Русско-татарский словарь:
багрить I(гл.) 1. багор белән чыгару; 2. перен. простореч. вульг. чәлү, чәлдерү, эләктерү (урлау)
блюститель (сущ.)(м) книжн. саклаучы, күзәтүче, күзәтеп торучы; блюститель порядка тәртип саклаучы; блюститель закона законның үтәлүен күзәтүче
валек (сущ.)(м) 1. (для белья) бәләк, кер тукмагы, чәпәмә 2. (в упряжи) вәлүк, постромка агачы 3. (металлический брусок) валик; катать на вальках валиклар өстеннән тәгәрәтү
везтись (гл.) 1. страд. илтелү, китерелү (төяп, утыртып); 2. разг. (тащиться, волочиться) өстерәлү, сөйрәлү, өстерәлеп бару (идәннән, җирдән)
ветправила (сущ.) мн. ветеринария кагыйдәләре (терлекләрне тәрбия итүдә үтәлүе мәҗбүри булган ветеринария кагыйдәләре)
взвестись (гл.)күтәрелү, өскә күтәрелү, өскә юнәлү
влачиться (гл.) устар. өстерәлү, сөйрәлү; каңгырып йөрү
влечься (гл.) 1. өстерәлү, сөйрәлеп бару; 2. омтылу, дәртсенү
влиться (гл.) 1. агып керү [агып] килеп кушылу; [агып] килеп керү; вода влилась в подвал су подвалга агып кергән 2. перен. өстәлү, кушылу; в нашу организацию влились свежие силы безнең оешмага яңа көчләр өстәлде
волочиться (гл.) разг. өстерәлү, сөйрәлү, өстерәлеп (сөйрәлеп) бару; поводок волочился по земле тезген җир өстеннән өстерәлеп бара иде
восстановиться (гл.) 1. [яңадан] башлау, аякка басу; төзәлү, элекке хәленә кайту; восстановилось движение поездов поездлар яңадан йөри башладылар; здоровье его восстановилось аның сәламәтлеге төзәлде 2. в чем кире кайтарып алу, кире кайтару; кире куелу; восстановиться в правах хокукларны кире кайтарып алу 3. перен. (вновь возникнуть в памяти) күз алдына килү, [хәтергә] төшү, [искә] төшү
впить (гл.) см. впивать впиться (гл.) 1. кадалу, кадалып керү; клещ впился талпан кадалган; пиявка впилась сөлек кадалган 2. батыру, батырып кертү; впиться зубами тешләрне батырып кертү 3. кадалу, керү; булавка впилась в палец булавка бармакка кадалды 4. в кого-что чем и без доп. текәлү, кадалу, күзләрне текәү; впиться глазами күзләре белән кадалу (текәлеп карау); впиться в глаза кому-л. күзләргә текәлү; впиться в книгу китапка кадалу
всколебаться (гл.) устар. дулкынлану, тирбәлү
втупик (нареч.): поставить (кого-л.) втупик аптырашта калдыру, авыр хәлдә калдыру, кыен хәлдә калдыру; стать втупик аптырашта калу, авыр хәлдә калу, көймә комга терәлү
вымоститься (гл.)түшәлү, җәелү (юлга таш һ.б.)
выполниться (гл.)үтәлү, үтәлеп бетү, башкарылу
выполнять (гл.) см. выполнить выполняться (гл.) 1. см. выполниться; 2. страд. үтәлү, тутырылу
выправиться (гл.) 1. (выпрямиться) тураю, төзәю; дерево выправилось агач турайды 2. (исправиться) төзәлү
выровняться (гл.) 1. тигезләнү, тигезләнеп бетү, такыраю, такыраеп бетү; лед на катке выровнялся шугалакта боз тигезләнде 2. тураю; самолет выровнялся самолет турайды 3. турылану, тигезләнү; шеренга выровнялась шеренга турыланды 4. перен. төзәлү; характер у него выровнялся холкы төзәлде 5. перен. (развиться физически) тазару, тазарып китү; ребенок выровнялся бала тазарып китте
выстелить (гл.) разг. см. выстлать выстилать (гл.) см. выстлать выстилаться (гл.) страд. җәелү, түшәлү
гад (сущ.)(м) 1. обычно мн. гады хәшәрәт, сөйрәлүче (елан, бака һ.б.ш.) 2. бран. кабахәт, кара елан, хәшәрәт, әшәке кеше
герпетология (сущ.)(ж)герпетология (җир-су хайваннарын һәм сөйрәлүчеләрне өйрәнә торган фән)
график I(сущ.)(м)график ( 1. төрле процессларның үсешен күрсәтә торган диаграмма 2. үтәлү вакыты һәм нормасы күрсәтелгән план)
декорироваться (гл.)гл. страд. бизәлү
добавиться (гл.) разг. өстәлү, арту, кушылу
добавлять (гл.) см. добавить добавляться (гл.) 1. разг. см. добавиться; 2. страд. арттырылу, өстәлү, кушылу
II(гл.)өстәлү, өстәп куелу, өстәп салыну, тутырып җиткерелү
дополняться (гл.) 1. дополниться; 2. страд. өстәлү, тутырылу, тулыландырылу
II(гл.) страд. тулганчы салыну; тутырып салыну; өстәлү
жеваться (гл.) страд. чәйнәлү
загладиться (гл.) 1. тигезләнү, тигезгә әйләнү; үтүкләнү; складки хорошо загладились бөгәрләнгән урыннар яхшы үтүкләнделәр 2. перен. (смягчиться) төзәлү, йомшару
задрапироваться (гл.)драпировкалану, пәрдәләр (чаршаулар) белән бизәлү; бөркәнү
зажить I(гл.)төзәлү, төзәлеп житү; рана зажила яра төзәлде
закрыться (гл.) 1. ябылу; дверь закрылась ишек ябылды 2. томалану, каплану, каплап алыну; небо закрылось облаками күк йөзе болытлар белән каплап алынды 3. бикләнү, бикләп куелу; сейф закрылся сейф бикләнде 4. тукталу; журнал закрылся журнал чыгудан тукталды; 5. ябылу; заседание закрылось утырыш ябылды 6. йомылу; глаза закрылись күзләр йомылды 7. (о ране) бөтәшү, төзәлү
залечиться (гл.)төзәлү; рана залечилась яра төзәлде
заложник (сущ.)(м)заложник (берәр таләпнец үтәлүен тәэмин итү өчен дошман якларның яки үзара сугышучы илләрнең берсе тарафыннан үэендә тотылган каршы як кешесе)
заложница (сущ.)(ж)заложник (берәр таләпнең үтәлүен тәэмин итү өчен дошман якларның яки үзара сугышучы илләрнең берсе тарафыннан кулга алынган каршы як кешесе)
замоститься (гл.)таш җәелү, таш түшәлү
зарастать (гл.) см. зарасти зарасти (гл.) 1. чем и без доп. каплану, [үлән] басу; зарасти мхом мүк белән каплану; тропинка заросла сукмакны үлән баскан; зарасти бородой сакал басу 2. йомылу, төзәлү бетәшү; рана заросла яра бетәшкән
зарегистрироваться (гл.) 1. (встать на учет) теркәлү, регистрацияләнү 2. с кем язылышу; зарегистрироваться в загсе загста язылышу
зарубцеваться (гл.)төзәлү, йомы-лу, бетәшү; рана зарубцевалась яра бетәште
затухать (гл.) см. затухнуть затухнуть (гл.) 1. разг. сүнү; костер затух учак сүнде 2. спец. тукталу, басылу, сүнү; колебания почвы затухли җир тибрәлү басылды
зыбаться (гл.) книж. устар. селкенү, тирбәлү; сизелү, сизелеп тору; улыбка зыбалась по лицу йөзендә елмаю сизелеп тора иде
зыбиться (гл.) книж. устар. селкенү, тирбәлү; сизелү, сизелеп тору; улыбка зыбалась по лицу йөзендә елмаю сизелеп тора иде
исполниться I(гл.) 1. үтәлү, тормышка ашу; башкарылу; желание мое исполнилось минем теләгем тормышка ашты 2. кому-чему үтү, тулу, булу, мальчику исполнилось десять лет малайга ун яшь тулды
исправиться (гл.)төзәлү, яхшыру
исстелить (гл.) простореч. см. изостлать исстилать (гл.) см. изостлать исстилаться (гл.) страд. җәелү, түшәлү
к (ко)(предлог)(с)дат. п. 1. …га; обращаться к друзьям дусларга мөрәҗәгать итү; готовиться к экзаменам имтиханнарга хәзерләнү; к шести прибавить семь алтыга җидене кушу; пригодный к употреблению файдаланырга яраклы; присоединиться к большинству күпчелеккә кушылу; приходить к указанному сроку күрсәтелгән вакытка килү; позвать к телефону телефонга чакыру; к оружию! коралга! 2. …га, …га [таба]; плыть к берегу ярга [таба] йөзү; направиться к лесу урманга [таба] юнәлү; к вечеру похолодало кичкә [таба] салкынайтты 3. …янына, … кырына; подойти к столу өстәл янына килү; он подсел ко мне минем кырыма утырды 4. …га карата, турында; к вопросу развития языка тел үсеше мәсьәләләренә карата; к столетию писателя язучының йөз еллыгына карата 5. …га каршы; к счастью бәхеткә каршы; к великому сожалению зур үкенечкә каршы к примеру мисал өчен, мисалга; к слову [сказать] сүз уңаеннан; кем-нәрсә дигәннән; к слову, где он сейчас работает? дигәннән, хәзер ул кайда эшли?; к тому же шуның өстенә
качаться (гл.) 1. тирбәлү, чайкалу, селкенү; (на качелях) атыну; лодка качается на волнах көймә дулкыннар өстендә тирбәлә; зуб качается теш селкенә 2. (пошатываться) алпан-тилпән килү, ава-түнә йөрү
качка I(сущ.)(ж)чайкалу, тирбәлү (диңгездә), килевая качка буйга чайкалу; бортовая качка ян-якка чайкалу
качкий (прил.) простореч. обл. 1. чайкалучан, тирбәлүчән; 2. чалулы, сикәлтәле
колебательный (прил.)тирбәлү …ы; тирбәнү …ы; колебательные движения тирбәнү хәрәкәтләре
колебаться (гл.) 1. (раскачиваться, мерно двигаться) тирбәлү, селкенү, дулкынлану 2. (быть в нерешительности) икеләнү, икеләнеп тору; шикләнү, шөбһәләнү 3. какшау, төшү; в последнее время его авторитет стал колебаться аның авторитеты соңгы вакытта какшый башлады 4. үзгәреп тору; цены колеблются бәяләр үзгәреп тора 5. страд. от колебать 1
колыханье (сущ.)(с) мн. (нет)тирбәтү; тирбәлү; селкенү; селкетү; чайкалу; чайкалдыру
колыхаться (гл.)тирбәлү, селкенү, чайкалу, җилфердәү; рожь колышется от ветра җилдән арышлар чайкала
концентрироваться (гл.) 1. туплану, җыелу 2. перен. юнәлү, туплану ( мәс. игътибар турында) 3. хим. туену, куеру 4. горн. баю, баегу 5. страд. от концентрировать
кровоподтек (сущ.)(м)кан укмашу, кан төйнәлү; кара яну (бәрелү-сугылудан)
кувыркаться (гл.) разг. мәтәлү, мәтәлчек ату
лямзить (гл.) простореч. вульг. чәлү, эләктерү (урлау мәгънәсендә)
мель (сущ.)(ж)сайлык, сай урын сидеть на мель көймә комга утыру, көймә комга терәлү
молить (гл.)кого-что и без доп. ялыну, үтенү, ялынып сорау, ялвару, инәлү; молить о пощаде кызгану турында ялвару
мольба (сущ.)(ж)ялыну, ялвару, инәлү; ялварып сорау
моститься (гл.) страд. җәелү, түшәлү (асфальт, күпер)
мотаться (гл.) разг. 1. селкенү, чайкалу, тирбәлү 2. прост. ыгыз-ыгы килү, арлы-бирле йөрү; целый день мотаться по городу көн озын шәһәрдә арлы-бирле йөрү 3. страд. от мотать I 1
набавлять (гл.) см. набавить набавляться (гл.) страд. өстәлү, арттырылу
намащивать I(гл.) см. намостить II(гл.)старин. см. намастить намащиваться I(гл.) страд. түшәлү, җәелү
направить I(гл.) 1. что юнәлтү, юнәлдерү; направить оружие на врага коралны дошманга таба юнәлтү; направить внимание на что-л. игътибарны берәр нәрсәгә юнәлтү; направить все силы на выполнение плана бөтен көчне планны үтәүгә юнәлтү 2. кого-что җибәрү; направить к юристу юристка җибәрү; направить заявление на имя директора гаризаны директор исеменә җибәрү 3. что (наточить) янау, чарлау, кайрау, үткенләү 4. перен. что җайлау, җайга салу, юлга салу, юлга салып җибәрү, рәтләү, рәткә салу; направить работу эшне юлга салып җибәрү направить путь (шаги, стопы и т. п.) юнәлү, китеп бару; направить на истинный путь или на путь истины дөрес юлга салу
направиться (гл.)юнәлү, юл тоту, китү; направиться в город шәһәргә юнәлү
насекать (гл.) см. насечь насекаться (гл.) страд. 1. киртләнү, киртекләр салыну; тешәлү; 2. тапалу, туралу
наставляться I(гл.) страд. 1. тезеп куелу; 2. ялгап озынайтылу; 3. төзәлү, төбәлү
настилать (гл.) см. настлать настилаться (гл.) страд. җәелү, җәеп куелу, түшәлү, түшәп куелу
наценивать (гл.) торг. см. наценить нацениваться (гл.) страд. торг. хак арттырылу, хак өстәлү
начислять (гл.) см. начислить начисляться (гл.) страд. бухг. арттырылу, өстәлү, өстәп исәпләнү
неисполнимый (прил.)үти алмаслык, үтәлмәслек, үтәве (үтәлүе) мөмкин булмаган; тормышка ашмаслык (ашмый торган); неисполнимая мечта тормышка ашмаслык теләк
обдернуться (гл.) см. одернуться обдернять (гл.) спец. см. обдернить обдерняться (гл.) страд. спец. кәс белән каплану, кәс түшәлү
обозлиться (гл.)ачулану, ачу килү (кабару), үртәлү
обратиться (гл.) 1. (повернуться) борылу, әйләнү; төбәлү; обратиться лицом к окну тәрәзәгә таба йөзең белән борылу 2. перен. юнәлү; мысли его обратились к прошлому аның уйлары үткәннәргә юнәлде 3. к чему тотыну, керешү, шөгыльләнә башлау; обратиться к науке фән белән шөгыльләнә башлау 4. бару, мөрәҗәгать итү; обратиться к врачу врачка бару 5. әверелү, әйләнү; вода обратилась в пар су парга әверелде
огребаться (гл.) 1. см. огрестись; 2. страд. көрәлү, көрәп алыну
опереться (гл.) 1. на кого-что, обо что терәлү, сөялү; таяну 2. перен. на кого-что (найти поддержку) таяну; таянып эш итү; опереться на товарищей иптәшләргә таяну
опошлиться (гл.) 1. (стать пошлым) әшәкеләнү, оятсызлану, әхлаксызлану 2. (стать избитым, банальным) кадерсезләнү, күп чәйнәлү
осложнение (сущ.)(с) 1. см. осложнить, осложниться; 2. (препятствие) тоткарлык, комачау, кыенлык, читенлек, авырлык; катлаулану 3. өзлегү, авыру өстәлү; осложнение после гриппа грипптан соң өзлегү
осуществиться (гл.)тормышка (гамәлгә) ашу, үтәлү; мечта осуществилась хыял тормышка ашты
пережевываться (гл.) страд. яхшылап чәйнәлү
перекувырнуться (гл.) разг. 1. мәтәлү, тәкмәрләп китү, мәтәлеп йөзтүбән каплану; статуэтка перекувырнулась статуетка мәтәлеп китте 2. мәтәлчек ату; мальчик несколько раз перекувырнулся малай берничә тапкыр мәтәлчек атып алды
перенестись (гл.) 1. (быстро переместиться) бик тиз барып (килеп) җитү 2. перен. (переключиться-о мыслях, интересах и т. п.) (икенчегә) күчү, юнәлү 3. перен. (представить себя в другом месте, положении) күз алдына китерү
перерегистрироваться 1. (гл.)яңадан теркәлү, яңадан регистрацияләнү 2. (гл.) страд. от перерегистрировать
перестилаться (гл.) страд. 1. яңача җәелү, яңадан түшәлү; 2. җәелеп бетү, түшәлеп бетү
плестись (гл.) 1. разг. сөйрәлү, сөйрәлеп бару, авырлык белән бару; плестись в хвосте прям., перен. койрыкта сөйрәлеп бару 2. страд. от плести
повлечься (гл.) книж. устар. китеп бару, юнәлү
поволочиться (гл.) 1. сөйрәлеп (өстерәлеп) бару (бераз вакыт) 2. за кем, разг. [бераз вакыт] артыннан йөрү, сөйрәлү
поволочься (гл.) простореч. 1. өстерәлү, өстерәлә-өстерәлә бару, сөйрәлеп бару; подол поволокся по земле итәк җирдән өстерәлде; 2. перен. көчкә-көчкә китеп бару; поволокся домой көчкә-көчкә өйгә китеп барды
подбавиться (гл.) разг. өстәлә төшү, бераз өстәлү, тагы да өстәлү
подвалить (гл.) 1. что, чего янына өю (аудару, бушату); подвалить к забору песку койма янына ком китереп аудару 2. что, чего өстәп салу (җибәрү), өсти тешү, өстәү; подвалить в костер хворосту учакка чыбык-чабык өстәп җибәрү 3. безл. кого-чего, прост. өстәлү, өсте-өстенә килү, килеп җыелу, тагын килү; народу подвалило халык килеп җыелды
подверстывать (гл.) см. подверстать подверстываться (гл.) страд. тип. верстать итеп өстәлү
поджить (гл.) разг. төзәлү, бетәшү; рана уже поджила яра төзәлде инде
подкатить (гл.) 1. кого-что тәгәрәтеп китерү; подкатить бочку к подвалу мичкәне подвал янына тәгәрәтеп китерү 2. разг. (быстро подъехать) чаптырып килеп туктау, җилдереп барып җитү, бик җәһәт килеп туктау; к дому подкатила машина өй янына машина килеп туктады 3. обычно безл. разг. (о боли и т. п.) (тамакка, йөрәккә) килеп тыгылу, килеп терәлү, төер булып утыру; подкатило к горлу тамакка төер булып утырды
подойти (гл.) 2. якын килү, [янына] килү, килеп җитү (туктау); подойти к дому йорт янына килү 2. перен. барып (килеп) тоташу, барып (килеп) терәлү, терәлеп тору; лес подошел к самой дороге урман юлга ук килеп тоташа 3. керешү, тотыну, …а башлау; подойти к изучению чего-л. берәр нәрсәне өйрәнергә керешү 4. карау, якын килү; критически подойти к суждениям автора автор фикерләренә тәнкыйть күзлегеннән якын килү 5. ярау, яраклы булу, туры килү, килешү; это пальто мне подойдет бу пальто миңа ярар 6. разг. кабару, күперү; тесто подошло камыр кабарган подойти к концу бетеп килү
подпереться (гл.) разг. таяну, сөялү, терәлү
подстил (сущ.)(м) спец. см. подстилка подстилать (гл.) см. подостлать подстилаться (гл.) страд. аска җәелү, аска түшәлү
подтибрить (гл.) простореч. фам. неодобр. урлау, чәлү, чәлдерү
Татарско-русский словарь:
алча (сущ.) алыча; см. тж. әлү алчак (прил.) 1. легкомысленный, беспечный, беззаботный, пустой; ветреный; шалопутный прост. 2. 1) наглый, беззастенчивый, бесцеремонный, развязный; беспардонный, нахальный; нахрапистый прост. || наглец, нахал, нахалка; оятсыз ~ бесстыжий, нахал 2) бессердечный, бездушный, чёрствый, очерствелый; бес-человечный, жестокий 3. приветливый, радушный диал. алчаклану (возвр.) 1. становиться/стать легкомысленным (беспечным, беззаботным, ветреным); проявлять/проявить легкомыслие (легкомысленность, беспеч-ность, беззаботность) 2. 1) становиться/стать наглым (беззастенчивым, развязанным, беспардонным, нахальным, нахрапистым); наглеть/обнаглеть; нахальничать 2) становиться/стать бессердечным (бездушным, чёрствым); черстветь/очерстветь, ожесточаться/ожесточиться 3. диал. становиться/стать приветливым (радушным); оказывать/оказать, проявлять/проявить радушие
алыста (нареч.) диал. вдалеке, вдали; см. тж. еракта алыстан (нареч.) диал. издалека, издали; см. тж. ерактан алыча (сущ.) бот. см. әлүчә; әүвәл мунча, анан ~ ( погов. ) сначала приласкай, потом обиды высказывай (букв. сначала баня, потом алыча)
әлү (сущ.) бот. см. әлүчә әлүчә (сущ.) алыча (дерево и плод) || алычовый
әүмәләү (гл.)(перех.) диал. см. әүмәкләү 1; см. тж. әвәләү әүмәләш (сущ.) разг. см. әүмәкләш әүмәләшү (совм.) от әүмәләү см. әүмәкләшү әүмәлү (гл.)(неперех.) диал. валиться/повалиться, сваливаться/свалиться
бизәлү (гл.) страд. от бизәү
бөркәлү (гл.) страд. от бөркәү закрываться, покрываться, укрываться
вәлүк (сущ.) разг. валёк
дала әлүчәсе (сущ.) бот. тёрн
дулкын (сущ.) 1. волна; диңгез ~нары морские волны; ~да тирбәлү качаться на волнах; океан ~нары упкынында в пучине океанских волн; йөгермә ~нар бегущие волны 2. физ. волна || волновой; һава ~ы воздушная волна; тавыш ~ы звуковая волна; электромагнит ~нары электромагнитные волны; кыска һәм озын ~нарда на коротких и длинных волнах; ~ теориясе волновая теория; ~ тизлеге волновая скорость 3. перен. в разн. знач. волна; халык ~ы народная волна; тынычлык өчен көрәш ~ы волна борьбы за мир; хисләр ~ы волна чувств; нәфрәт ~ы волна ненависти ||(прил.) редко. волнистый; ~ чәч волнистые волосы
җиңел түшәлүчән (прил.) спец. удобоукладываемый
зәрдәлү (сущ.) абрикос, урюк
игәлү 1. (гл.) страд. от игәү II; пычкы теше яхшы ~гән зубья пилы хорошо наточены 2. (возвр.) диал. перен. беспокоиться, тревожиться, переживать; мучиться, измучиться; каршылыклы уйлардан ~ү мучиться от противоречивых мыслей
изрәлү (гл.)(неперех.) см. изрәү3, 4
колач (сущ.) 1. размах; самолёт канатларының ~ы размах крыльев самолёта 2. обхват, охват; имәннәр бик юан: һәркайсы икешәр ~ дубы очень толстые: каждый в два обхвата; ~ юанлыгындагы торба труба в один охват 3. маховая сажень (расстояние(межд.) концами средних пальцев раскинутых в стороны рук как мера длины); ике ~ бау верёвка в две маховые сажени; коеның тирәнлеге өч ~ глубина колодца в три маховые сажени 4. диал. единица меры дров, равная 2,5 м3 или 4 м3 5. физ. амплитуда; маятникның тирбәлү ~ы амплитуда колебаний маятника 6. перен. масштаб, размах, широта, диапазон (работ); киң ~ белән с широким размахом; белем ~ы диапазон знаний
көрәлү (гл.) страд. от көрәү сгребаться, загребаться, огребаться, отгребаться
көрмәлү (гл.)(неперех.) разг. см. көрмәкләнү көрмәү (гл.)(перех.) 1. завязывать двойным узлом 2. плести зигзаг (верёвкой, шнуром и т. п.) 3. вышивать зигзагом
күшәлү (гл.) страд. от күшәү 1. жеваться, пожёвываться (о жвачке) 2. перен. разг. говориться, разжёвываться об одном и том же (много раз)
кыр әлүе (сущ.) бот. алыча
кыргый слива (сущ.) бот. см. дала&әлүчәсе
мәлүл (сущ.) скучный, печальный, унылый
мәтәкләү (гл.)(неперех.) диал. см. мәтәлү мәтәлдерү (понуд.) от мәтәлү 1. ударом (толчком) кувырнуть, перекувырнуть кого-л. 2. валить, свалить, повалить что-л. резким ударом 3. опрокидывать/опрокинуть (толчком, нечаянным движением и т. п.) 4. перен. разг. свергать/свергнуть, низвергать/низвергнуть кого-л., что-л. (царя, диктатора, власть, гнёт, господство кого-л., чего-л. и т. п.)
мәтәлү (гл.)(неперех.) 1. кувыркаться/кувыркнуться, кувырнуться, перекувырнуться; ~еп барып төшү покатиться кубарем, загреметь; ~еп китү упасть (полететь) вверх тормашками 2. перен. разг. быть свергнутым, низвергнутым (о чьей-л. власти, господстве и т. п.), свергнуться книжн. мәтәлчек (сущ.) кувырок; кувыркание
өстәлү (гл.) страд. -возвр. от өстәү; добавляться/добавиться, прибавляться/прибавиться, набавляться, дополняться, пополняться || добавление, прибавление, пополнение; эш һаман ~ә работа всё прибавляется; мәшәкать өстенә мәшәкать ~де к заботе добавилась (новая) забота
өстенчелек (сущ.) разг. см. өстенлек өстерәлешү (совм.) от өстерәлү; шляться (о многих)
өстерәлү (гл.)(неперех.) 1. тащиться, волочиться; влачиться по земле 2. разг. идти (шагать) с трудом; тащиться; арган, көчкә ~ә устал, еле тащится 3. прост. таскаться, скитаться; эш эзләп бер урыннан икенче җиргә ~ү таскаться с места на место в поисках работы 4. перен. прост. шляться, ходить без дела 5. перен. груб. прост. распутничать || распутство
өстерәлүче (сущ.) редко. тот, кто волочится за кем; волокита
сөйкәлешү (взаим.) от сөйкәлү; прильнуть друг к другу; ~еп тору стоять вплотную друг к другу; ластиться, льнуть друг к другу
сөйкәлү 1. (возвр.) от сөйкәү; прислониться (почти не касаясь); притулиться, приткнуться к чему, куда 2. перен. увиваться около кого, охаживать кого; льнуть, ластиться к кому; сөймәгәнгә ~мә (посл.) не увивайся около того, кто не любит (тебя)
сөйкәнү (гл.)(неперех.) 1. см. сөйкәлү2 2. см. ышкылу2
сөйрәлдерү (гл.)(перех.) 1. разрешать/разрешить, давать/дать возможность волочиться, допускать/допустить волочение 2. см. сөйрәтү сөйрәлү (гл.)(неперех.) 1. 1) тащиться, волочиться 2) плестись 2. перен. отставать; плестись (тащиться) в хвосте; артта ~еп бару плестись позади (об информации, о литературе) 3. перен. таскаться (о женщине); волочиться (о мужчине); урамда ~ү таскаться по улице (с целью привлечения мужчин или приставая к женщинам; говорится тж. о пьяницах, бездельниках и т. п.)
сөйрәлүче (сущ.) 1. см. сөйрәлчек 2. зоол. пресмыкающийся ||(прил.) отстающий, плетущийся в хвосте
сөйсәлү (гл.)(неперех.) диал. делать грациозные телодвижения, кокетничать (о женщине)
тәүмәләнү (гл.)(неперех.) 1. качаться из стороны в сторону (при ходьбе); ходить вперевалку (вперевалочку) 2. см. тәүмәлү тәүмәләтү (гл.)(перех.) диал. 1. перекатывать/перекатить, переворачивая (тяжёлый ящик); перекатить/катить (толчками) || перекатка 2. кантовать; перекантовывать/перекантовать
тәүмәлү (гл.)(неперех.) 1. переваливаться с боку на бок (при ходьбе) 2. опрокидываться/опрокинуться (набок) 3. сваливаться/свалиться; рухнуть (с высоты), опрокинуться
текәлешү (гл.) взаимно-совм. от текәлү 1. уставиться друг на друга 2. см. тж. текәшү текәлү 1. (возвр.)-страд от текәү; уставиться, вперяться/впериться взором; неотрывно смотреть на кого, что; тоймаганга ~мә, сөймәгәнгә сөйкәлмә (посл.) не уставляйся на того, кто равнодушен, не прислоняйся к тому, кто не любит 2. разг. упираться во что; см. тж. терәлү 3. в знач.(нареч.) текәлеп пристально, внимательно; неотрывно (о взгляде)
терәлдерү (понуд.) от терәлү; пододвинуть вплотную
терәлешү 1. (гл.) взаимно-совм. от терәлү 2. перен. быть совсем рядом; ике өй ~еп торалар два дома совсем рядом
терәлү (гл.)(неперех.) 1. опираться/опереться на что; прислоняться/прислониться к чему; притулиться 2. 1) касаться/коснуться, прикасаться/прикоснуться || касание, прикосновение (вплотную); бер-берсенә ~еп торган биналар здания, вплотную касающиеся друг друга 2) почти касаться, быть очень близким/смежным, сопредельным || смежность, сопредельность; басуга ~еп торган урман лес, стоящий у самого поля 3) доходить/дойти высотой до чего; башы күккә ~гән высотой до небес 3. 1) упираться/упереться обо что, во что; ярга ~ү упираться о берег 2) застопориваться/застопориться; приостанавливаться/приостановиться; һөҗүм ~де атака застопорилась 4. перен. зависеть от кого, чего, упираться/упереться во что 5. см. текәлү 6. перен. 1) смотреть, обращаться (с вожделением, с просьбой, с мольбой); обратиться; байларга ~ү обратиться с мольбой к богачам 2) останавливаться/остановиться (с надеждой) 7. перен. приближаться/приблизиться вплотную; стоять совсем близко; кыш ~еп тора зима близка; зима у порога 8. (гл.) страд. от терәү; подпереться, быть подпёртым
теркәлү (возвр.)- страд. от теркәү 1. (возвр.) разг. см. терәлү 2. (гл.) страд. прикрепляться, присоединиться; подшиваться 3. составляться, нанизываться; быть составленным (нанизанным); бер җепкә ~гән нанизанный на одну нитку
тешәлү (гл.) страд. от тешәү; быть заточённым или засечённым; яңа гына ~гән пычкы только что заточенная пила
тибрәлү (гл.) страд. -возвр. от тибрәү 1. (гл.) страд. быть колебленным, качаемым 2. (возвр.) качаться, колыхаться, зыбиться || качание, колебание 3. см. тирбәлү тибрәнеш тизлеге (сущ.) спец. виброскорость
тирбәлгәләү (многокр.) от тирбәлү
тирбәлеш (сущ.) 1. колебание, качание 2. см. тирбәнеш тирбәлешү (гл.) взаимно-совм. от тирбәлү
тирбәлү (гл.)(неперех.) 1. колебаться, колыхаться || колебание, качание 2. качаться, раскачиваться || раскачивание (на люльке, на качалке-услаждая себя) 3. перен. колебаться || колебание (цен, экон. показателей и т. п.)
тирбәлүчән (прил.) см. тирбәнүчән тирбәндерү (гл.)(перех.) см. тирбәтү тирбәнеш (сущ.) физ. колебание, вибрация
тирбәнү (гл.)(неперех.) 1. качаться || качание (себя) в качалке 2. см. тирбәлү2
тирбәткәләү (многокр.) от тирбәлү
тиргәлү (гл.) страд. от тиргәү; быть отруганным, поруганным
төбәлешү (гл.) взаимно-совм. от төбәлү
төбәлтү (гл.)(перех.) разг. см. төбәлдерү төбәлү (гл.) страд. от төбәү 1. быть нацеленным, направленным (о взгляде) 2. перен. нацеливаться, быть нацеленным на совершение чего-л. 3. перен. диал. предназначаться, быть предназначенным
төгәлү (гл.)(неперех.) диал. см. төгәнү төгән см. фәлән-төгән төгәнмәс (прил.) см. бетмәс-төкәнмәс төгәнү (гл.)(неперех.) 1. совсем кончаться/кончиться; скончаться || скончание; дөнья ~гәнче до скончания века 2. исчерпываться/исчерпаться; истощаться/истощиться, иссякать/иссякнуть; кончаться/кончиться; ата малы тиз ~ер (посл.) отцовское добро (наследство) быстро кончается
төзәлмәс (прил.) 1. неизлечимый 2. неисправимый 3. см. төзәтелмәслек төзәлмәслек (прил.) см. төзәлмәс төзәлү I(неперех.) 1. поправляться/поправиться (о ранах), выздоравливать (о человеке) 2. исправляться/исправиться, освобождаться/освободиться (от пороков) 3. улучшаться/улучшиться, устраиваться/устроиться, налаживаться/наладиться (о расстроенных делах и т. п.)
төзәлүчән (прил.) 1. исцелимый, излечимый, излечивающийся (о ране, о больном); тиз ~ быстроизлечимый, легко исцелимый 2. доброкачественный (об опухоли)
төйнәлү 1. (гл.) страд. от төйнәү; завязываться/завязаться 2. перен. сгуститься || сгущение в комок (о чувствах 3. перен. разг. сталкиваться/столкнуться(межд.) собой; сговариваться/сговориться
төксә (прил.) диал. см. төксел төксәлү (гл.)(неперех.) 1. 1) покрываться/покрыться волосами, волосинками (гусиной кожей) 2) плесневеть/заплесневеть 2. см. сүсәрү төксәрү (гл.)(неперех.) диал. мрачнеть/помрачнеть || помрачнение; делаться/сделаться мрачным
түшәлдерү (понуд.) от түшәлү; выстилать/выстелить; окутать, обдать; парын җиргә ~еп паровоз үтте прошёл паровоз, окутав землю паром
түшәлү (гл.) страд. -возвр. от түшәү 1. стелиться, стлаться, постелиться (в прям. и перен. знач.); ~гән ятак постланное ложе; җиргә төтен ~де на земле (по земле) стелется дым 2. перен. устилаться/устлаться; покрываться/покрыться сплошь; аланга чәчәк ~гән поляна сплошь устлана цветами
үртәләнү (гл.)(неперех.) см. үртәләү үртәләү (гл.)(перех.) см. үртәү үртәлү (гл.)(неперех.) разг. сильно беспокоиться, убиваться
үтәли (нареч.) разг. см. үтәдән-үтә үтәлү (гл.)(неперех.) выполняться, исполняться
чәйнәвеч (сущ.) диал. см. чәйнәвек чәйнәкләү (гл.)(перех.) 1. разгрызать/разгрызть 2. см. чәйнәү чәйнәлү (гл.) страд. от чәйнәү 1. быть прожёванным 2. перен. прост. быть много обсуждаемым
чәлү (сущ.) прост. см. урлау чәм (сущ.) 1. ист. цам, религиозная мистерия 2. перен. диал. страсть; азарт
чөйкәлү (гл.)(неперех.) диал. см. янтаю, кыйшаю
ыруг (сущ.) 1. род, племя || родовой, племенной; ~ милке родовая собственность; ~ аксакалы старейшина рода 2. биол. род; күбәләкләр ~ы род бабочек 3. редко см. ыру1; ~ка яңа кеше өстәлү прибавление в роду (о рождении ребёнка)
юнәлү I(неперех.) 1. 1) направляться/направиться || направление в какую-л. сторону 2) отправляться/отправиться || отправление куда 2. обращаться/обратиться; устремляться/устремиться || обращение, устремление к чему, куда; карашлар алга ~де взгляды устремились вперёд 3. сосредоточиваться/сосредоточиться || сосредоточение (внимания); аның мәхәббәте балага ~де любовь её сосредоточилась на ребёнке
ян (сущ.) 1. бок; янга борылып яту повернуться на бок; ян белән утыру сесть боком; уң янны массажлау массажировать правый бок; көймә яны белән борылды лодка повернулась боком 2. в знач.(послелог) а в направит. п. янына к, ко, на; өстәл янына утыру сесть к столу; директор янына керү войти к директору; ут янына юнәлү направиться на огонь; минем яныма (янга)! ко мне! 3. в знач.(послелог) а в местно-вр. п. янында у, при, около, возле, подле, вблизи; кое янында у колодца; учак янында кайнашу возиться около костра; шаһитләр янында сорау алу допрашивать при свидетелях 4. в знач.(послелог) а янындагы находящийся около (возле) при-; вокзал янындагы мәйдан привокзальная площадь; өй янындагы кишәрлек приусадебный участок; шәһәр янындагы пригородный 5. в знач.(послелог) а в исх. п. яныннан мимо, от; кибет яныннан мимо магазина; өстәл яныннан от (из-за) стола ||(прил.) боковой
Тәсадеф