Русско-татарский словарь:
абсолютно (нареч.) разг. бөтенләй, һич, абсолют рәвештә; это абсолютно невозможно бу һич мөмкин түгел
безнаказанно (нареч.)җәзасыз, һичбер җәза күрмичә, җәзага тартылмыйча
безусловно (нареч.) 1. һичшиксез; он безусловно честный человек ул һичшиксез намуслы кеше 2. в знач.(вводн. сл.)һичшиксез, әлбәттә; безусловно, он ничего не знал об этом әлбәттә, ул бу турыда бернәрсә дә белмәгән
безусловный (прил.)һичсүзсез, берсүзсез; шартсыз, шартлар белән чикләнмәгән, шарт куелмаган; безусловное повиновение берсүзсез буйсыну
беспрекословный (прил.)һичсүзсез, каршылыксыз, карусыз; беспрекословное подчинение каршылыксыз буйсыну
беспременно (нареч.) простореч. әлбәттә; һичшиксез, котылгысыз
бесспорно (нареч.) 1. һичшиксез, бәхәссез; он бесспорно честный человек һичшиксез намуслы кеше ул 2. в знач.(вводн. сл.)әлбәттә; бесспорно, ты волен поступить, как хочешь син, әлбәттә, ничек теләсәң, шулай эшләргә хаклы
буквально (нареч.) 1. (дословно) сүзгә-сүз; һич үзгәртмичә; буквально переводить сүзгә-сүз тәрҗемә итү 2. (действительно) бөтенләй, чынлап та, һич тә; у меня нет буквально ни одного свободного дня минем чынлап та бер генә буш көнем дә юк
ввек (нареч.) разг. беркайчан да, һичкайчан да; ввек не забуду беркайчан да онытмам
вид I(сущ.)(м) 1. күренеш; вид леса издалека урманның ерактан күренеше; виды Памира Памир күренешләре 2. кыяфәт; чырай; килбәт, килеш-килбәт; больной вид авыру кыяфәт; здоровый вид таза кыяфәт; смешной вид көлкеле кыяфәт 3. килеш; в исправленном виде төзәтелгән килеш; в пьяном виде исерек килеш 4. күз алды; скрыться из виду күз алдыннан югалу 5. мн. виды ният, теләк, исәп, план; виды на будущее киләчәккә исәп вид на жительство уст. паспорт, тору кәгазе; для вида күз буяу өчен; на вид, по виду, с виду тыштан караганда; под видом кого … дигән булып, … дигән сылтау белән, …га салынып; видавший виды күпне күргән, ачысын-төчесен татыган; иметь виды на кого-что исәп тоту, ният тоту; делать вид …мәмешкә салыну; …мәмешкә салышу; ни под каким видом һичничек, һичбер хәлдә; поставить на вид что кому җиңелчә шелтә бирү; упустить из виду күздән очыру, оныту
(предлог). с род. п. 1. тыш, тышта, читтә; вне закона законнан тыш; вне города шәһәрдән читтә; вне плана планнан тыш 2. (сверх, помимо) …сыз; вне очереди чиратсыз вне всяких сомнений бер дә шикләнмичә, һичшиксез; вне себя үз-үзен онытып, артык нык дулкынланып
вовек (нареч.)1, (всегда, вечно) мәңге, мәңгегә 2. (при(гл.)(с) отриц. ) беркайчан да, һичкайчан да; мәңге; вовек не забуду беркайчан да онытмам
вовсе (нареч.) разг. бөтенләй, бер дә, һич тә; вовсе не требуется бөтенләй таләп ителми
вопрос (сущ.)(м) 1. сорау, сөаль; ответить на вопрос сорауга җавап бирү 2. (проблема) мәсьәлә; вопрос ясен мәсьәлә ачык, национальный вопрос милли мәсьәлә; жилищный вопрос торак мәсьәләсе; обсудить вопрос мәсьәләне тикшерү; оставить вопрос открытым мәсьәләне ачык калдыру вопрос жизни и смерти яшәү белән үлем мәсьәләсе, чиктән тыш мөһим мәсьәлә; что за вопрос? сорау булырга да мөмкин түгел; әлбәттә, һичшиксез под [большим] вопросом зур сорау астында
всякий (прил.)(мест.) 1. (каждый) һәр, һәрбер; всякий человек һәр кеше 2. (разный) һәртөрле, төрле, төрле төрле, теләсә нинди; всякие книги һәртөрле китаплар 3. бернинди, һичнинди, һичбер; отсутствие всяких желаний бернинди теләкнең булмавы; без всяких сомнений бернинди шиксез 4. в знач.(сущ.)всякий(сущ.)(м)һәркем, һәр кеше 5. в знач.(сущ.)всякое с төрле хәл, төрле нәрсә; рассказывают всякое төрле нәрсә сөйлиләр; всякое бывает төрле хәлләр була всякая всячина төрле нәрсә[ләр]; әллә нәрсә[ләр] теләсә нәрсә[ләр]; во всяком случае һәрхәлдә; на всякий случай кирәк була калса дип, кирәк була калса
гвоздь (сущ.)(м) 1. кадак; деревянный гвоздь шырпы кадак; сапожный гвоздь вак кадак; обойный гвоздь обой кадагы 2. перен. үзәк, нигез; кадак; гвоздь вопроса мәсьәләнең үзәге; гвоздь сезона көн кадагы и никаких гвоздей әйткән беткән; бетте-китте, вәссәлам!; эта мысль гвоздем засела у меня в голове шушы фикер һич башымнан чыкмый
глаз (сущ.)(м) 1. күз; голубые глаза зәңгәр күзләр; зажмурить глаза күзләрне кысу; вытаращить глаза күзләрне акайту; сомкнуть глаза күзләрне йому; в глазах двоится күзгә икәү булып күренү; в глазах рябит күзләр әлҗе-мөлҗе килә; играть глазами күзләрне уйнату; определить расстояние невооруженным глазом ераклыкны гади күз белән билгеләү 2. караш, карау; окинуть глазами караш ташлау 3. перен. күзәтү, карау, багу; хозяйский глаз хуҗаларча карау; за ними нужен глаз да глаз аларны гел күзәтеп торырга кирәк; у семи нянек дитя без глазу посл. син дә мулла, мин дә мулла, атка печән кем сала? иметь перед глазами что күз алдында тоту; не попадайся на глаза күземә күренмә, күземә күренәсе булма; бросаться (кидаться) в глаза күзгә бәрелеп тору, күзгә ташлану; во все глаза глядеть дүрт күзләп карау, зарыгып көтү; в глаза говорить күзенә карап әйтү, күзенә бәреп әйтү; в глаза не видел кого, прост. күргәнем дә юк; в глазах кого, чьих каршында, күз алдында; в глазах темнеет күз аллары караңгылана; глаза бы не глядели күрәсе дә килми, каберең якын булмасын; глаза горят на что күзләре кыза; глаза на лоб лезут исең-акылың китәрлек, күзләрең шар булырлык; глаза на мокром месте күзеннән агыза да тора; глаз не казать (не показывать) күзгә-башка күренмәү; глаза разбегаются кайсына карарга да белмәү; глаза разгорелись күзе кызды, күзе янды; глаза смыкаются (слипаются) күз йомыла, йокы килә; глазом не моргнуть күзен дә йоммау, уйлап та тормау; делать большие глаза шаккатып карап тору; для отвода глаз күз буяу өчен; есть (пожирать) глазами йотардай (ашардай) булып карау; за глаза (говорить) үзе юкта; күз артында; куда глаза глядят (идти) теләсә кай якка, дүрт ягы кыйбла; на глаз якынча, чама белән; на глазах күз алдында, күз каршында; наметанный глаз очлы күз, тәҗрибәле кеше; насколько хватает глаз күз күрә алган кадәр; не знать, куда глаза деть күзне кая яшерергә белмәү, кая керергә тишек тапмау; ни в одном глазу аек, күзенә дә чыкмаган; простым (невооруженным) глазом гади күз белән; ради чьих прекрасных глаз кемнеңдер матур күзләре өчен, һич кирәкмәгәнгә; с глаз долой күз алдыннан кит; күземнән югал, күземә күренмә; с глаз долой, из сердца вон погов. хәзер ике ятып бер төшемә керми; с глазу на глаз кара-каршы, күзгә-күз, икәүдән-икәү генә; с какими глазами появиться (показаться) куда ни күз белән күренмәк кирәк, кеше күзенә күренергә оят; смотреть (глядеть) в глаза кому күзенә генә карап тору, ялагайлану, куштанлану; смотреть (глядеть) прямо (смело) в глаза чему [курыкмыйча] күзенә туп-туры карау; смотреть (глядеть) в оба глаза уяу булу, аң булып тору; упасть в глазах кого күздән төшү, абруй югалу; хоть глаз выколи дөм-караңгы, күзгә төртсәң дә күренми; читать по глазам күзенә карап белү, күзенә карап чамалау
далеко (нареч.) 1. прям., перен. ерак; мне далеко ехать миңа ерак барасы; оставить кого-л. далеко позади берәрсен бик ерак артта калдыру 2. в знач. сказ. озак, ерак; до праздника еще далеко бәйрәмгә кадәр әле ерак далеко до … әле ерак, бөтенләй җитми; тебе далеко до него сиңа аның кебек булырга ерак әле; далеко за … күптән үткән (узган), үтеп (узып) киткән; уже далеко за полночь күптән инде төн урталары үтеп киткән; ему далеко за пятьдесят ул күптән кырыктан узган; далеко зайти чиктән ашу, тирәнгә китү; далеко не … бер дә, һич тә; ул кадәр; далеко не так һич тә алай түгел; девушка далеко не красавица кыз һич тә матур түгел; он далеко не трус ул бер дә куркак түгел; далеко не уедешь (не уйдешь) ерак бара (китә) алмассың; далеко пойти ерак китү
довлеть I(гл.) устар. җитәрлек булу, канәгатьләнерлек булу. Довлеть себе һичбер нәрсәгә бәйләнмәгән булу, мөстәкыйль булу
дознаться (гл.) разг. белү, сорашып белү, белеп җиткерү я не мог дознаться, куда он ушел кая киткәндер ул, һич белә алмадым
думать (гл.)о ком-чем, над чем и без доп. уйлау, баш вату; думать над задачей мәсьәлә өстендә баш вату думу думать или думать думушку уйга чуму, уйга талу; и думать забыть искә дә кереп чыкмау; много о себе думать үзен артык югары кую, үзен әллә кемгә санау, үзен зурга санау; не думано, не гадано уйламаганда, көтмәгәндә; я думаю! әлбәттә!, һичшиксез!, үзеннән үзе аңлашыла!
жизнь (сущ.)(ж) 1. тереклек; возникновение жизни на Земле Жирдә тереклекнең барлыкка килүе; жизнь растительного мира үсемлекләр дөньясының тереклеге 2. гомер; в течение всей его жизни бөтен гомере буена; на всю жизнь гомергә, гомер буена 3. тормыш; общественная жизнь иҗтимагый тормыш; семейная жизнь гаилә тормышы; духовная жизнь рухи тормыш; кипучая жизнь кайнап торган тормыш; внутренняя жизнь страны илнең эчке тормышы; жизнь бьет ключом тормыш кайнап тора 4. чынбарлык, тормыш; войти в жизнь тормышка ашу; провести предложение в жизнь тәкъдимне тормышка ашыру 5. җанлылык, хәрәкәт; улицы полны жизни урамда зур җанлылык хөкем сөрә жизни не рад яшисе килми, тормыштан тую; [находиться] между жизнью и смертью яшәү белән үлем арасында тору; ни в жизнь беркайчан да, һичбер вакытта да, гомердә дә; не на жизнь, а на смерть бороться (биться) үз-үзеңне аямыйча көрәшү; отдать (положить) жизнь за кого-что гомереңне бирү, үзеңне корбан итү
за (предлог) 1. с вин. п. (около, вокруг) янына, янында; сесть за стол өстәл янына утыру 2. с вин. п. (при указании на начало действия) …лый башлау, …га тотыну; приняться за работу эшли башлау 3. с вин. п. (при указании предмета, лица, позади или по другую сторону к-рого что-то помещено, спрятано) …га; заткнуть что-л. за пояс нәрсәне дә булса билбауга кыстыру 4. с вин. п. (при указании цены, платы) …га; купить за десять рублей ун сумга сатып алу 5. с вин. п. (позднее; больше; сверх) …дан; ему за сорок аңарга кырыктан артык, ул кырыктан узган; время за полночь төн уртасыннан узган вакыт; мороз за тридцать градусов салкын утыз градустан артып китте 6. с вин. п. (при указании на расстояние) …да; за десять километров отсюда моннан ун километрда; за три километра от дома өйдән өч километр ераклыкта 7. с вин. п. (раньше на какое-л. время) …нан … элек; за пять дней до срока срогыннан биш көн элек 8. с вин. п. (в течение какого-л. времени) …га, …да, өчен; заработок за год бер ел өчен хезмәт хакы; многое сделано за неделю бер атна эчендә күп нәрсә эшләнде; за последнее время соңгы вакытларда 9. с вин. п. (при указании на лицо или предмет, к к-ому прикасаются) …дан, …га; взять за руку кулыннан тоту; держаться за перила култыксага тотыну 10. с вин. п. (ради, в пользу чего-л.) өчен; борьба за мир тынычлык өчен көрәш; сражаться за родину ватан өчен сугышта катнашу; голосовать за предложение тәкъдим өчен тавыш бирү 11. с вин. п. (вместо, в качестве кого-л.) өчен, урынына; я за тебя все сделаю мин синең өчен барысын да эшләрмен; работать за секретаря секретарь урынына эшләү 12. с вин. п. (при указании лица или предмета, выступающего в качестве кого-чего-л.) … итеп алу, … дип белү; принять за образец үрнәк итеп алу; принять кого-л. за своего знакомого кемне дә булса танышың дип белү 13. с вин. п. (при указании лица, к к-ому возникает какое-л. чувство) өчен; беспокоиться за детей балалар өчен борчылу; я рад за вас мин сезнең өчен шатмын 14. с вин. и тв. п. (по причине, вследствие) өчен; …лыктан; ценить за храбрость кыюлыгы өчен хөрмәт итү; за отсутствием времени вакыт булмаганлыктан 15. с вин. и тв. п. (через, по ту сторону, позади, около) артына, аръягына, артында, аръягында, читенә, кырыена; янында; …га; ступить за порог бусага артына чыгу; стать за дерево агач артына басу; стоять за дверью ишек артында басып тору; уехать за город шәһәр читенә китү; сидеть за столом өстәл янында утыру 16. с тв. п. (позади, вслед, следом) артыннан, эзеннән; идите за мной минем артымнан барыгыз; один за другим берсе артыннан берсе 17. с тв. п. (во время чего-л.) …да; вакытында, чакта, арада; за едой ашаганда; за работой эшләгән чакта; поговорить за обедом төшке аш вакытында сөйләшеп алу 18. с тв. п. (при указании лица или предмета, на к-ые направлено действие) …ны; наблюдать за детьми балаларны күзәтү; следить за чистотой чисталыкны саклау 19. с тв. п. (с целью, для чего-л.) …га; …ны; идти за водой суга бару; в погоне за удачей уңыш артыннан куу; послать за доктором докторны чакырырга җибәрү 20. с тв. п. (при указании лица, от к-ого зависит наступление какого-л. действия, за к-ым числится что-л.) …га, …ның; книга числится за мной китап минем исемемә язылган; дело за деньгами эш акчадан тора; за тобой долг синең бирәчәгең бар; очередь за тобой хәзер синең чиратың 21. с тв. п. …ган; …лы; ответ за подписью председателя председатель кул куйган җавап; приказ за номером 45 45че номерлы приказ 22. с тв. п. (при указании на смену действия, состояния, лица, предмета, явления) …дан соң; за дождями наступила жара яңгырлардан соң эссе көннәр башланды; читать книгу за книгой китап артыннан китап уку; год за годом ел артыннан ел кто за? кем риза?; в этом деле есть свои за и свои против бу эшнең уңай һәм кире яклары бар; выйти замуж за кого кемгә дә булса кияүгә чыгу; за исключением …дан башка; за исключением детей балалардан башка, балаларны санамаганда; за счет кого кемнең дә булса исәбенә (хисабына); за счет чего берәр нәрсә исәбенә, нәрсә булса да хисабына; ни за что! беркайчан да!, һичкайчан!
здорово (межд.) прост. исәнме, саумы, нихәл; здорово живешь (живете)! исәнме[сез]!, сәлам сезгә! [за] здорово живешь һичбер сәбәпсез, бер дә юкка, тиктомалга; пострадал за здорово живешь бер дә юкка зыян күрдем
императивный (прил.) книж. филос. императив (һичбер шартсыз буйсынучы, үтәүне катгый рәвештә таләп итә торган). Императивный мандат офиц. императив мандат (билгеле бер эшләрне генә башкарырга кушып бирелгән язма наказ)
какой (прил.)мест. 1. вопр. нинди, ничек; какая сегодня погода? бүген һава ничек? 2. вопр. кайсы, ничәнче; в каком году он родился? ул ничәнче елны туган? 3. опред. нинди; какая радость! нинди шатлык! 4. неопр. ниндидер, нинди дә булса, берәр төрле; нет ли у вас какого вопроса? сезнең нинди дә булса соравыгыз юкмы? какой такой? ниндирәк?, ул тагын нинди?; пришел Иванов? Какой такой Иванов? Иванов килдеме? Ул тагын нинди Иванов?; какое там! кая анда!; ты отдохнул? Какое там! син ял иттеңме? Кая анда ял!; какой ни [на] есть теләсә нинди, нинди дә булса; дай мне какую ни на есть книгу миңа нинди дә булса бер китап бир әле; ни в какую һич тә, һичбер, бөтенләй; он ни в какую не согласен һич тә риза түгел; какой-никакой нинди генә булса да (булмасын); какой-никакой, а все-таки заработок нинди генә булса да, хезмәт хакы инде ул
капля (сущ.)(ж) 1. тамчы 2. перен. разг. бер тамчы, аз гына; есть ли в тебе хоть капля благоразумия? синең аз гына булса да акылың бармы соң? 3. мн. капли (лекарство) тамызым до последней капли крови актык тамчы кан калганчы, үзеңне аямыйча; как две капли воды ике тамчы су кебек, коеп куйган кебек, суйган да каплаган (бер-берсенә бик нык охшау турында), капля в море диңгездән бер тамчы, дуңгыздан бер кыл; капля за каплей аз-азлап кына; ни капли бер дә, һич тә, тамчы да; я ни капли не испугался һич тә курыкмадым
коврижка (сущ.)(ж)прәннек ни за какие коврижки һичбер, һич тә, бер дә, гомердә дә; дисәләр дә
кой (мест.): ни в коем случае бер вакытта да; һичкайчан, һич ярамый
кроме (предлог)(с)род. п. 1. (за исключением) …дан башка, …дан бүтән; кроме него я никого не видел аннан башка беркемне дә күрмәдем 2. (в добавление) …дан тыш, …ның өстенә; кроме оклада я получил премию хезмәт хакыннан тыш премия акчасы алдым кроме шуток в знач.(вводн. сл.)һич шаярусыз, чыннан да; кроме шуток, я хочу уехать чыннан да, мин китәргә уйлыйм; кроме того в знач.(вводн. сл.)моннан тыш, шуның өстенә
лишенка (сущ.)(ж) см. лишенец лишенный (прил.)мәхрүм ителгән, ...-сыз калдырылган; ...-сыз калган; лишенный помощи ярдәмсез калдырылган; ярдәмсез калган. Лишенный крова урамда калган. Не лишенный (не лишен) ...-ы булган; шактый гына; событие, не лишенное известного значения билгеле бер әһәмияте булган вакыйга; он не лишен ума ул шактый гына акыллы кеше. Ваше замечание лишено всякого значения сезнең искәртүнең һичбер әһәмияте юк
мера (сущ.)(ж) 1. үлчәү берәмлеге; мера длины озынлык үлчәве берәмлеге 2. чама; знать меру чаманы белү 3. чара; меры предосторожности саклык чаралары 4. дәрәҗә; мера вины гаепнен дәрәҗәсе; мера ответственности җаваплылык дәрәҗәсе; высшая мера наказания җәзаның иң югары дәрәҗәсе без меры чамасыз, чиктән тыш; в известной мере билгеле бер дәрәҗәдә; в меру кирәк кадәр, кирәгенчә генә, җитәрлек кенә; в полной мере тулысынча, җитәрлек; не в меру чамасыз, чамадан тыш, кирәгеннән артык; ни в коей мере берничек тә, һич тә; по мере сил хәл кадәренчә, кулдан килгәнчә, көч җиткәнчә; по мере возможности мөмкин булганча, мөмкин булуга карап, мөмкинлеккә карап; по мере надобности кирәк булган саен, кирәк булуына карап, кирәгенә карап; по крайней мере һич булмаса, һич югында, һич тә булмаса, бер дә булмаса, бер дә юкса; по меньшей мере кимендә, иң кимендә, аз дигәндә; через меру или сверх меры чиктән тыш, үтә, чамасыз, ифрат дәрәҗәдә
мистика (сущ.)(ж)мистика ( 1. табигатьтән өстен серле көчләргә ышану 2. серле, аңлашылмый яки һич аңлатып булмый торган нәрсә)
наверно 1. см. наверное; 2. (нареч.)(несомненно, точно) һичшиксез, әлбәттә, тәгаен; я это знаю наверно мин моны һичшиксез беләм
наверняка (нареч.) разг. 1. һичшиксез, әлбәттә, тәгаен; приду наверняка һичшиксез килермен 2. нык ышанып, ныклы (тулы) ышаныч белән, ялгышмыйча; действовать наверняка нык ышанып эш итү
нагота (сущ.)(ж)ялангачлык, шәрәлек во всей [своей] наготе һичбер нинди буяусыз, ап-ачык итеп
наконец (нареч.) 1. ниһаять, ахырда, ахыр чиктә; наконец он догадался сизеп алды ниһаять 2. в знач.(вводн. сл.)тагын, шуның өстенә, өстәвенә, һич югында, ниһаять
напролом (нареч.) разг. турыдан-туры, туп-туры, һичнәрсәгә карамастан, һичнәрсә белән исәпләшмичә идти (рваться и т. п.) напролом һичнәрсә белән исәпләшмичә алга бару
невзвидеть (гл.): невзвидеть света 1) (от боли, страха) һичнәрсә күзгә күренмәү, күзгә ак-кара күренмәү (авыртудан, куркудан); 2) (от гнева, злобы) шартлый язу; дөньяны күрәсе килмәү (ачудан)
невозможный (прил.) 1. (неосуществимый) мөмкин булмаган, тормышка ашырыла алмаслык 2. разг. чиктән тыш көчле (каты, авыр, зур һ.б.ш. турында), невозможная духота чиктән тыш бөркү һава; невозможный характер чиктән тыш авыр характер; невозможная боль чиктән тыш көчле авырту 3. в знач.(сущ.)невозможное с мөмкин булмаган нәрсә; невозможное стало возможным мөмкин булмаган нәрсә мөмкин булды; нет ничего невозможного һичбер мөмкин булмаган нәрсә юк
невосполнимый (прил.) высок. һичнәрсә (һичкем) белән алмаштыра алмаслык; зур; невосполнимая потеря һичнәрсә белән алмаштыра алмаслык югалту
недвижный (прил.) поэт. устар. см. недвижимый недвусмысленный (прил.)ике төрле аңлашылмый торган; недвусмысленный ответ ачык җавап; самым недвусмысленным образом һич тә ике төрле аңларга урын калдырмыйча
недопустимый (прил.)ярамаган, [һич тә] ярамый торган
недостаточный (прил.) 1. (не удовлетворяющий потребности) аз, җитәрлек булмаган, җитәрлек …мау; җитәрлек түгел 2. канәгатьләндерерлек (җитәрлек, тулы) булмаган; канәгатьлән[дер]ерлек (тулы) түгел; недостаточные сведения тулы булмаган мәгълүматлар; ответ был совершенно недостаточным җавап һич тә канәгатьләнерлек түгел иде
нежданно (нареч.): нежданно-негаданно һич тә көтмәгәндә, уйламаган җирдән, уйламаганда
неймется (гл.)безл. простореч. 1. һич тә тик тормый; ребенку неймется все бегает бала һич тә тик тормый, һаман йөгерә; 2. ...-сы килә; ему неймется поскорее уехать аның тиз генә китәсе килә
некуда (нареч.)(с) неопр. 1. [һичкая] …ыр урын юк, [һичкая] …ыр җир юк; ехать некуда [һичкая] барыр урын юк 2. разг. моннан да …рак булырга мөмкин түгел; сильнее некуда моннан да көчлерәк булырга мөмкин түгел некуда торопиться ашыгырга урын юк
ненасытный (прил.)(прожорливый) туймас тамак …, мәңге туймас, туюны белмәс, туемсыз, ач күзле, комсыз 2. перен. мәңге туймас, һич та канәгатьләнмәс, канәгатьсез; бертуктаусыз; ненасытная жажда знаний бертуктаусыз белемгә омтылу
непогрешимый (прил.) книжн. 1. (такой, который не ошибается) ялгышмый торган, ялгышмаучан 2. һичшиксез дөрес, шик тудырмый торган; непогрешимый вывод һичшиксез дөрес нәтиҗә
непременно (нареч.)әлбәттә; һичшиксез
неприступный (прил.) 1. якын барырлык булмаган; якын барырлык түгел; һичкем ала алмаслык; неприступный утес якын барырлык булмаган кыя таш; неприступная крепость һичкем ала алмаслык крепость 2. перен. (надменный) тәкәббер, эре; кырыс
несдобровать (гл.)[һичшиксез] бәлагә юлыгу, уңышсызлыкка очрау, күңелсезлеккә дучар булу
несмотря (предлог)(с)вин. п. …га карамастан; несмотря на шум шау-шуга карамастан; несмотря ни на что һичнәрсәгә карамастан
несомненно ввод. сл. шиксез, һичшиксез, әлбәттә
несомненный (прил.)һичшиксез, шөбһәсез, ап-ачык; бәхәссез; несомненный успех һичшиксез уңышлык
несравнимый (прил.) 1. (очень хороший) (һичбер нәрсә белән) чагыштыргысыз, чагыштырмаслык, тиңдәшсез; охшашы (тиңдәше) булмаган 2. (непохожий) чагыштырырга мөмкин булмаган, чагыштырырлык булмаган, бөтенләй охшаш булмаган; несравнимые величины мат. чагыштыргысыз зурлыклар
нет (част.) 1. отриц. юк; нет, не приду юк, килмәм 2. в знач. сказ. безл. кого-чего юк; у меня нет времени минем вакытым юк а [то] нет? прост. шулай түгелме әллә?, шулай түгелмени?; нет да нет или нет и нет юк та юк, һаман да юк; нет как нет [бөтенләй] юк; нет-нет да и юк-юк та, сирәк-мирәк кенә булса да …; нет [того] чтобы … …у урынына; нет того, чтобы помочь ярдәм итү (итәсе) урынына; никак нет һич тә юк; чего [только] нет нәрсә генә юк, ни генә юк; свести на нет юкка чыгару
нетронутый (прил.)кул тимәгән, бөтен, башланмаган, [һичкем] кагылмаган; нетронутая еда [һичберкем] кагылмаган аш
ни I 1. (част.)усил. (в отриц. предложениях) …да, бер генә … дә; ни слова не изменю бер генә сүзен дә үзгәртмәм; ни одного знакомого не встретил бер генә танышымны да очратмадым 2. частица усил. (в придаточных предложениях) …гына …масын, …гына …са да; кто ни увидит, удивится кем генә күрмәсен, [барысының да] исе китәр 3. союз (при перечислении однородных членов) … да, … да; на небе ни месяца, ни звезд күк йөзендә ай да, йолдызлар да юк ни взад ни вперед ни алга, ни артка; ни-ни или ни-ни-ни 1) (при выражении категорического запрещения) һич тә, һич тә ярамый; 2) (при обозначении полного отсутствия действия) һич [тә] юк, һич тә түгел; ни шагу назад! бер адымга да артка чигенмәскә!
II (без ударения; в сочет. с предлогами является отделяемой частью отриц. (мест.)) һичбер, бер …дә; ни от кого я не слыхала һичбер кемнән ишетмәдем; ни с кем он не разговаривал һичберкем белән ул сөйләшмәде
нигде (нареч.)һичкайда, [бер] кайда да, һичбер җирдә, бер җирдә дә
никак I(нареч.)ничек тә, берничек тә, һич тә; вот этого я никак не понимаю менә моны мин һич тә аңлый алмыйм никак нет һич тә юк, һич тә түгел (түбәнчелек белдереп бирелгән җавап)
никакой (прил.)(мест.) 1. һичбер, һичбер нинди, бернинди дә, һичбер төрле; нет никакого сомнения һичбер [нинди] шик юк 2. (никуда не годный) разг. бернәрсәгә яраксыз, бернигә дә ярамый торган, начар; шахматист он никакой ул бернигә яраксыз шахматчы, ул һичбер нинди шахматчы түгел без никаких! или и [больше] никаких! әйткән-беткән, бетте-китте; вәссәлам!; никак не … һич тә … түгел; он никак не врач ул һичбер нинди врач түгел; никаких гвоздей! әйткән-беткән!, бетте-китте!; вәссәлам!
никогда (нареч.)бервакытта [да], һичбер вакытта [да], беркайчан [да]; лучше поздно, чем никогда погов. һич булганчы, кич булсын; соң булса да уң булсын как никогда бервакытта да булмагандай, бервакытта да булмаган кебек (шикелле, дәрәҗәдә)
никой никоим образом = һич тә, һичбер хәлдә дә, әллә нигә дә
никто (мест.) 1. беркем дә, һичкем, берәү дә; никто меня не ждет беркем дә мине көтми 2. в знач.(сущ.)никто(сущ.)м( нескл. ) разг. беркеме дә түгел (туган тиешле түгел); он мне никто ул минем беркемем дә түгел
никуда (нареч.)һичкая, беркая да; никуда не поеду беркая да бармыйм никуда не годится бернәрсәгә (бернигә) дә ярамый; никуда не годный бернәрсәгә (бернигә) яраксыз, бернәрсәгә дә ярамый торган
никудышный (прил.) прост. бернәрсәгә яраксыз, һичнәрсәгә яраксыз, бернәрсәгә дә ярамый торган
нимало (нареч.)һич тә, аз гына да, бер дә; ваш вопрос его нимало не смутил биргән соравыгыз аны һич тә уңайсызландырмады
ниотколе устар. книж. (нареч.) см. ниоткуда ниотколь устар. разг. (нареч.) см. ниоткуда ниоткуда (нареч.)беркайдан да, һичкайдан, бер җирдән дә, һичбер җирдән
нисколько (нареч.)бер дә, һич [тә], һичбер
ничего (нареч.) разг. 1. (довольно сносно) ярыйсы [гына], бертөрле 2. в знач. сказ. (пусть) ярый, ярар; (мало что значит) зарар (зыян) юк, берни түгел; (все равно) барыбер, берни түгел, исе дә китми; пусть придет, ничего берни түгел, килә бирсен ничего подобного һич тә алай түгел
ничей (прил.)(мест.) 1. һичкемнеке, берәүнеке дә [булмаган], [бер] кемнеке дә [булмаган], хуҗасыз, иясез; ничья собака иясез эт 2. (чей бы то ни было) һичкемнең [дә], беркемнең [дә], берәүнең [дә]; не нужно мне ничьих советов һич беркемнең киңәше кирәк түгел миңа 3. в знач.(сущ.)ничья(сущ.)(ж) спорт. бер якның да отмавы, уртак нәтиҗә; согласиться на ничью уртак нәтиҗәгә килешү
ничто (мест.) 1. һичнәрсә, һичбер нәрсә, һични, бернәрсә дә; его ничто не интересует аны бернәрсә дә кызыксындырмый; он ничего не понял ул һичнәрсә аңламады 2. в знач.(сущ.)(сущ.)м( нескл. )берни түгел; без труда человек ничто хезмәттән башка кеше беркем дә түгел превратиться (обратиться) в ничто юкка чыгу, бетү, тәмам таркалу
ничтоже ничтоже сумняшеся = шутл. һич тә икеләнмичә, һич тә шикләнмичә, һич тә уйлап-нитеп тормыйча
ничуть (нареч.) разг. бер дә, һич [тә], һичбер ничуть не бывало һич тә юк, һич тә [алай] түгел
обиняк (сущ.)м: говорить обиняком (обиняками) (иносказательно) читләтеп (кинаяләп) сөйләү, кинаяләп әйтү; говорить без обиняков (прямо, открыто) турыдан-туры әйтү, һичбер кинаясез сөйләү; ачыктан-ачык әйтү
обязательно (нареч.) 1. әлбәттә, мәҗбүри, һичшиксез; сегодня он обязательно придет ул бүген әлбәттә (һичшиксез) килер; 2. устар. (нареч.) см. обязательный2
ограничение (сущ.)(с) 1. см. ограничить; 2. чикләү, чик кую; чикләмә; торговать без всяких ограничений һичбер чикләүсез сәүдә итү
один (числ.) 1. (число) бер 2. в знач.(прил.)(без других, в отдельности) бердәнбер, бер үзе, үзе генә, ялгыз; он живет один ул бер үзе генә тора; ребенок остался дома один бала өйдә ялгыз калды 3. в знач.(мест.)(какой-то, некий) бере, берәү; бер кеше; кемдер; в один прекрасный день көннәрнең берендә; приходил один человек бер кеше килгән иде 4. в знач.(прил.)(тот же самый, одинаковый) бер, бер үк, шул ук; в один и тот же час бер үк сәгатьтә; стоять на одном месте бер урында басып тору 5. в знач.(мест.)(только, исключительно) …гына, бары, тик, фәкать; в вазе одни яблоки, груш нет вазада алмалар гына, грушалар юк; ходить в одной рубашке күлмәкчән генә йөрү; меня одно беспокоит мине фәкать бер нәрсә борчый 6. в знач.(мест.)(какой-л. в ряду сходных) бер, берәү, берсе; то один, то другой я берсе, я икенчесе; одно другому не мешает берсе икенчесенә комачауламый все до одного барысы да; все как один барысы да бер кеше кебек; ни один һич кем, бер кеше дә; одно и то же бер үк нәрсә; один за другим берәм-берәм, бер-бер артлы; один на один икәү генә, бергә бер, күзгә-күз килеп; одно к одному берсе өстенә берсе; одно из двух икенең берсе
одночасье (сущ.)(с) мн. нет, обл. бер сәгать вакыт, бер сәгать эчендә; в одночасье умер, никто и не ждал һичкем
определенно (нареч.) 1. туры, ачык, өзеп, кисеп; определенно высказаться үз фикерен ачык әйтү; 2. нәкъ, төгәл, ачык; придти в определенно назначенный час нәкъ билгеләнгән сәгатькә килеп җитү; 3. простореч. һичшиксез, әлбәттә; определенно не поспеем к поезду һичшиксез поездга өлгерә алмабыз; ты пойдешь на собрание? Определенно! син җыелышка барасыңмы? Әлбәттә!
определенный (прил.) 1. (прич.)от определить; 2. билгеле, билгеләнгән; существует определенный порядок билгеле бер тәртип бар 3. анык, ачык, аңлаешлы; дать определенный ответ ачык җавап бирү 4. билгеле, билгеле бер, мәгълүм, кайбер; в определенных случаях билгеле бер шартларда 5. разг. һичшиксез, ачыктан-ачык; это определенный успех бу һичшиксез уңыш
основание (сущ.)(с) 1. см. основать; 2. салу, салыну, барлыкка килү; восьмисотлетие основания Москвы Мәскәү салынуның сигез йөз еллыгы 3. (фундамент) нигез 4. мат. нигез; основание треугольника өчпочмак нигезе 5. (причина, повод) нигез, сәбәп; сылтау; без всякого основания һичбер нигезсез; на каком основании? ни сәбәптән? 6. хим. нигез; органические основания органик нигезләр до основания беткәнче, нигезенә кадәр; крепость разрушена до основания крепость нигезенә кадәр җимерелгән
отлагательство (сущ.)с: без всяких отлагательств = һич кичектермәстән
отнюдь (нареч.)(совсем) бер дә, һич, бөтенләй, һич тә; отнюдь нет һич юк
отроду (нареч.) разг. һичбер, туганнан бирле, тумыштан; гомердә
очевидный (прил.)(явный) күзгә күренеп торган, ачык, ап-ачык; һичшиксез, бәхәссез
пить (гл.)эчү; пить воду су эчү; пить запоем баш күтәрми эчү (исерткеч эчемлекләрне) как пить дать һичшиксез, һичсүзсез, менә күр дә тор; пить кровь чью канын эчү (җәфалау, эксплуатацияләү)
подавно (нареч.)бигрәк тә, әйтеп тә торасы юк, һичшиксез, күптән; он согласен, а я и подавно ул риза, мине әйтеп тә торасы юк
подобный (прил.) 1. кому-чему (сходный, похожий) охшашлы, …га охшаш булган, …га тиң булган 2. мондый, моңа охшаган, моңа охшаш булган; я не читал подобных статей моңа охшаш булган мәкаләләрне укыганым юк 3. мат. охшаш, үзара охшаш булган; подобные треугольники охшаш өчпочмаклар ничего подобного һич, бер дә, һич тә алай түгел; и тому подобное (и т. п.) һәм башка шундыйлар (һ.б.ш.)
положительно (нареч.) 1. (утвердительно) уңай, яхшы; ответить положительно уңай җавап бирү 2. в знач. частицы (совершенно) бөтенләй, һич; он положительно ничего не знает ул бөтенләй бернәрсә дә белми
понятие (сущ.)(с) 1. төшенчә; понятие прибавочной стоимости эк. өстәмә кыйммәт төшенчәсе 2. (представление) белү, аңлау; не иметь ни малейшего понятия һич нәрсә белмәү 3. прост. аң; человек с понятием аңлы кеше 4. разг. (способность разбираться) аңлау сәләте
II(гл.)кого-что аңлау, төшенү, аңлап алу, төшенеп алу, белү; я ничего не пойму мин. һич нәрсә төшеңә алмыйм; понять превратно киресенчә аңлау дать понять сиздереп кую; тел төбе кая барганын сиздерү
попереть (гл.) прост. 1. (пойти, направиться) юнәлү, китү, китеп бару (һичнәрсәгә карамастан) 2. кого (грубо прогнать) куып чыгару 3. кого-что (понести, потащить) күтәреп алып китү
похожнй (прил.) 1. (имеющий сходство с кем-чем-л.) охшаш, охшашлы, охшаган, тартым 2. кратк. ф. похоже с в знач.(вводн. сл.), разг. ахры, ахрысы, булса кирәк; похоже, он уже не придет ул килми булса кирәк похожи как две капли воды койган да куйган, суйган да каплаган; похоже [на то], что… … булса кирәк; это ни на что не похоже бик начар; это на тебя не похоже бу синнән һич көтелмәгән иде
почем (нареч.) разг. ни хак, ни бәя, күпме тора почем зря прост. һич файдасызга, юкка гына; почем я знаю? мин кайдан белим?
преувеличение (сущ.)(с) см. преувеличить; без преувеличения һич арттырмыйча
приложить (гл.)что 1. кую; приложить руку ко лбу кулны маңгайга кую 2. теркәү; приложить к письму копию удостоверения хатка таныклыкның күчермәсен теркәү 3. куллану; кую; салу; приложить усилия көч салу; приложить все силы бөтен көчне кую приложить печать печать басу; приложить руки к чему (принять участие в чем-л.) кулы уйнау, катнашу (гаеп итәрлек эштә); приложить руку (подписаться под чем-л.) кул кую, имза салу; ума не приложу [һичбер] акылым җитми, аңлый алмыйм, башыма (акылыма) сыймый
приложиться (гл.) 1. кую; приложиться ухом к двери колакны ишеккә кую 2. (поцеловать) үбү, олылап үбү; приложиться ко лбу маңгаеннан үбү 3. (прицелиться) төзәү, төбәү остальное [все] приложится калганы (һичшиксез, үзеннән үзе) булыр
Татарско-русский словарь:
алдавыч (сущ.) 1. приманка, наживка (у охотников, птицеловов, рыболовов) 2. прям., перен. ловушка; җәнлекләр юлына куелган ~ ловушка, установленная на тропах зверей; һич көтелмәгән ~лар кору устраивать самые неожиданные ловушки ||(прил.) 1. приманочный; наживной 2. 1) ложный, обманный 2) ловушка, служащий ловушкой; обманный
булдыру (гл.)(перех.) 1. создавать/создать || создание; эш шартлары ~у создать условия труда; бакчаның матурлыгын бакчачы ~а красоту сада создаёт садовник 2. приобретать/приобрести, обеспечивать, обеспечить что-л. || приобретение; кабинетка шкафлар ~у обеспечить кабинет шкафами; төзүчеләр өчен җылы эш киемнәре ~ырга обечпечить строителей тёплой рабочей одеждой 3. строить/построить, сооружать, соорудить || строительство, сооружение; мәктәп территориясендә спорт мәйданчыгы ~у на территории школы построить спортплощадку 4. делать/сделать; осуществлять/осуществить, исполнять/исполнить (желание, мечту, что-л. обещанное, планы и т. п.) || осуществление, исполнение; теләгеңне ~у осуществить желаемое; әйткәнемне һичшиксез ~ачакмын обещанное обязательно выполню 5. мочь, уметь (что-то делать, изготовлять и т. п.); күлмәк текмәкче идем, ~а алмадым хотел сшить платье, но не смог; бар нәрсәне дә ~а ул он всё может (умеет), он на все руки мастер 6. прям., перен. обзаводиться/обзавестись кем, чем; заводить/завести, прибретать/приобрести, справлять, справить || приобретение; ышанычлы дуслар ~у завести надёжных друзей; балаларга өс-баш ~у справить детям одежду; бай библиотека ~у пробрести богатую библиотеку 7. добывать/добыть, раздобывать/раздобыть; кирәк кадәр акча ~у добыть необходимую сумму денег 8. (успешно) готовить, приготовлять/приготовить; аш ~у приготовить пищу; мунча ~у истопить баню
вафа (сущ.) книжн. 1. исполнение (обещания) 2. верность, постоянство; аның һичкемгә ~сы юк у него ни к кому верности нет 3. разг. надёжность; бу дөньяның ~сы юк нет надёжности в этом мире
вәгъдә (сущ.) 1. обещание; ул тагын килергә ~ бирде он дал обещание ещё раз прийти 2. зарок, клятва; ~ булсын, авылымны һичкайчан да шәһәргә алмаштырмам даю зарок, что никогда не променяю свою деревню на город 3. 1) обещание, слово, обязательство; посулы прост. ; ~не үтәү исполнить обещание; сеңлем хат язарга ~ бирде сестра дала слово писать (письма) 2) клятва, обет; кыз егетне көтәргә ~ бирде девушка дала клятву ждать юношу 4. 1) книжн. условленный срок; күлмәкне ~сенә тегеп өлгерү сшить платье к условленному сроку 2) время, срок; белмәссең, ~ җитсә, бәлки, терелер дә кто знает, если придёт время, может, и поправится
гаҗәп (прил.) 1. см. гаҗәеп1; туры килдек ~ бер чорга нам выпало замечательное время 2. (прил.) чудный, дивный, удивительный разг. ; ~ безнең халык! чудный наш народ!; ~ нәрсәләр дивные вещи 3. необычный, странный; диковинный ||(сущ.) удивительная картина, чудо, диво; чудеса; диковина, диковинка разг. ; дивное, дивная вещь; узган елда бер ~ булды в прошлом году случилось чудо; урманда бер ~ күрдек в лесу видели чудо (диковинку); бу ни ~ ! что за диво! ||(предик. сл.) 1. см. гажәеп 2. чудо, диво; һич тә ~ түгел вовсе не диво; ~ яхшы! чудо как хорош!
да I (ДӘ, ТА, ТӘ)(част.) усил. 1. 1) и, также, тоже; без дә синең тәкъдимеңне яклыйбыз и мы поддерживаем твоё предложение; мы также поддерживаем твоё предложение; ул да ашыга и он торопится 2) и, даже (и); сорама да даже и не спрашивай; без килмәс идек тә, таләп итәләр мы бы и не приехали, но требуют 2. уже, уже и; һи, онытканмын да ой, уже (и) позабыл; көз дә килеп җитте уже (и) осень наступила; белеп тә алган уже узнал 3. при отриц. предл. 1) после(сущ.) со словом бер ни; бер минутка да кичегергә ярамый нельзя опаздывать ни на минуту; тирә-юньдә бер җан иясе дә күренми вокруг (не видно) ни одной живой души 2) же, уж; бу һич тә дөрес түгел это уже совершенно не верно 3) тж. индив. а) в сравн. сочет. для усиления их значений; кешедән дә акыллырак җан иясе юк нет существа более разумного, чем человек б) после отриц. (мест.) для усиления их значений; беркайда да нигде; беркайчан да никогда; беркем дә никто; бернинди дә никакой; берничек тә никак 4. каждый, еже-; ел да каждый год, ежегодно; көн дә очрашабыз встречаемся каждый день (ежедневно) 5. разг. (межд.) компонентами усил.(гл.) сочетаний да (и) всё; взять и (да, да и); кайтты да китте взял да уехал: уехал да всё; чыкты да китте взял да вышел; вышел да и всё; сөйлим дә бирәм возьму да расскажу и всё; куарга да чыгарырга взять да и выгнать; выгнать да и всё 6. разг. 1)(межд.) усил. повторами выраж. а) категоричность высказывания так; концертка бара да бара инде ул на концерт он уж пойдёт так пойдёт; сиңа әйтми дә әйтми инде тебе уж он не скажет так не скажет б) чувство восхищения, одобрения так, ну и; аты да аты! конь так конь; ну и конь!; менә бу егет уйный да уйный баянда! вот этот парень играет так играет на баяне; ну и играет этот парень на баяне! 2) в эмоц. предл. ну и; матур жырлыйсың да инде! ну и поёшь ты красиво!; бирдең дә инде үзенә кирәген! ну и дал же ты ему жару! 7. после усил.(гл.) повторов да (и) вдруг, раз и; йөрде, йөрде дә юкка чыкты ходил-ходил да вдруг исчез; сөйли, сөйли дә туктап кала говорит-говорит-раз и останавливается 8. в сложносоч. предл. с противит. знач.-то; алар шулай диләр дә бит… они-то говорят так…; килүен килдек тә соң, ләкин юлыбыз уңмады приехать-то приехали, но вот не повезло 9. в сочет. с составным указ. (мест.) менә шул-то … и; менә шул серне ул сездән яшереп саклаган да вот эту-то тайну он от вас и скрывал; менә шул кирәк тә инде безгә вот это-то нам и нужно 10. в сочет. с(гл.) булу в усл. накл. 1) хоть, хоть (хотя) бы; бер атна булса да авылда ял ит хоть неделю отдохни в деревне; бер сәгатькә булса да хотя бы на один час; кичкә кадәр булса да хоть бы до вечера 2) хоть (хотя) и; хоть (хотя) и, … но; сирәк булса да очрашабыз встречаемся, хоть и редко; хоть и редко, но встречаемся; аз булса да ярдәм булыр хотя и не много, но будет помощь 11. при(гл.) на-ып и, но; белеп тә әйтмәгәнсең знал и не говорил; авылда булып та күрешмәгәнсез был в деревне, и не встретились 12. при(гл.) на-гач сразу, сразу же, тут же; как только; авылны чыккач та асфальт юл башлана сразу же за деревней начинается асфальтовая дорога; кайткач та хәбәр итәрмен сообщу тут же по приезде; сообщу, как только приеду 13. употр. в образов. составных неопр. (мест.) и(нареч.) со словом булса (да) хоть; кем дә булса кто-нибудь (да), кто-либо; нәрсә дә булса что-нибудь (да), хоть что-нибудь (что-либо); нинди дә булса какой-нибудь (да), хоть какой-нибудь; кайда да булса где-нибудь (да), хоть где-нибудь (где-либо); кайчан да булса когда-нибудь (да), хоть когда-нибудь (когда-либо); ничек тә булса как-нибудь (да), хоть как-нибудь (как-либо) 14. при составных союзах с усил. знач. же; әгәр дә если же; шулай да всё же, однако же
дә см. да (част.) усил. 1. 1) и, также, тоже; без дә синең тәкъдимеңне яклыйбыз и мы поддерживаем твоё предложение; мы также поддерживаем твоё предложение; ул да ашыга и он торопится 2) и, даже (и); сорама да даже и не спрашивай; без килмәс идек тә, таләп итәләр мы бы и не приехали, но требуют 2. уже, уже и; һи, онытканмын да ой, уже (и) позабыл; көз дә килеп җитте уже (и) осень наступила; белеп тә алган уже узнал 3. при отриц. предл. 1) после(сущ.) со словом бер ни; бер минутка да кичегергә ярамый нельзя опаздывать ни на минуту; тирә-юньдә бер җан иясе дә күренми вокруг (не видно) ни одной живой души 2) же, уж; бу һич тә дөрес түгел это уже совершенно не верно 3) тж. индив. а) в сравн. сочет. для усиления их значений; кешедән дә акыллырак җан иясе юк нет существа более разумного, чем человек б) после отриц. (мест.) для усиления их значений; беркайда да нигде; беркайчан да никогда; беркем дә никто; бернинди дә никакой; берничек тә никак 4. каждый, еже-; ел да каждый год, ежегодно; көн дә очрашабыз встречаемся каждый день (ежедневно) 5. разг. (межд.) компонентами усил.(гл.) сочетаний да (и) всё; взять и (да, да и); кайтты да китте взял да уехал: уехал да всё; чыкты да китте взял да вышел; вышел да и всё; сөйлим дә бирәм возьму да расскажу и всё; куарга да чыгарырга взять да и выгнать; выгнать да и всё 6. разг. 1)(межд.) усил. повторами выраж. а) категоричность высказывания так; концертка бара да бара инде ул на концерт он уж пойдёт так пойдёт; сиңа әйтми дә әйтми инде тебе уж он не скажет так не скажет б) чувство восхищения, одобрения так, ну и; аты да аты! конь так конь; ну и конь!; менә бу егет уйный да уйный баянда! вот этот парень играет так играет на баяне; ну и играет этот парень на баяне! 2) в эмоц. предл. ну и; матур жырлыйсың да инде! ну и поёшь ты красиво!; бирдең дә инде үзенә кирәген! ну и дал же ты ему жару! 7. после усил.(гл.) повторов да (и) вдруг, раз и; йөрде, йөрде дә юкка чыкты ходил-ходил да вдруг исчез; сөйли, сөйли дә туктап кала говорит-говорит-раз и останавливается 8. в сложносоч. предл. с противит. знач.-то; алар шулай диләр дә бит… они-то говорят так…; килүен килдек тә соң, ләкин юлыбыз уңмады приехать-то приехали, но вот не повезло 9. в сочет. с составным указ. (мест.) менә шул-то … и; менә шул серне ул сездән яшереп саклаган да вот эту-то тайну он от вас и скрывал; менә шул кирәк тә инде безгә вот это-то нам и нужно 10. в сочет. с(гл.) булу в усл. накл. 1) хоть, хоть (хотя) бы; бер атна булса да авылда ял ит хоть неделю отдохни в деревне; бер сәгатькә булса да хотя бы на один час; кичкә кадәр булса да хоть бы до вечера 2) хоть (хотя) и; хоть (хотя) и, … но; сирәк булса да очрашабыз встречаемся, хоть и редко; хоть и редко, но встречаемся; аз булса да ярдәм булыр хотя и не много, но будет помощь 11. при(гл.) на-ып и, но; белеп тә әйтмәгәнсең знал и не говорил; авылда булып та күрешмәгәнсез был в деревне, и не встретились 12. при(гл.) на-гач сразу, сразу же, тут же; как только; авылны чыккач та асфальт юл башлана сразу же за деревней начинается асфальтовая дорога; кайткач та хәбәр итәрмен сообщу тут же по приезде; сообщу, как только приеду 13. употр. в образов. составных неопр. (мест.) и(нареч.) со словом булса (да) хоть; кем дә булса кто-нибудь (да), кто-либо; нәрсә дә булса что-нибудь (да), хоть что-нибудь (что-либо); нинди дә булса какой-нибудь (да), хоть какой-нибудь; кайда да булса где-нибудь (да), хоть где-нибудь (где-либо); кайчан да булса когда-нибудь (да), хоть когда-нибудь (когда-либо); ничек тә булса как-нибудь (да), хоть как-нибудь (как-либо) 14. при составных союзах с усил. знач. же; әгәр дә если же; шулай да всё же, однако же
кирәмәт (сущ.) 1. вяз мелколистый (один из редких видов вяза) 2. книжн. рел. кереметь (место языческих поклонений у угро-финских племён, чувашей; место, где приносили жертву злому духу); ~кә табыну поклонение керемети 3. перен. чудо; менә сиңа кирәк булса ~ ! вот так чудо!; бу ~нең (механизмның) серенә һич төшенә алмыйм никак не могу разобраться в этом чуде (механизме) ||(прил.) см. кирәмәтле кирәмәтле (прил.) 1. разг. бедственный; ~ хәлгә тару попасть в бедственное положение 2. перен. разг. своенравный, упрямый, капризный; зловредный; була бит ~ кешеләр бывают же люди своенравные 3. перен. разг. заковыристый; ~ язу заковыристый почерк
кич (сущ.) 1. вечер; иртәдән кичкә кадәр с утра до вечера; җәйге җылы кич летний тёплый вечер; кич җитте (булды) наступил вечер; свечерело; иртә кичтән хәерле (посл.) утро вечера мудренее 2. со словами куну, йоклау ночевать; авылда ике кич кунды в деревне ночевал две ночи; өч кич рәттән йокы күрмәдем три ночи подряд не спал ||(нареч.) вечером; иртәгә кич завтра вечером; кич сәгать алтыда вечером в шесть часов, в шесть часов вечера; кич кенә кайту вернуться поздно вечером; бер кич однажды вечером, как-то вечером; иртә уңмаган кич уңмас, кич уңмаган һич уңмас (посл.) кому не повезло утром, не повезёт и вечером, кому не повезло вечером-не повезёт никогда; һич булганчы кич булсын (посл.) лучше поздно, чем никогда
маһичә (сущ.) изображение полумесяца на минарете мечети или на древке знамени
та (част.) см. да (част.) усил. 1. 1) и, также, тоже; без дә синең тәкъдимеңне яклыйбыз и мы поддерживаем твоё предложение; мы также поддерживаем твоё предложение; ул да ашыга и он торопится 2) и, даже (и); сорама да даже и не спрашивай; без килмәс идек тә, таләп итәләр мы бы и не приехали, но требуют 2. уже, уже и; һи, онытканмын да ой, уже (и) позабыл; көз дә килеп җитте уже (и) осень наступила; белеп тә алган уже узнал 3. при отриц. предл. 1) после(сущ.) со словом бер ни; бер минутка да кичегергә ярамый нельзя опаздывать ни на минуту; тирә-юньдә бер җан иясе дә күренми вокруг (не видно) ни одной живой души 2) же, уж; бу һич тә дөрес түгел это уже совершенно не верно 3) тж. индив. а) в сравн. сочет. для усиления их значений; кешедән дә акыллырак җан иясе юк нет существа более разумного, чем человек б) после отриц. (мест.) для усиления их значений; беркайда да нигде; беркайчан да никогда; беркем дә никто; бернинди дә никакой; берничек тә никак 4. каждый, еже-; ел да каждый год, ежегодно; көн дә очрашабыз встречаемся каждый день (ежедневно) 5. разг. (межд.) компонентами усил.(гл.) сочетаний да (и) всё; взять и (да, да и); кайтты да китте взял да уехал: уехал да всё; чыкты да китте взял да вышел; вышел да и всё; сөйлим дә бирәм возьму да расскажу и всё; куарга да чыгарырга взять да и выгнать; выгнать да и всё 6. разг. 1)(межд.) усил. повторами выраж. а) категоричность высказывания так; концертка бара да бара инде ул на концерт он уж пойдёт так пойдёт; сиңа әйтми дә әйтми инде тебе уж он не скажет так не скажет б) чувство восхищения, одобрения так, ну и; аты да аты! конь так конь; ну и конь!; менә бу егет уйный да уйный баянда! вот этот парень играет так играет на баяне; ну и играет этот парень на баяне! 2) в эмоц. предл. ну и; матур жырлыйсың да инде! ну и поёшь ты красиво!; бирдең дә инде үзенә кирәген! ну и дал же ты ему жару! 7. после усил.(гл.) повторов да (и) вдруг, раз и; йөрде, йөрде дә юкка чыкты ходил-ходил да вдруг исчез; сөйли, сөйли дә туктап кала говорит-говорит-раз и останавливается 8. в сложносоч. предл. с противит. знач.-то; алар шулай диләр дә бит… они-то говорят так…; килүен килдек тә соң, ләкин юлыбыз уңмады приехать-то приехали, но вот не повезло 9. в сочет. с составным указ. (мест.) менә шул-то … и; менә шул серне ул сездән яшереп саклаган да вот эту-то тайну он от вас и скрывал; менә шул кирәк тә инде безгә вот это-то нам и нужно 10. в сочет. с(гл.) булу в усл. накл. 1) хоть, хоть (хотя) бы; бер атна булса да авылда ял ит хоть неделю отдохни в деревне; бер сәгатькә булса да хотя бы на один час; кичкә кадәр булса да хоть бы до вечера 2) хоть (хотя) и; хоть (хотя) и, … но; сирәк булса да очрашабыз встречаемся, хоть и редко; хоть и редко, но встречаемся; аз булса да ярдәм булыр хотя и не много, но будет помощь 11. при(гл.) на-ып и, но; белеп тә әйтмәгәнсең знал и не говорил; авылда булып та күрешмәгәнсез был в деревне, и не встретились 12. при(гл.) на-гач сразу, сразу же, тут же; как только; авылны чыккач та асфальт юл башлана сразу же за деревней начинается асфальтовая дорога; кайткач та хәбәр итәрмен сообщу тут же по приезде; сообщу, как только приеду 13. употр. в образов. составных неопр. (мест.) и(нареч.) со словом булса (да) хоть; кем дә булса кто-нибудь (да), кто-либо; нәрсә дә булса что-нибудь (да), хоть что-нибудь (что-либо); нинди дә булса какой-нибудь (да), хоть какой-нибудь; кайда да булса где-нибудь (да), хоть где-нибудь (где-либо); кайчан да булса когда-нибудь (да), хоть когда-нибудь (когда-либо); ничек тә булса как-нибудь (да), хоть как-нибудь (как-либо) 14. при составных союзах с усил. знач. же; әгәр дә если же; шулай да всё же, однако же
тә (част.) усил. 1. 1) и, также, тоже; без дә синең тәкъдимеңне яклыйбыз и мы поддерживаем твоё предложение; мы также поддерживаем твоё предложение; ул да ашыга и он торопится 2) и, даже (и); сорама да даже и не спрашивай; без килмәс идек тә, таләп итәләр мы бы и не приехали, но требуют 2. уже, уже и; һи, онытканмын да ой, уже (и) позабыл; көз дә килеп җитте уже (и) осень наступила; белеп тә алган уже узнал 3. при отриц. предл. 1) после(сущ.) со словом бер ни; бер минутка да кичегергә ярамый нельзя опаздывать ни на минуту; тирә-юньдә бер җан иясе дә күренми вокруг (не видно) ни одной живой души 2) же, уж; бу һич тә дөрес түгел это уже совершенно не верно 3) тж. индив. а) в сравн. сочет. для усиления их значений; кешедән дә акыллырак җан иясе юк нет существа более разумного, чем человек б) после отриц. (мест.) для усиления их значений; беркайда да нигде; беркайчан да никогда; беркем дә никто; бернинди дә никакой; берничек тә никак 4. каждый, еже-; ел да каждый год, ежегодно; көн дә очрашабыз встречаемся каждый день (ежедневно) 5. разг. (межд.) компонентами усил.(гл.) сочетаний да (и) всё; взять и (да, да и); кайтты да китте взял да уехал: уехал да всё; чыкты да китте взял да вышел; вышел да и всё; сөйлим дә бирәм возьму да расскажу и всё; куарга да чыгарырга взять да и выгнать; выгнать да и всё 6. разг. 1)(межд.) усил. повторами выраж. а) категоричность высказывания так; концертка бара да бара инде ул на концерт он уж пойдёт так пойдёт; сиңа әйтми дә әйтми инде тебе уж он не скажет так не скажет б) чувство восхищения, одобрения так, ну и; аты да аты! конь так конь; ну и конь!; менә бу егет уйный да уйный баянда! вот этот парень играет так играет на баяне; ну и играет этот парень на баяне! 2) в эмоц. предл. ну и; матур жырлыйсың да инде! ну и поёшь ты красиво!; бирдең дә инде үзенә кирәген! ну и дал же ты ему жару! 7. после усил.(гл.) повторов да (и) вдруг, раз и; йөрде, йөрде дә юкка чыкты ходил-ходил да вдруг исчез; сөйли, сөйли дә туктап кала говорит-говорит-раз и останавливается 8. в сложносоч. предл. с противит. знач.-то; алар шулай диләр дә бит… они-то говорят так…; килүен килдек тә соң, ләкин юлыбыз уңмады приехать-то приехали, но вот не повезло 9. в сочет. с составным указ. (мест.) менә шул-то … и; менә шул серне ул сездән яшереп саклаган да вот эту-то тайну он от вас и скрывал; менә шул кирәк тә инде безгә вот это-то нам и нужно 10. в сочет. с(гл.) булу в усл. накл. 1) хоть, хоть (хотя) бы; бер атна булса да авылда ял ит хоть неделю отдохни в деревне; бер сәгатькә булса да хотя бы на один час; кичкә кадәр булса да хоть бы до вечера 2) хоть (хотя) и; хоть (хотя) и, … но; сирәк булса да очрашабыз встречаемся, хоть и редко; хоть и редко, но встречаемся; аз булса да ярдәм булыр хотя и не много, но будет помощь 11. при(гл.) на-ып и, но; белеп тә әйтмәгәнсең знал и не говорил; авылда булып та күрешмәгәнсез был в деревне, и не встретились 12. при(гл.) на-гач сразу, сразу же, тут же; как только; авылны чыккач та асфальт юл башлана сразу же за деревней начинается асфальтовая дорога; кайткач та хәбәр итәрмен сообщу тут же по приезде; сообщу, как только приеду 13. употр. в образов. составных неопр. (мест.) и(нареч.) со словом булса (да) хоть; кем дә булса кто-нибудь (да), кто-либо; нәрсә дә булса что-нибудь (да), хоть что-нибудь (что-либо); нинди дә булса какой-нибудь (да), хоть какой-нибудь; кайда да булса где-нибудь (да), хоть где-нибудь (где-либо); кайчан да булса когда-нибудь (да), хоть когда-нибудь (когда-либо); ничек тә булса как-нибудь (да), хоть как-нибудь (как-либо) 14. при составных союзах с усил. знач. же; әгәр дә если же; шулай да всё же, однако же
тибәрү (гл.)(перех.) 1. отталкивать/оттолкнуть, отбрасывать/отбросить || отталкивание (ударом ноги, пинком); пинать/пнуть; бәрегез, ~егез, һич китми исләребез ( погов. ) толкайте, пинайте-нам хоть бы что 2. (резко) отодвигать/отодвинуть, откидывать/откинуть; су агымы чүп-чарны кырыйга ~ә течение воды откидывает мусор к краям (водоёма)
тиң I(предик.)(прил.) 1. равный, равновеликий || равен, равновелик чему; диңгезләргә тиң Идел Волга, равная (по величине) морям 2. равный, одинаковый, достойный сравнения || равен, одинаков, достоин сравнения (о кем, чем, в чём); матурлыкта һичкемгә тиң түгел в красоте ни с кем не сравнимая 3. равный кому; стоящий, достойный кого; равен кому; стоит, достоин кого (о людях, оцениваемых с точки зрения сравнения их высоких качеств); китән күлмәк киң кирәк, сөйгән ярың тиң кирәк (песня) льняное платье должно быть просторным, а любимый (должен быть) стоящим 4. достигающий, доходящий до …, вровень с чем; чәче җиргә тиң волосы (её) доходят до земли (вровень с землёй) 5. как первый компонент сложных слов равно-; тиң кыймәтле равноценный; тиң күләмле мат. равновеликий
һич (част.) усил. 1. ни; һичкемгә охшамаган ни на кого не похож; һич җан иясе күренми не видно ни души 2. образует сложные местоимения и наречия с отрицательным смыслом; см. һичкайчан, һичкая, һичкем, һичнинди, һичничек, һичнәрсә, һичтуктаусыз и др. ||(нареч.) 1. нисколько, ничуть, ничего прост. ; никак, вовсе, совсем, совершенно, абсолютно; һич борчылмый нисколько не беспокоится; һич кирәге юк совершенно не нужно; һич аңлашылмый ничего не понятно; үрдәк биргән каз алыр, һич бирмәгән ни алыр (посл.) (за)хочешь добра, посыпь серебра (букв. давший утку получит гуся, а что получит тот, кто ничего не дал) 2. никогда, сроду, отнюдь; ни в жизнь; һич күргәнем юк сроду (никогда) не видел; һич риза булмаячак ни в жизнь не согласится; һич юк отнюдь нет; һич булганчы кич булсын (посл.) лучше поздно, чем никогда ||(мест.) 1. опред. всякий; һич нигезсез без всякого основания, огульно; һич сәбәпсез без всякой причины, без всякого повода; ни с того ни с сего; һич тоткарсыз (тоткарлыксыз) без всякой задержки; неукоснительно, безотлагательно 2. отриц. никакой; һич мөмкинлек юк нет никакой возможности
һичбер (мест.) отриц. 1. никакой, ни один; см. һич1 2. всякий; ~ шартлар булмау отсутствие всяких условий 3. в притяж. ф. һичбере, һичберсе никто из, ни один из; ни один из них; аларның ~е моның белән килешмәде ни один из них с этим не согласился 4. см. һич(в знач.(нареч.)) ; ~ көтмәгән идек никак не ожидали
һичберәү (мест.) неопр. см. һичкем һичвакытта (нареч.) никогда
һичкайда (нареч.) нигде; абсолютно нигде
һичкайдан (нареч.) ниоткуда
һичкайсы (мест.) отриц. никто, ничто, ни один (из них)
һичкайчан (нареч.) никогда, ни разу; отроду, сроду прост. ; вовеки, вовек, ни за что, ни в коем случае, ни в жизнь
һичкая (нареч.) 1. никуда; ~ җибәрмим никуда не пущу 2. некуда; ~ ашыгасы түгел некуда торопиться
һичкем (мест.) отриц. никто
һичнәрсә (мест.) отриц. ничто
һични (мест.) отриц. см. һичнәрсә һичнинди (мест.) отриц. 1. никакой; ~ көч каршы тора алмас никакая сила не сможет противостоять 2. всякий; ~ теләк булмау отсутствие всякого желания
һичничек (нареч.) никак, никоим образом
һичөзлексез (нареч.) см. һичтуктаусыз һичсүзсез (нареч.) беспрекословно, безусловно, безоговорочно, безотговорочно||(прил.) беспрекословный, безусловный, безоговорочный, безотговорочный
һичтуктамыйча (нареч.) ,(прил.) см. һичтуктаусыз һичтуктаусыз (нареч.) беспрестанно, беспрерывно, непрестанно, непрерывно, постоянно ||(прил.) беспрестанный, беспрерывный, непрестанный, непрерывный; безумолчный, бесконечный
һичшиксез (нареч.) 1. конечно, несомненно, безусловно, наверняка; ~ очрашачакбыз несомненно встретимся 2. в знач.(вводн. сл.) бесспорно, без (всякого) сомнения, разумеется; ~, аның тәкъдимен хупларга кирәк разумеется, его предложение нужно одобрить ||(прил.) несомненный, безусловный
Тәсадеф