Русско-татарский словарь:
автодром (сущ.)(м)автодром (автомобильләрне сынау, автоярышлар үткәрү өчен махсус җиһазландырылган урын)
акведук (сущ.)(м) спец. акведук (су торбаларын һ.б.ш. елгалар, чокырлар аша үткәрү өчен ясалган күпер)
балбесничать (гл.) разг. юкны бушка аударып йөрү, бушка вакыт үткәрү, тырай тибү
балясничать (гл.) обл. юк-барны сөйләп вакыт үткәрү, ләчтит сату
бдение (сущ.)(с) см. бдеть бдеть (гл.) книжн. 1. (не спать) уяу булу, йокламау, вакытны йокламыйча үткәрү 2. (следить за чем-л.) нык күзәтү, күзәтеп тору
бодрствование (сущ.)(с) см. бодрствовать бодрствовать (гл.)йокламау, йокламый үткәрү; уяу булу; бодрствование ночь напролет төнне йокламый үткәрү
вести (гл.) 1. кого-что алып бару (килү); вести мальчика за руку малайны кулыннан тотып алып бару; вести машину машинаны алып бару 2. что алып бару, үткәрү; вести семинар семинар алып бару; вести занятия дәресләр үткәрү; вести хозяйство хуҗалыкны алып бару 3. чем по чему йөртү, сыздыру; вести указкой по карте карта буйлап указканы йөртү; вести смычком по струнам смычок белән кылларны сыздыру 4. что салу, үткәрү, төзү, сузу; вести телефонную линию телефон линиясе үткәрү; вести железную дорогу тимер юл салу 5. перен. китереп чыгару; китерү; неопытность ведет к авариям тәҗрибәсезлек аварияләргә китерә вести дружбу дус булу; вести начало от кого-чего башлану, башланып китү; вести огонь воен. ату; вести переписку хат язышу; вести себя как… үзеңне … кебек тоту
водопроницаемость (сущ.)(ж)су үткәрүчәнлек
водопроницаемый (прил.)су үткәрүчән, су үткәрә торган; водопроницаемый слой су үткәрүчән катлау
впуск (сущ.)(м) см. впустить; впуск пассажиров на перрон пассажирларны перронга үткәрү
впустить (гл.) 1. кого-что кертү, җибәрү, үткәрү; впустить пар в трубы буны торбаларга җибәрү; впустить зрителей в зал тамашачыларны залга кертеп җибәрү; 2. что салу, тамызу; впустить капли в нос тамчыларны борынга салу
времяпрепровождение (сущ.)(с)вакыт уздыру (үткәрү); көн үткәрү
высидеться (гл.) 1. простореч. утыру, утырып үткәрү; после болезни пришлось высидеться дома авырудан соң өйдә утырып үткәрергә туры килде; 2. обл. (о птицах) утыра-утыра ябыгып бетү
газобетон (сущ.)(м)газобетон (тавышны һәм җылылыкны аз үткәрүчән төзү материалы)
газопровод (сущ.)(м)газүткәргеч, газ үткәрү трубалары
газопроницаемость (сущ.)(ж)газ үткәрүчәнлек
газопроницаемый (прил.)газ үткәрүчән
гальванизировать (гл.)что 1. электр тогы үткәрү, гальванизацияләү; гальванизировать сердце лягушки бака йөрәге аша электр тогы үткәрү 2. гальванизацияләү, гальванизация ясау; гальванизировать железо тимерне гальванизацияләү
гонять (гл.) 1. кого-что куу, куып китерү; гонять скот на водопой көтүне су эчерергә куып китерү 2. кого-что, разг. (посылать) йөртү, йөртеп тору; йөгертеп тору ( мәс. йомыш белән) 3. что, прост. тибеп йөрү; тибеп үткәрү; гонять мяч туп тибеп йөрү гонять лодыря җил куып йөрү, тырай тибеп үткәрү
грохотить (гл.) тех. эре иләк аша үткәрү; көшел иләге аша үткәрү
диспансеризация (сущ.)(ж)диспансеризация, диспансерлаштыру (диспансерлар аша сәламәтлек саклау чаралары үткәрү системасы)
дневать (гл.)көн үткәрү, бер көнгә туктау дневать и ночевать где, у кого гел шунда яту; һәрвакыт бер урында булу
догуливать (гл.) разг. см. догулять догуливаться (гл.) разг. фам. см. догуляться догулять (гл.)йөреп бетерү, йөреп үткәрү (калган вакытны)
дожить (гл.) 1. до чего …ганчы, …га кадар яшәү (тору); дожить до глубокой старости бик нык картайганчы яшәү; он доживет там до зимы ул анда кышка кадәр торачак 2. (нинди дә булса хәлгә) барып җитү (төшү); до чего он дожил! ул нинди хәлгә төшкән) 3. что тору, үткәрү; дожить лето на даче җәйне дачада үткәрү дожить до седин картайганчы яшәү; дожить свой век соңгы көннәрен яшәү
дознавать (гл.) см. дознать дознаваться (гл.) разг. см. дознаться дознание (сущ.)(с) юр. сорау алу; произвести дознание сорау алу үткәрү
доспать (гл.) 1. до чего …га кадәр йоклау; я доспал до рассвета таң атканга кадәр йокладым 2. разг. йоклап үткәрү; доспать ночь спокойно төнне тыныч йоклап үткәрү
жучок (сущ.)(м) 1. уменьш. от жук; 2. жучок (электросчетчик бөкесенә электр үткәрү өчен чорнап куйган бакыр чыбык)
закатить (гл.)что тәгәрәтеп кертү; закатить мяч под диван тупны диван астына тәгәрәтеп кертү закатить глаза күзне акайту; закатить истерику ярсып елый башлау; закатить пир горой зур кәефсафа мәжлесе үткәрү; закатить пощечину яңагына кундыру, яңагына чалтырату, яңагына салып җибәрү
заседать (гл.)утырыш үткәрү, утырыш ясау
звукопроводность (сущ.)(ж)тавыш үткәрүчәнлек
звукопроницаемость (сущ.)(ж)тавыш үткәрүчәнлек
зимовать (гл.)кышлау (бер урында кышны үткәрү) я тебе покажу, где раки зимуют! мин сиңа күрмәгәнеңне күрсәтермен!, мин сиңа җиде бабаңны танытырмын!
изыскивать (гл.) 1. см. изыскать; 2. что (производить исследования) тикшеренү, эзләнү, тикшеренү үткәрү
именинник (сущ.)(м)исем бәйрәмен үткәрүче
именинница (сущ.)(ж)исем бәйрәмен үткәрүче хатын(кыз)
инвентаризация (сущ.)(ж) 1. (внесение в опись) инвентаризация, инвентарьлар исемлегенә кертү 2. (проверка) инвентаризация үткәрү
инвентаризировать (гл.) см. инвентаризовать инвентаризовать (гл.) офиц. см. инвентаризировать (гл.)что инвентаризация ясау (үткәрү)
инструктаж (сущ.)(м)инструктаж, инструкция бирү, күрсәтмәләр бирү; провести инструктаж инструктаж үткәрү
инструктирование (сущ.)(с) мн. нет, книж. см. инструктаж инструктировать (гл.)кого-что инструкция ясау, инструкция үткәрү, күрсәтмәләр бирү
испытать (гл.) 1. кого-что сынау, сынап карау, тикшерү; испытать мотор моторны сынап карау 2. что кичерү, баштан кичерү, баштан үткәрү, тату; испытать голод ачлыкны баштан кичерү; испытать радость шатлык кичерү
канализировать (гл.) спец. канализация үткәрү, канализация белән тәэмин итү, канализацияләү
кейфовать (гл.) шутл. кәеф-сафага бирелү, вакытны кәеф-сафада үткәрү
клюз (сущ.)(м) мор. клюз (корабль борынында якорь чылбыры үткәрү өчен тишек)
коллоквиум (сущ.)(м)коллоквиум (укучыларның белемнәрен сынау өчен укытучының алар белән әңгәмә үткәрүе)
космоцентр (сущ.)(м)космоүзәк (космик очышларны әзерләү һәм үткәрү үзәге)
кривая (сущ.)(ж)кәкре, кәкре сызык; провести кривую кәкре сызык үткәрү; кривая снижения цен бәяләр төшү кәкресе куда кривая вывезет (вынесет) көтелмәгән берәр җай ярдәм итәр
культивировать (гл.)что 1. с.-х. культивацияләү, культивация ясау (үткәрү) 2. (разводить) үстерү, үрчечү; культивировать сою соя үстерү 3. перен. (развивать) җәелдерү, тарату, гадәткә кертү; культивировать рациональные способы работы эшнең рациональ ысулларын җәелдерү
лоцман (сущ.)(м)лоцман ( 1. фарватерны яхшы белүче һәм аннан суднолар үткәрүче 2. диңгез балыгының бер төре)
маевничать (гл.) разг. маевка үткәрү
маневр (сущ.)(м) 1. воен. маневр (сугыш вакытында гаскәрләрнең дошманга һөҗүм итү өчен җайлырак булган урынга күчүләре) 2. обычно мн. маневры воен. маневрлар (гаскәрләрнең сугыш шартларына якынайтылган обстановкада тактик өйрәнүләр үткәрүе) 3. перен. оста хәрәкәт, хәйлә 4. мн. маневры ж.-д. маневрлар (тимер юл станциясендә поездлар төзү өчен вагоннарны юлдан юлдан-юлга күчереп йөртү)
мелиорировать (гл.)что мелиорацияләү, мелиорация үткәрү
механизировать (гл.)что механикалаштыру, механизацияләү, механизация үткәрү; механизировать животноводческую ферму терлек фермаларын механизацияләү
милитаризировать (гл.)что милитаризацияләү, милитаризм максатларына буйсындыру, милитаризация үткәрү; милитаризировать промышленность промышленностьны милитаризацияләү
митинговать (гл.) разг. митинг үткәрү (җыю); митингта булу (катнашу)
муниципализировать (гл.)что муниципализация ясау, муниципализация үткәрү
национализировать (гл.)что национализацияләү, национализация ясау (үткәрү)
ненужный (прил.)кирәксез, кирәкмәгән, кирәге булмаган; ненужная трата времени вакытны бушка үткәрү
ничегонеделание (сущ.)(с) разг. бушка вакыт үткәрү, эшсезлек, эшсез яту, тик яту, түшәмгә төкереп яту, буш йөрү
ночевать (гл.)куну, төн үткәрү, йоклау и не ночевало что эзе (әсәре) дә юк, эзе дә булмаган; кереп тә чыкмаган
обзирать (гл.) устар. күздән үткәрү, карап чыгу, тикшереп чыгу
ободневать (гл.) обл. см. ободнять ободнять (гл.) обл. 1. яктырып җитү; 2. көн үткәрү
обруситель (сущ.)(м) книж. руслаштыручы (патша Россиясендә руслаштыру политикасын үткәрүче)
обследование (сущ.)(с) см. обследовать обследователь (сущ.)(м)тикшерүче, тикшерү үткәрүче
обследовать (гл.)кого-что тикшерү, тикшереп чыгу, тикшерү үткәрү, карау; обследовать местность җирне тикшереп чыгу; врач обследовал больного врач авыруны карады
оживка (сущ.)(ж) спец. 1. только ед. (действие) см. оживить3; 2. химчистка аркылы үткәрү (тукымаларның төсен ачыклау өчен
описать (гл.) 1. кого-что (изобразить средствами языка) тасвирлау, тасвирлап (сурәтләп) бирү; язып бирү, сөйләп бирү 2. что язу, язып чыгу (алу); описать местный говор җирле сөйләмне язып алу 3. что (сделать письменный перечень чего-л.) опись ясау, язып алу 4. что, мат. камап… үткәрү (сызу), камап сызып алу, уратып сызу; описать окружность вокруг квадрата квадратны камап әйләнә үткәрү
отвековать (гл.) обл. гомер үткәрү; она в девках отвековала ул кыз булып гомерен үткәрде
отгрохать (гл.) 1. разг. гөрселдәүдән туктау, гөрселдәми башлау; пушки отгрохали пушкалар гөрселдәүдән туктадылар 2. что, прост. кору, шәп итеп салу; оештыру, шаулатып үткәрү; отгрохать свадьбу шаулатып туй үткәрү
отгуляться (гл.) 1. күңелле үткәрү; 2. симерү, көрәю (мал басуда, кырда йөреп); лошадь хорошо отгулялась за лето ат җәй көне басуда йөреп симергән (көрәйгән)
отдневать (гл.) разг. 1. (кончить дневать) көн үткәрү; 2. (окончить дежурить) дежурить итеп бетерү
отзимовать (гл.)кыш чыгу, кыш үткәрү
отпахать (гл.) 1. (закончить пахать) сөреп бетерү, сукалап бетерү; сөрүдән туктау, сукалаудан туктау; 2. сөреп үткәрү; отпахать два дня ике көн сөреп үткәрү
отпраздновать (гл.) 1. что бәйрәм итү; бәйрәмен үткәрү 2. (кончить праздновать) бәйрәм итеп туктау
отработать (гл.) 1. что (возместить трудом) эшләп түләү, (бурычны) эш белән түләү 2. что эшләү, эшләп үткәрү (берникадәр вакытны) 3. (кончить работать) эшләп бетерү, эшне бетерү, эштән туктау 4. что эшкәртеп җиткерү; отработать проект проектны эшкәртеп җиткерү 5. что (изучить) өйрәнү, яхшы итеп өйрәнү, үзләштерү
отсеять (гл.) 1. что иләү, иләп аеру; отсеять сор чүпне иләп аеру 2. перен. кого-что иләк аша үткәрү; сайлап төшереп калдыру, сайлап чыгару
отсидеть (гл.)что 1. утырып оету; отсидеть ногу утырып аякны оету 2. разг. (просидеть назначенный срок) утырып үткәрү (чыгу)
оттанцовать (гл.) разг. 1. (исполнить танец) танцевать итеп алу; 2. (перестать танцевать) танцевать итүдән туктау, танцевать итми башлау; 3. (протанцевать известное время) танцевать итеп үткәрү (берникадәр вакыт)
оттрубить (гл.) 1. трубада уйнап сигнал бирү; 2. перен. разг. фам. вакыт үткәрү; три часа оттрубил сегодня в очереди за билетами бүген билетка чират торып өч сәгать вакыт үткәрдем
III(гл.) 1. разг. (кончить ходить) йөрми башлау, йөрүдән туктау 2. что, разг. (нек-рое время) йөреп алу, йөреп үткәрү 3. что, прост. (утомить) йөреп талдыру, йөреп авырттыру (авырттырып бетерү)
отъездить (гл.) разг. 1. что йөреп үткәрү; отъездить срок үз срогын йөреп үткәрү 2. (кончить ездить) йөреп туктау
II(гл.) спец. пар үткәрү (ярык аша); котел парит казан (ярык аша) пар үткәрә
паспортизовать (гл.) спец. паспортизация үткәрү, паспортлар бирү, паспортлар язу
пере (прист.); фигыль ясауда кулланылып, түбәндәге чаралар ярдәмендә бирелә: 1. аркылы дигән бәйлек ярдәмендә, мәс. перепрыгнуть аркылы сикереп чыгу; переплыть аркылы йөзеп чыгу; перебросить аркылы ыргыту 2. яңадан дигән рәвеш ярдәмендә, мәс. перекроить яңадан кисү; пересчитать яңадан санау; перебинтовать яңадан бинтлау 3. үткәрү дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. перезимовать кыш үткәрү; переночевать төн үткәрү 4. бетү дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә. мәс. перебеситься котырып бетү 5. алу дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. перекусить капкалап алу; передохнуть хәл җыеп алу 6. аркылы, урталай кебек рәвешләр ярдәмендә, мәс. перепилить аркылы кисү; переломить урталай сындыру 7. артык дигән рәвеш ярдәмендә, мәс. пересолить артык тозлау; переесть артык ашау; перестараться артык тырышу 8. өстен чыгу дигән тезмә ярдәмендә, мәс. перехитрить хәйләдә өстен чыгу; переспорить бәхәстә өстен чыгу 9. чыгу дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. перекрасить буяп чыгу; перемыть юып чыгу; переболеть авырып чыгу 10. бетерү дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. перепачкать пычратып бетерү; переломать ватып бетерү; переловить тотып бетерү 11. үзара дигән рәвеш ярдәмендә, мәс. переговариваться үзара сөйләшү; перемигиваться үзара куз кысышу; переписываться үзара хат язышу 12. башка, бүтән дигән сыйфатлар ярдәмендә, мәс. переадресовать бүтән берәүгә адреслау
перегостить (гл.) простореч. 1. кунак булу, кунак булып яту, кунак булып үткәрү; перегостил дома праздники бәйрәмне өйдә кунак булып үткәрдем; 2. артыгы белән кунак булу, чамадан тыш (озак) кунак булып яту
передневать (гл.) разг. көн үткәрү; бер көн үткәрү; как рассвет, так лягу в лесу, переднюю, и ночью опять пойду (Л. Толстой) яктыру белән урманда ятып көн үткәрермен дә төнлә белән торып тагы китәрмен; отряд передневал в ближайшей деревне отряд иң якындагы авылда көн үткәрде
пережить (гл.) 1. что кичерү, баштан үткәрү, әчесен-төчесен тату, күпне күрү; пережить большую радость зур шатлык кичерү 2. кого-что артыграк (озаграк) яшәү 3. что түзү, чыдау; он не смог пережить оскорбления ул мыскыл итүгә түзә алмады
перезимовать (гл.)кышлау, кыш үткәрү, кыш чыгу
перемежевать (гл.) спец. 1. (заново размежевать) яңадан ызанлау, яңадан бүлү, яңадан чик үткәрү, яңадан бүлеп алу, яңача бүлү; 2. (размежевать все) бүлеп чыгу, чик үткәреп чыгу, ызанлап чыгу
перенесение (сущ.)(с) см. перенести перенести (гл.) 1. кого-что күчерү, [күтәреп] чыгару, алып чыгу; перенести через реку елга аркылы алып чыгу 2. кого-что күчерү, ташу; перенести вещи в комнату әйберләрне бүлмәгә ташу 3. перен. кого-что юнәлдерү, күчерү, алып киту; мысли перенесли его в прошлое уйлары аны уткән көннәргә алып киттеләр 4. что күчерү; перенести столицу в другой город башкаланы бүтән шәһәргә күчерү 5. что күчерү, кичектерү, калдыру; перенести заседание утырышны кичектерү 6. что (икенчегә) юнәлдерү, күчерү; перенести внимание на другое игътибарны икенче бер әйбергә юнәлдерү 7. что кичерү, баштан кичерү (үткәрү); перенести болезнь авыру кичерү 8. что чыдап (түзеп) тору, сабыр итү, күтәрү; он не мог перенести этого оскорбления мондый хурлауны ул күтәрә алмады
переносье (сущ.)(с) см. переносица переночевать (гл.)кунып (йоклап) чыгу, төн үткәрү, куну
переправить (гл.) 1. кого-что аркылы чыгару, аркылы (аша) үткәрү; переправить через горы таулар аша үткәрү 2. кого-что озату, ары җибәрү, җибәрү; переправить письмо адресату хатны адресатына җибәрү 3. что (исправить) төзәтү, дөресләү
перехватывать (гл.) см. перехватить перехворать (гл.)чем и без доп. , разг. 1. (перенести много болезней) күп тапкыр авыру (чирләү), бик күп авыруларны баштан кичерү 2. (о всех, многих) чирләп чыгу, авырышып алу, авырып үткәрү
плац (сущ.)(м) воен. мәйдан, плац (хәрби парадлар һәм хәрби өйрәнүләр үткәрү өчен билгеләнгән махсус урын)
плевать (гл.) 1. төкерү 2. перен. на кого-что, прост. төкереп карау, әһәмият бирмәү, ис китмәү, игътибар итмәү; плевать он хотел на ваши замечания сезнең замечаниеләргә ул төкереп кенә карый плевать в потолок түшәмгә төкереп яту (бернәрсә дә эшләми вакыт үткәрү)
повозиться (гл.) 1. (поворочаться) әйләнгәләп (тулгангалап) йөрү, [бераз] әйләнеп-тулганып йөрү 2. с кем-чем, разг. мәшәкатьләнү, мәшәкатьләнеп вакыт үткәрү, булышу, маташу; он очень любил повозиться с сыном ул улы белән булышырга бик тә ярата торган иде
пожуировать (гл.) устар. кәеф-сафада үткәрү, кәеф-сафа белән яшәү, типтереп яшәү
позимовать (гл.) разг. кышлау, кыш үткәрү, кышлап чыгу
познать (гл.) 1. что танып белү; познать природу табигатьне танып белү; познать сущность вещей әйберләрнең асылын танып белү 2. кого-что белү, белеп җиткерү, тану, сынау аңлау, төшенү; познать жизнь тормышны аңлау 3. что кичерү, тату, башта; үткәрү; познать радость шатлык кичерү познать горечь разлуки читтә яшәүнең ачысын тату
покочевать (гл.)(берникадәр вакытны) күчеп йөреп үткәрү, урыннан-урынга күчеп йөрү
покроить (гл.)кием кисү; кием кисеп үткәрү (бераз вакытны)
Татарско-русский словарь:
авырып үткәрү (гл.)(неперех.) проболеть, прохворать
аз үткәрүчән (прил.) спец. малопроницаемый
актив үткәрүчәнлек (сущ.) физ. активная проводимость
акустик үткәрүчәнлек (сущ.) физ. акустическая проводимость
ачык (прил.) 1. открытый, раскрытый, распахнутый; ~к ишек открытая дверь; ~к китап раскрытая книга; ~к тәрәзә распахнутое окно; ~к космоска чыгу выйти в открытый космос; ~к якалы күлмәк рубашка с открытым воротом; ~к иҗек открытый слог 2. отпертый, незапертый (замок, амбар) 3. обнажённый, голый, оголённый, открытый; ~к тән обнажённое тело; ~к дала открытая (голая) степь 4. ясный, светлый, погожий, яркий; чистый; ~к күк йөзе чистое небо; көн бик ~к погода очень ясная 5. светлый, яркий (цвет, тон, оттенок); светло-, ярко-; ~к төсләр яркие цвета; ~к зәңгәр ярко-синий; светло-синий; ~ кызыл ярко-красный; ~ яшел буяу светло-зелёная краска 6. перен. ясный, чёткий (план чего); открытый, явный, определённый (намёк, подтекст); очевидный (факт); тормышка ~к караш определённый взгляд на жизнь; ~к гайбәт явная клевета (ложь); дуслыкның ~ дәлиле очевидное свидетельство дружбы; ~к фикер үткәрү провести чёткую мысль; тәкъдимегез ~к түгел ваше предложение не совсем ясно 7. перен. внятный, вразумительный, прямой, конкретный, чёткий, отчётливый (ответ); членораздельный; ~к аңлатма вразумительное объяснение; ~к сөйләм членораздельная речь 8. чёткий, разборчивый (почерк); отчётливый (след); имзасы ~к түгел подпись неразборчивая 9. перен. приветливый, радушный, добродушный (человек); ~к йөз приветливое лицо 10. перен. звонкий, отчётливый (голос) 11. гласный, открытый; свободный; ~к тәнкыйть гласная критика; ~к суд открытый суд; ~к тавыш бирү юлы белән путём открытого голосования; ~к сайлаулар открытые выборы 12. публичный, открытый (о лекциях, защите диссертации) ||(нареч.) 1. открыто, открытым; раскрытым; распахнутым; мәсьәләне ~к калдыру оставлять вопрос открытым 2. перен. ясно, чётко, точно (определить задачи, наметить план действий) 3. перен. внятно, вразумительно, прямо, конкретно (отвечать на вопросы); членораздельно (объяснять, говорить) 4. чётко, разборчиво (писать, подписать) 5. перен. приветливо, радушно, добродушно (поздороваться с кем, встречать гостей) 6. перен. звонко, отчётливо; тавышы ~к ишетелә голос его слышится отчётливо 7. гласно (разбирать конфликт, поощрять кого); открыто, в открытую (высказать своё мнение, критиковать кого, что) || в знач.(сущ.) в косв.ф. 1. см. ачыклык1-15; ~кка чыгыйк выйдем на просвет (открытое место); аран ~гына киртә салу заложить жердью проход (вход) в загон 2. 1) см. ачык&һава 2) ачыкка см. ачык&һавага 3) ачыкта см. ачык&һавада
аш I(сущ.) 1. 1) суп (мясной, из фруктов), варево прост. || суповой; токмачлы аш суп с лапшой; суп-лапша; гөмбәле аш суп с грибами; бәрәңге ашы картофельный суп; похлёбка; кәбестәле аш суп с капустой; щи; чөгендерле-кәбестәле аш суп из капусты со свёклой; борщ; аш ите суповое мясо; аш тәлинкәсе суповая тарелка 2) мн. ашлар кухня собир. (народная, национальная, вегетарианская); солдат ашлары солдатская кухня 2. 1) блюдо, кушанье (горячее, холодное, детское); еда, яства; камыр ашы мучное блюдо; мучная еда; кунак ашы кушанье (яства) для гостей; бәйрәм ашлары праздничные яства (блюда); аңа нинди аш та ярый ему любая еда по вкусу; ашны сеңгәч, хатынны үлгәч макта (посл.) хвали еду переваренную, а жену покойную; хвали сено (рожь) в стогу, а барина в гробу 2) мн. ашлар (о видах пищи, об образе питания), стол (диетический, детский, овощной, вегетарианский); еда; ит ашлары мясной стол; мясная еда 3. еда ( мн. нет); обед, трапеза (в монастыре) || обеденный, трапезный, столовый; аштан соң ял итеп алу отдохнуть после еды (обеда); даруны аш алдыннан эчү пить лекарства перед обедом; ашка кайту прийти на обед; аш дирбиясе столовый сервиз; аш кашыгы столовая ложка; аш вакыты обеденный час (перерыв), обед; аш өстәле трапезный стол 4. 1) обед (с созывом гостей), обед в гостях; званый обед (по какому-л. поводу); чаще индив.; күршеләрне ашка чакыру позвать соседей в гости; ашка бару пойти в гости; аштан таралышу расходиться из гостей; бәйрәмдә өй саен аш на праздник в каждом доме гости (обеды); юбилей ашында булу быть на юбилейном (званом) обеде; ураза ашы уздыру созвать (собрать) гостей на разговенье 2) поминальный обед, поминки; сорочины, сороковины (ед. нет), тризна; әбисенең җидесенә аш үткәрү провести поминки по седьмому дню бабушки; карчыклар аштан чыгып киләләр старухи выходят с поминок
II(нареч.) разг. 1. когда-нибудь, как-нибудь; бер-бер безне дә искә төшерерләр когда-нибудь и о нас вспомнят 2. тщательно, внимательно; бер-бер күздән үткәрү тщательно просмотреть; бер-бер карап чыгу внимательно проверить
бертөрле (прил.) 1. однородный, однообразный, одинаковый; тождественный, тожественный; ~ өйләр одинаковые дома; ~ җавап тождественный ответ 2. 1) какой-то (неизвестно какой, неясный); ~ тынычсызлык биләде охватило какое-то беспокойство; колакка ~ моң ишетелде до слуха дошла какая-то мелодия 2) некоторый; алар арасында ~ аерманы күреп була(межд.) ними можно заметить некоторую разницу 3. в знач.(мест.) неопр. в притяж. форм. бертөрлесе некоторый (некоторые) из ... ; кияүләрнең ~сен ул ошатмады некоторые из женихов ей не понравились ||(нареч.) 1. однородно; однообразно; одинаково, тождественно, тожественно; ~ төзү строить однообразно (дома); ~ сөйләү говорить одинаково; ~ гомер үткәрү однообразно провести время 2. разг. так себе, без изменений, так же, средне, терпимо; ~ яшәп яту жить так себе;-хәлләр ничек?-~-как дела?-средне (терпимо)
бушка (нареч.) 1. безрезультатно, напрасно, зря, вхолостую; попусту разг. , впустую разг. (работать, ходить и т. п.); ~ барып килү напрасно сходить; вакытны ~ үткәрү впустую проводить время; цех ~ эшләде цех работал вхолостую 2. просто так, не просто так, без причины; ~ ашатмый торгандыр әле, берәр нәрсәсе бардыр не просто так кормит, наверное, что-нибудь затевает 3. перен. дёшево, даром, за бесценок разг. ; йортны ~ сатканнар дом продали за бесценок 4. бесплатно; без оплаты; ~ эшләү работать без оплаты; ~ дәвалау лечить бесплатно
гадәтчә (нареч.) 1. обычно, как обычно, как всегда; ~ ул кичен өйдә була он вечером обычно бывает дома 2. как прежде, как раньше; по-прежнему, по-старому; һәм, ~, хат тарату хезмәтенә тотынды и начал, как прежде, разносить письма 3. по обычаю; иске ~ по старому обычаю; туйны хәзерге ~ үткәрү сыграть свадьбу по современному обычаю 4. в знач.(предик. сл.) нормальный, обыкновенный; нормально, обыкновенно; ашау-эчү ~ питание нормальное; бүлмәнең җылылыгы ~ в комнате температура нормальная
газ үткәрү (сущ.) газификация
газ үткәрүчән (прил.) газопроницаемый
газ үткәрүчәнлек (сущ.) газопроницаемость
газ үткәрүче (сущ.) газификатор; газовщик
газификация (сущ.) см. газ&үткәрү
гыйбадәт (сущ.) рел. 1. богомолье; молитва; молебен, моление; көнен-төнен ~тә үткәрү день и ночь проводить в молитвах, день и ночь молиться 2. поклонение, почитание, культ; богомолье; изгеләр каберенә ~кә бару ходить к погребениям святых на богомолье
диэлектрик үткәрүчәнлек (сущ.) физ. диэлектрическая проницаемость
жиро үткәрү (гл.)(перех.) жирировать (перевод векселя на другое лицо); см. тж. вексельне&башка&затка&күчерү
җылы (прил.) 1. в разн. знач. тёплый; ~ һава тёплая погода; ~ су тёплая вода; ~ яңгыр тёплый дождь; ~ бина тёплое помещение 2. перен. тёплый, добрый, сердечный, радушный, приветливый, приятный; ~ хәбәр приятная весть; ~ сүзләр тёплые слова; ~ караш доброе отношение; ~ очрашу тёплая встреча 3. в знач. сказ. в безл. предл.; тепло; тышта бик ~ на улице очень тепло; миңа ~ мне тепло ||(нареч.) 1. тепло (одеться, укутаться); ~ килеш (вакытта) тёплым, в тёплом виде (есть) 2. тепло, радушно, приветливо (принять кого-л., что-л. о отзываться о ком-л., о чём-л., относиться к кому-л.); мине ~ каршыладылар меня встретили тепло ||(сущ.) 1. тепло, теплота; кояш нурларының ~сы тепло солнечных лучей; ~да утыру сидеть в тепле; аякларны ~да тоту держать ноги в тепле; ~ сөяк сындырмый ( погов. ) жар костей не ломит 2. перен. тепло, теплота, сердечность; күңел ~сы душевное тепло 3. в сложн. сл. тепло-; ~ үткәрүчәнлек теплопроводность
җылылык үткәрүчән (прил.) спец. теплопроводный
җылылык үткәрүчәнлек (сущ.) спец. теплопроводность
җылыүткәрүчән (прил.) теплопроводящий
ике (числ.) колич. 1. 1) два, две, двое; ике стакан два стакана; ике кашык две ложки; ике тәүлек двое суток 2) в притяж. ф. икебез, икегез, икесе вдвоём (двое); мы (вы, они) вдвоём; икебез дә (мы) оба (обе); икегездән дә от вас обоих; икесенә дә (им) обоим, им двоим 3) как знаменатель дробн.(числ.) икедән вторая; икедән өчкә икедән берне кушу к трём вторым прибавить одну вторую 2. в сочет. со словами на-лы,-лык дву-, две-, двух-, двое-; ~ атналык двухнедельный; ике еллык имән агачы дубок двухлетний; ике йөзьеллык юбилеен үткәрү провести двухсотлетний юбилей; ике көнлек поход двухдневный поход; ике яклы урам хәрәкәте двустороннее уличное движение; ике тәрәзәле бүлмә комната в два окна 3. два раза, дважды; ике сигезең уналты дважды восемь-шестнадцать; ике бардык инде без анда дважды (два раза) уже ходили мы туда 4. в знач.(сущ.) 1) два (года, годика); аңа әле генә ике тулды ей (ему) только что исполнилось два годика (года) 2) мн. в притяж. ф. икеләре примерно (приблизительно) второе (число); числа так второго 3) в притяж. ф. икесе второе (число); бүген икесе сегодня второе (число); ~сендә килегез приходите второго (числа); айның икесендә второго числа (месяца)
индексация үткәрү (гл.)(перех.) индексировать, проиндексировать; см. тж. индексацияләү индексацияләнү (гл.)(неперех.) индексироваться || индексация
инспекция (сущ.) 1. инспекция || инспекционный; ~ үткәрү (ясау) провести инспекцию; инспектировать; ~ органнары инспекционные органы 2. (учреждение) инспекция; янгын ~се пожарная инспекция; сәүдә ~се торговая инспекция
йомгаклау (гл.)(перех.) 1. мотать (наматывать/намотать, сматывать/смотать) в клубок (моток) || 1) мотание (наматывание, сматывание) в клубок (моток) 2) мотальный; җеп ~у сматывать нитки в клубок; ~у цехы мотальный цех 2. подытоживать/подытожить, обобщать/обобщить, резюмировать, заключать || 1) подытоживание, заключение, обобщение 2) итоговый, заключительный; докладны котлау сүзләре белән ~у заключить доклад поздравлениями; ярыш нәтиҗәләрен ~у подытоживание результатов соревнования; ~у сүзе заключительное слово; ~у утырышы заключительное заседание; ~у дәресләре үткәрү провести итоговые занятия 3. завершать/завершить, заканчивать/закончить || завершающий; докладны ~у завершить доклад; эшнең ~у этабы завершающий этап работы
йөрү (гл.)(неперех.) 1. 1) в разн. знач. (о человеке и животных) ходить, двигаться, шагать || ход, хождение, ходьба, движение (пешком, быстро, на цыпочках, через лес, по домам, взад и вперёд и т. п.); аяк ~үләреннән тану узнать по походке (по поступи); аяклар ~мәс булды ноги отказались ходить; ~гән таш шомара, яткан таш мүкләнә (посл.) под лежачий камень вода не течёт; эт өрер, бүре ~ер (посл.) собака лает, ветер носит (букв. собака лает, волк ходит) 2) ходить куда, к кому; бывать у кого; посещать кого, что; авыру янына ~ү ходить к больному; бывать у больного; посещать больного; күргәзмәгә ~ү ходить на выставку; посещать выставку; бывать на выставке; музыка түгәрәгенә ~ү ходить в музыкальный кружок; посещать музыкальный кружок 3) ходить куда, с какой целью; ауга ~ү ходить на охоту; гөмбәгә ~ү ходить за грибами; кунакка ~ү ходить в гости 4) ходить, двигаться; малае инде зур, ~и сын уже большой, ходит 5) ходить; бегать, кататься || ходьба, бег, катание; чаңгыда ~ү ходить на лыжах; тимераякта ~ү бегать (бег) на коньках 6) ходить, двигаться как (о ногах, руках, пальцах); куллары, бармаклары бик җитез ~и руки, пальцы (его) двигаются очень быстро 7) ходить, бегать за кем, чем; доктор артыннан ~ү ходить за доктором 8) в разн. знач. ходить, бывать/быть где, среди кого, чего, около кого-чего, сугышта ~ү быть на войне; кешеләр арасында ~ү ходить (бывать) среди людей; үзәнлектә яңгыр еш ~и в долине часто бывают дожди 9) ходить в чём, как (в пальто, в длинном платье, с длинными волосами, босиком) 10) ходить, быть (в каком-л. состоянии, настроении); күңелсез ~ү ходить мрачным; һаман өйләнмичә ~и всё ещё ходит холостым 11) ходить; бродить, болтаться, шататься, шляться, слоняться; эшсез ~ү слоняться без дела; читтә ~ү бродить в чужих краях 12) ходить, пастись; аланлыкта сыерлар көтүе ~и на поляне пасётся стадо коров 2. пройтись, гулять, прогуливаться/прогуляться || прогулка (по лесу, по городу, в саду); паркта ~ү пройтись по парку 3. о средствах передвижения 1) ходить, курсировать || движение, курсирование; Казан белән Арча арасында электричка ~и(межд.) Казанью и А~рском ходит (курсирует) электричка (электропоезд); кичен автобуслар сирәк ~и вечером автобусы ходят редко; трамвайлар ~үдән туктады движение трамваев прекратилось 2) ездить || езда куда, на чём; шәһәргә еш ~ү часто ездить в город; эшкә троллейбуста ~ү ездить на работу на троллейбусе; атта ~ү ездить на лошади; езда верхом; күп ~гән күп күргән ( погов. ) кто много ездил, тот много видел 3) ездить как, на чём; атта (велосипедта, мотоциклда һ. б.); оста ~ү отлично ездить верхом (на велосипеде, мотоцикле и т. п.) 4. о перемещении по воде: 1) ходить, плавать, курсировать (о судах, подводных лодках и т. п.); күлдә көймәләр, кечкенә катерлар ~и на озере курсируют лодки, маленькие катера 2) ходить, плавать кем, на чём; пароходта өч ел боцман булып ~дем три года ходил на пароходе боцманом 5. о перемещении по воздуху: ходить, летать (о самолётах, вертолётах, космических кораблях); Бигешкә самолетлар бик еш ~и в Бегишево самолёты летают очень часто 6. ездить, кататься на чём (на мотоцикле, машине, лодке, лошади и т. п.); көн буе велосипедта ~дек целый день катались (ездили) на велосипеде 7. ходить, пойти без доп. , с доп. чем, с чего; делать (сделать) ход || ход (в игре); дүрт ~үдә мат кую ставить мат в чытыре хода; ат белән ~ү ходить (пойти) конём (с коня); сделать ход конём; король урынына даманы ~ү ходить (пойти) королём вместо дамы; сделать ход королём вместо дамы; кирпеч алтылыдан ~ү пойти (ходить) бубновой шестёркой (с бубновой шестёрки) 8. передаваться, переходить, ходить (из рук в руки, от одного к другому); кулдан кулга ~ү переходить из одних рук в другие 9. 1) рассказываться, распространяться, ходить (о слухах, молве, легендах и т. п.); аның үлеме турында төрле хәбәрләр ~де о его смерти распространялись (ходили, рассказывались) разные слухи; авылда бик күп имеш-мимешләр ~и в деревне ходят разные небылицы 2) ходить(межд.) кем ике арада өзлексез хатлар ~де(межд.) ними шла постоянная переписка 10. 1) заниматься/заняться, быть занятым чем-л. (вопросами проведения конференции, заботами о строительстве новой школы); туй үткәрү мәшәкатьләре белән ~и занят приготовлением к свадьбе 2) в знач.(сущ.) хлопоты; ~үләрем бушка китте хлопоты мои оказались напрасными 11. перен. разг. 1) дружить, гулять, ходить прост. с кем 2) ходить, ухаживать; приударять/приударить; кызлар артыннан йөрергә ярату любить ухаживать за девушками 3) ходить, вертеться, околачиваться прост. где, около кого-чего; базарда ~ергә ярату любить ходить по базару 12. с(сущ.) в(мест.) вр. 1) быть, ходить кем., каким; алдынгылар рәтендә (алдынгы булып) ~ү ходить в передовых; геройлыкта ~ү ходить героем (в героях); хәерчелектә ~ү быть нищим (в нищих) 2) ходить, работать; служить; солдатта ~ү служить в солдатах; ялчылыкта (көнлектә, көтүчелектә һ.б.) ~ү ходить в работниках (в подёнщиках, пастухах и т. п.); бригадирлыкта ~ү работать бригадиром 3) в знач. сочет. с деепр. ф.(гл.) булу быть, работать кем; салда койрыкчы булып ~ү быть рулевым на плоту 13. в сочетании со словом дип 1) считать каким (умным, счастливым, везучим, хорошим товарищем и т. п.); мәсьәлә ачыкланган дип ~ү считать вопрос выясненным; мине бик бәхетле кеше дип ~иләр меня считают очень счастливым человеком 2) думать, что...; шәһәргә үзем барырга дип ~гән идем думал, что в город поеду сам; күрешербез дип ~гән идек думали, что встретимся 14. в сочет. с(гл.) на-ырга/-ергә,-рга/-ргә намереваться, собираться (поехать учиться, устроиться на работу, построить дом и т. п.); өйләнергә ~ү собираться жениться; сәяхәткә чыгып китәргә ~и намеревается отправиться в путешествие 15. ходить в чём, носить что; күлмәкчән ~ү ходить в одной рубашке; эшләпәдән ~ү носить шляпу; киез итектән ~ү ходить в валенках; кара күзлек киеп ~ү носить чёрные очки; ходить в чёрных очках 16. перен. 1) вести себя как; хәзер ул әйбәт ~и, тәртипле теперь он ведёт себя хорошо, дисциплинирован 2) в знач.(сущ.) поступки, похождения; без синең болай ~үеңнән риза түгел мы не одобряем твои такие поступки; бу ~үләрең яхшыга алып бармас эти твои похождения не приведут к хорошему 17. перен. поступать/поступить, действовать как; кеше сүзе белән ~ү действовать по чужому наущению; һәр эштә син безнеңчә ~ в каждом деле ты поступай (действуй) как мы; кеше сүзен тыңла, үзеңчә ~ ( погов. ) слушай советы других, поступай по-своему 18. перен. 1) ходить, быть в обращении (о деньгах); элеккеге бер сум хәзер ун тиенгә ~и прежний рубль сейчас равен десяти копейкам 2) ходить, действовать, быть в силе (о законах, приказах и т. п.); хәзер монда иске фәрманнар ~ми здесь сейчас старые приказы не действуют (не в силе)
II(гл.) страд. от карау 1. разбираться, рассматриваться, обдумываться, обсуждаться; җыелышта күп мәсьәләләр ~ды на собрании было рассмотрено много вопросов 2. предусматриваться, быть предусмотренным || предусмотрение; договорда ~ган предусмотрено в договоре; тәҗрибәләр үткәрү программада ~маган проведение опытов не предусмотрено в программе 3. проверяться, проходить (комиссию, медосмотр); бөтен кабинетларда ~у пройти по всем кабинетам 4. содержаться исправно, в порядке, благоустраиваться, ремонтироваться, чиниться вовремя; быть ухоженным; бакчалары ~маган сад у них не ухожен; квартира ~маган квартира не ремонтирована 5. безл. глядеться, смотреться; фильм җиңел ~а фильм смотрится легко
көн (сущ.) 1. день; денёк, денёчек (световой) || дневной; кояшлы көн солнечный денёк; шул ук көнне в тот же (самый) день; в один и тот же день; көн яктысында при дневном свете; көннәр озыная дни становятся длиннее; дни прибавляют(ся); көннең киче бар у дня есть вечер; көнен барып көнен кайту съездить в один день; көнне үткәрү проводить день, коротать время; көн авышты время уже за полдень 2. дата (календарная), срок, число; бүген нинди көн какой сегодня день? какое сегодня число? атнаның беренче көне первый день недели; җыелышның көнен билгеләү назначить день (дату) собрания; нәкъ көненә точно в назначенный срок; день в день; айның соңгы көннәрендә в последних числах месяца; шушы көннәрдә со дня на день; в один из ближайших дней; хатның язылу көне дата написания письма; Җиңү көне бәйрәме праздник Дня победы; туган көнне билгеләү отметить день рождения; кабул итү көне приёмный день 3. день (сутки); ял көне выходной день; үткән көн третьего дня, позавчера; икенче көнгә калдыру отложить на другой день; моннан берничә көн элек несколько дней тому назад; за несколько дней до этого; бүгенге көн белән яшәү жить сегодняшним днём; көн көнгә охшамас день на день не приходится 4. время, период; срок; нәкъ көне! как раз (самое) время! самое удобное время! бу көннән башлап с этого времени (дня); көне килгәч сөйләрмен придёт срок (время), расскажу; революция көннәрендә в период революции; картлык көннәре старческий период, старческая жизнь, старость; көне көне белән время от времени; временами 5. разг. солнце; көн туды солнце взошло; көн бату заход солнца; закат; көн кыздыра солнце печёт; ашлыкны көнгә тарату сушить зерно на солнце 6. погода; көн бозылды погода испортилась; иртәгә көн аяз булачак завтра будет ясная погода 7. перен. жизнь, житьё, житьё-бытьё; существование; синең көннәр алда әле твоя жизнь ещё впереди; балык көне күл белән, егет көне ил белән (посл.) жизнь рыбы связана с озером, жизнь молодца-с народом 8. перен. судьба, участь; нинди көнгә калдык бит! какая участь (нас) постигла! до чего (мы) дожили
көнлек (сущ.) 1. подёнщина; ~ккә яллану наниматься на подёнщину; ~ктә йөрү быть на подёнщине 2. в притяж. ф. көнлеге 1) дневной заработок; плата за день работы; ~ген егерме биш сумга килешү сойтись на двадцати пяти рублях 2) в сочет. с(числ.) колич. поминки через ... дней; кырык ~ген үткәрү справлять поминки через сорок дней ||(прил.) 1. дневной (достаточный, предназначенный) на один день; ~к норма дневная норма; ~к азык дневная пища, дневной рацион; питание на один день; ун ~к эш работа на десять дней 2. дневной (заработок, доход); ~к савым дневной удой 3. в сочет. с(числ.) колич.-дневный,-дневка; җиде ~к сәяхәт семидневное путешествие; биш ~к пятидневный, пятидневка; өч ~к эш хакы трёхдневный заработок 4. разг. ежедневный, каждодневный; ~к газета ежедневная газета; ~к белешмә ежедневная сводка
магнит үткәрүчәнлеге (сущ.) физ. магнитная проницаемость
май үткәрүчән (прил.) спец. маслопроницаемый
май үткәрүчәнлек (сущ.) спец. маслопроницаемость
мелиорация (сущ.) с.-х. мелиорация (улучшение плодородия земель путём их осушения или орошения) || мелиоративный, мелиорационный; ~ чаралары мелиорационные мероприятия; ~ үткәрү мелиорировать
нефть үткәрүчән (прил.) спец. нефтепроницаемый
нефть үткәрүчәнлек (сущ.) спец. нефтепроницаемость
нечкәлек (сущ.) 1. тонкость; сызыкның ~ге тонкость линии; бил ~ге тонкость талии 2. мн. нечкәлекләр тонкости; мельчайшие подробности, особенности, детали; дәрес үткәрүнең бөтен ~кләренә кадәр планда язылган иде проведение урока до мельчайших подробностей было описано в плане 3. перен. щекотливость, деликатность; мәсьәләнең ~ге деликатность вопроса 4. перен. тонкость, нежность, утончённость; хисләрнең ~ге тонкость чувств 5. лингв. палатальность, мягкость; тартыкларның ~ге мягкость согласных; ~к билгесе лингв. мягкий знак
перепись (сущ.) перепись населения; ~ үткәрү проводить/провести || проведение переписи
радио (сущ.) 1. в разн. знач. радио; ~ кертү (үткәрү) проводить/провести радио, радиофицировать || радиофикация 2. в составе сложн. сл. радио-; ~ җиһазлары радиооборудование, радиоаппаратура || радиолюбительский; ~ челтәре радиосеть
реформалау (гл.)(перех.) см. реформалаштыру; реформа ясау (кертү, үткәрү)
сорашу (взаим.) от сорау I 1. расспрашивать/расспросить о ком-чём || расспрашивание, расспрос; аның турында ~ты он расспрашивал про него 2. спрашивать, справляться/справиться о ком-чём; исәнлек-саулык ~у справляться о здоровье 3. редко опрашивать/опросить || опрос; галимнәр арасында ~у үткәрү провести опрос среди учёных 4. редко попрошайничать || попрошайничанье; см. сорану сорбент (сущ.) сорбент
су үткәрү (гл.)(неперех.) промокать/промокнуть
су үткәрүчән (прил.) водопроницаемый
су үткәрүчәнлек (сущ.) водопроницаемость
су үткәрүче (сущ.) водопроводчик
суүткәрүчән (прил.) спец. водопроницаемый, промокаемый
суүткәрүчәнлек (сущ.) водопроницаемость
II(сущ.) 1. прям., перен. испытание || испытательный; зур ~лар үтәргә пройти большие испытания; дәүләт ~лары государственные испытания; тормыш ~лары жизненные испытания; авыр ~ тяжёлое испытание; ~ очышы испытательный полёт 2. пед. экзамен, испытание || экзаменационный; язгы ~лар весенние экзамены; язма ~ письменный экзамен; ~ билетлары экзаменационные билеты ~ комиссиясе экзаменационная комиссия 3. опыт, наблюдение; проба; хайваннар өстендә ~ үткәрү провести опыт над животными 4. апробация
тавыш үткәрүчән (прил.) звукопроводной
тавыш үткәрүчәнлек (сущ.) звуковая проницаемость, звукопроводность
II(сущ.) чистка (в партии и т. п. организациях); ~ үткәрү проводить чистку
тест үткәрү (гл.)(неперех.) тестировать || тестирование
утүткәрүчән (прил.) спец. огнепроводный
үткәзү (гл.)(неперех.) разг. см. үткәрү1, 2, 4, 6, 15
үткәргеч (сущ.) спец. провод, проводник; ||(прил.) проводящий, пропускнойҮТКӘРЕЛҮ(гл.) страд. от үткәрү
үткәрешү (гл.) взаимно-совм. от. үткәрү
үткәртү 1. (понуд.) от үткәрү 2. пропускать/пропустить || пропуск (с проверкой)
үткәрү (гл.)(перех.) 1. пропускать/пропустить, впускать/впустить, посторониться, сторониться; давать/дать пройти, проводить/провести через что, мимо чего || пропуск, впуск, проведение; алгы бүлмәгә ~ү впустить в переднюю 2. пропускать/пропустить, продевать/продеть, просовывать/просунуть; чылбырны алка аркылы ~ү продеть цепь в кольцо 3. спорт. пропускать/пропустить (мяч, шайбу в ворота) 4. переправлять/переправить, перевозить/перевезти || переправа, переправка; чик аша ~ү переправить через границу 5. пропускать/пропустить, разрешать/разрешить (к напечатанию, к постановке и т. п.); редактор романны ~де редактор пропустил роман 6. пропускать/пропустить через что; проводить/провести через что; сөтне сепаратордан ~ү пропустить молоко через сепаратор 7. пропускать/пропустить, обслуживать/обслужить в каком-л. количестве; башта каты яралыларны ~ергә сначала пропустить тяжелобольных 8. проводить/провести, прочерчивать/прочертить, обозначать/обозначить || проведение, обозначение; чик ~ү провести границу 9. перен. проводить/провести, прокладывать/проложить, протягивать/протянуть (дорогу, канал, кабель и т. п.) || проведение, прокладывание; телефон ~ү протянуть телефон; җир асты юлы ~ү провести подземный ход; торба ~ү проложить трубу 10. перен. проводить/провести, предлагать/предложить, выдвигать/выдвинуть, осуществлять/осуществить || проведение, предложение, выдвижение, осуществление; мәкаләдә яңа фикер ~ү выдвинуть в статье новую мысль 11. проводить/провести, производить/произвести || проведение; җыелыш ~ү провести собрание 12. проводить/провести, отмечать/отметить, справлять/справить || проведение; туй ~ү справить свадьбу 13. проводить/провести, пробывать/пробыть, проживать/прожить || проведение, проживание; җәйне авылда ~ү прожить всё лето в деревне 14. прям., перен. переносить/перенести, переживать/пережить; авыру ~ү перенести болезнь; күп авырлыклар ~ү переносить много трудностей 15. перен. пронимать/пронять, сильно подействовать; җыр белән кешенең күңеленә ~ү песней пронять человека 16. перен. разг. пропускать/пропустить; продавать/продать, реализовывать/реализовать || продажа, реализация; товарны уңышлы ~ү успешно продать товар
үткәрүчән (прил.) проницаемый
үткәрүчәнлек (сущ.) проводимость, проницаемость
үткәрүчәнлек анизотропиясе (сущ.) физ. анизотропия по проницаемости
үткәрүче (сущ.) эзотер. проводник (человек, передающий эзотерические знания)
һава үткәрүчәнлек (сущ.) воздухопроницаемость
чагыштырма электрүткәрүчәнлек (сущ.) физ. удельная электропроводность
электр (сущ.) электричество || электрический; электро-; атмосфера ~ы атмосферное электричество; ~ күренешләре электрические явления; явления электричества; ~ үткәрү провести электричество; ~ белән яктырту электроосвещение; ~ тогы электрический ток
электрүткәрүчәнлек (сущ.) физ. электропроводность
яктылык үткәрүчәнлек (сущ.) физ. светопрозрачность
яңача (нареч.) 1. по-современному; в соответствии с временем (с эпохой); злободневно; ~ киенү одеваться по-современному; туйны ~ үткәрү сыграть свадьбу по-современному 2. по-новому; эшне ~ кору организовать работу по-новому; ~ фикерләү мыслить по-новому ||(прил.) новый
ярымүткәргечле (прил.) см. ярымүткәргеч ярымүткәрүчән (прил.) спец. 1. полупроницаемый 2. полупроводниковый
Тәсадеф