бегать/бежать || бег; пробежка; ~ү тизлеге скорость бега; ерак арага ~ү бежать на длинную дистанцию; вакыт туктаусыз ~ә время бежит безостановочно; поезд һаман алга ~ә поезд всё бежит вперёд; күзләр китап юлларыннан ~әләр глаза бегают по строчкам книги; иртә саен ишегалдына ~ергә чыгу каждое утро выходить во двор на пробежку 2. в знач.(нареч.) йөгереп бегом, быстро; ~еп аның янына килү бегом прибежать к нему; ~еп баскычтан менеп китү бегом подняться по лестнице 3. в разн. знач. 1) бежать, побежать; ярдәмгә ~ү бежать на помощь; таулардан гөрләвекләр ~де с гор побежали ручьи; җәрәхәтеннән кан ~ә из раны бежит кровь; 2) перен. пробежать; бөтен тәнгә кискен салкын ~де по всему телу пробежал острый холод; йөзенә сагыш күлә-гәсе ~де по лицу пробежала тень тоски; тимерчыбыклар буйлап ток ~ә по проводам бежит ток 4. 1) убегать/убежать, побежать к кому-л., чему-л. или куда, за кем, за чем; иртә саен су буена ~ү каждое утро убегать к речке; доктор чакырырга ~ү побежать за доктором; китапханәгә ~ү побежать в библиотеку 2) убегать/убежать; забегать/забежать; урманга ~ү забежать в лес; саубуллашмыйча ~ү убежать не простившись 5. разбегаться/разбежаться; буталышып, төрле якка ~ү растерявшись, разбежаться 6. прям., перен. бегать; әрле-бирле ~ү бегать взад и вперёд (туда и сюда); беготня; көн-төн хуҗалык эшләре белән ~ү день и ночь бегать по хозяйственным делам; кызлар артыннан ~ү ( прост. ) бегать за девушками
Тәсадеф