Русско-татарский словарь:
беспосадочный (прил.): беспосадочный перелет бер тукталышсыз очып барып җитү
взобраться (гл.)менү, менеп җитү (авырлык белән, тырышып-тырмашып)
взогнать (гл.) см. взгонять взойти (гл.) 1. атлап менү, менү, менеп җитү; күтәрелү; взойти на крыльцо болдырга атлап менү 2. (о небесных светилах) чыгу, калку; солнце взошло кояш чыкты 3. разг. (о тесте) кабару, кабарып чыгу; күтәрелү 4. шытып чыгу, шыту; үсеп чыгу; пшеница взошла бодай шытып чыкты
взорваться (гл.) 1. шартлау, шартлап ярылу; граната взорвалась граната шартлады 2. перен. разг. (возмутиться) чыгырдан чыгу, шартлар хәлгә җитү, шартлый язу, бик нык ачулану
взраиваться (гл.) спец. см. взроиться взрастать (гл.) см. взрасти взрасти (гл.)үсеп җитү
взрослеть (гл.)бәлигъ булу, буйга җитү, зурга әйләнү, зураю; үсеп җитү
возмужать (гл.) 1. (достигнуть зрелости) буйга җитү, балигъ булу; юноша возмужал егет буйга җиткән 2. (физически окрепнуть) өлкәнәеп җитү, өлкәнгә әйләнү
войти (гл.)во что 1. керү; войти в дом өйгә керү; войти в комиссию комиссиягә керү 2. (уместиться) сыю, сыеп бетү; в шкаф вошло много книг шкафка бик күп китап сыйды 3. с чем (обратиться) керү, мөрәҗәгать итү; войти в дирекцию с заявлением дирекциягә гариза белән керү 4. (вникнуть) асылын аңлау, төшенү; войти в суть дела эшнең асылына төшенү войти в быт көнкүрешкә керү; войти во вкус тәмен табу, тәмен аңлап алу; войти в доверие ышаныч казану; войти в жизнь гадәткә әйләнү; тормышка керү; войти в историю тарихка керү; войти в колею элекке эзенә төшү, элекке эзенә кайту; войти в курс төшенү, төшенеп җитү, аңлау; войти в положение чье хәленә керү; войти в привычку гадәткә әйләнү; войти в силу көченә керү; войти в строй сафка басу
вскарабкаться (гл.) разг. үрмәләп менү, үрмәләп менеп җитү, тырматып менү; вскарабкаться на дерево агачка үрмәләп менү
вскиснуть (гл.)әчү, әчеп җитү
встащиться (гл.) разг. сөйрәлеп менү, менеп җитү; еле встащился на гору тауга көч-хәл белән генә менеп җиттем
вступить (гл.) 1. во что керү, барып керү, килеп керү; вступить в город шәһәргә керү 2. во что керү; вступить в комсомол комсомолга керү 3. башлау, керешү, тотыну; вступить в переговоры сөйләшүләр башлау; вступить в переписку языша башлау; вступить в разговор сөйләшә башлау вступить в брак никахка керү, өйләнү яки кияүгә чыгу; вступить в силу көченә керү вступить в строй сафка басу; вступить на путь чего, какой юлына басу; вступить в зрелый возраст үсеп җитү, бәлигъ булу
втащиться (гл.) разг. көч-хәл белән килеп (барып) керү, көчкә генә менеп җитү
выбелиться (гл.)(стать белым) агару, агарып җитү; холст выбелился киндер агарды
II(гл.)әчеп җитү, өлгерү (эчемлек турында)
вывялиться (гл.)каклану, какланып җитү
выгрести (гл.) 1. что көрәп чыгару, көрәп (сосып) алу; выгрести золу көлне сосып алу 2. (веслами) ишеп килеп чыгу, ишеп чыгу; ишеп җитү
выехать (гл.) 1. китү, чыгу, чыгып китү (атта, машинада һ.б.ш.); выехать из города шәһәрдән китү 2. килеп чыгу, килеп җитү; выехать на площадь мәйданга килеп чыгу 3. перен. на ком-чем, разг. (извлечь выгоду) … исәбенә яшәү, … исәбенә тору; …дан файда алу
выздоравливать (гл.) см. выздороветь выздороветь (гл.)сәламәтләнү, савыгу, терелү, сәламәтләнеп җитү, савыгып (терелеп) җитү
вызревать (гл.) см. вызреть вызреть (гл.)өлгерү, пешү, өлгереп (пешеп) җитү
выкисать (гл.)әчү, әчеп җитү; тесто хорошо выкисает камыр яхшы әчи
выкристаллизоваться (гл.) 1. хим. кристаллашу, кристаллар барлыкка китерү, кристаллга әверелү, кристаллашып җитү 2. перен. оешу, оешып җитү, хасил булу, формалашу; выкристаллизовались новые формы быта көнкүрешнең яңа формалары оешып җитте
выкроиться (гл.) разг. чыгу, җитү; из этого куска материала еле выкроились брюки бу материал кисәгеннән чак-чак кына бер чалбар чыкты
вылежаться (гл.) 1. разг. озак яту, ятып тору; туйганчы яту, ятып ял итү; больному нужно вылежаться авыруга озак ятарга кирәк 2. ятып өлгереп җитү, ятып пешеп җитү, ятып өлгерү, ятып пешү; недозрелые помидоры должны вылежаться пешмәгән помидорлар ятып өлгереп җитәргә тиешләр
вымеситься (гл.) разг. басылып җитү, изелеп җитү (камыр яки балчык турында)
выпечься (гл.)пешүе килү, пешеп җитү
вырастать (гл.) см. вырасти вырасти (гл.) 1. үсү; он вырос в селе ул авылда үскән; береза значительно выросла каен бик нык үскән 2. (стать взрослым) үсеп җитү, буйга җитү 3. перен. в кого-что әйләнү, әйләнеп китү; вырасти в крупного ученого зур галимгә әйләнү 4. арту, үсү; күбәеп китү; заработная плата выросла эш хакы артты 5. перен. күренү, калку, калкып чыгу, үсеп чыгу; вдали выросли очертания гор еракта тау сызымталары күренде 6. перен. калкып чыгу, үсеп чыгу; на берегу вырос дом яр буенда бер өй калкып чыкты вырасти из платья күлмәк бәләкәю; вырасти в глазах чьих кешеләр алдында дәрәҗәсе күтәрелү; как из-под земли вырасти күктән төшкән кебек булу
выруливать (гл.) см. вырулить вырулить (гл.) ав. җирдән алып барып туктату, җирдән алып барып җиткерү (летчик турында); җирдән барып туктау, җир өстеннән барып җитү (самолет турында)
выспевать (гл.) разг. см. выспеть выспеть (гл.) разг. өлгерү, өлгереп җитү, пешеп җитү; яблоки выспели алмалар өлгереп җитте
добежать (гл.)йөгереп барып (килеп) җитү
добраться (гл.) разг. 1. до кого-чего барып (килеп, кайтып) җитү добраться до дома өйгә кайтып җитү 2. перен. до чего ирешү, төшенү, табу, барып җитү; добраться до сути дела мәсьәләнең асылына төшенү; добраться до правды дөреслеңне табу я еще до тебя доберусь! күрмәгәнеңне күрсәтермен әле мин синең!
добрести (гл.)барып (кайтып) җитү; еле добрести до дома көчкә генә өйгә кайтып җитү
добродить (гл.)әчеп җитү
довариться (гл.)пешеп җитү; мясо еще не доварилось ит әле пешеп җитмәгән
доволочься (гл.) простореч. сөйрәлеп килеп җитү, көч-хәл белән генә килеп җитү, өстерәлеп килеп җитү; больной доволокся до двери и сел авыру көч-хәл белән генә ишек төбенә килеп җитте дә утырды
довооружиться (гл.)коралланып җитү, кораллануны билгеле чиккә кадәр арттыру
догнать (гл.)кого-что куып җитү (җиткерү); догнать беглеца качкынны куып җитү
договориться (гл.) 1. о чем килешү, сөйләшеп килешү, ризалашу, бер фикергә килү; сүз куешу (беркетү); договориться о поездке китү турында сүз куешу 2. до чего сөйли торгач …га барып җитү; договориться до нелепостей сөйли торгач, ахмаклыкка барып җитү
догрести (гл.) 1. җыеп бетерү; догрести сено печәнне җыеп бетерү; 2. ишеп барып җитү (көймәдә ишкәк белән); догрести до берега ишеп барып ярга җитү
доехать (гл.)килеп (барып) җитү; доехать до места тиешле урынга барып җитү
дожариться (гл.)кыздырылып җитү, куырылып җитү
дожить (гл.) 1. до чего …ганчы, …га кадар яшәү (тору); дожить до глубокой старости бик нык картайганчы яшәү; он доживет там до зимы ул анда кышка кадәр торачак 2. (нинди дә булса хәлгә) барып җитү (төшү); до чего он дожил! ул нинди хәлгә төшкән) 3. что тору, үткәрү; дожить лето на даче җәйне дачада үткәрү дожить до седин картайганчы яшәү; дожить свой век соңгы көннәрен яшәү
дозреть (гл.)өлгереп (пешеп) җитү; вишни дозрели чияләр өлгереп җитте
доиграться (гл.) разг. 1. уйный торгач …а башлау; …га барып җитү; дети доигрались до драки балалар уйный торгач сугыша башладылар 2. перен. [бәлагә] тару, [кыен хәлдә] калу; [уеннан уймак] чыгару; ты доиграешься до беды син уеннан уймак чыгарырсың әле
дойти (гл.) 1. до кого-чего и без доп. кайтып (барып, килеп) җитү; дойти до дому өйгә кайтып җитү 2. до кого-чего ирешү, җитү; смысл слов не дошел до него бу сүзләрнең мәгънәсе аңа барып җитмәде 3. перен. до чего җитү барып җитү; жара дошла до 30 эсселек 30ка җитте 4. разг өлгерү, пешеп җитү пироги дошли бәлешләр пешеп җитте 5. (дозреть) өлгерү, өлгереп җитү не доходя чего, до чего, в знач. предлога барып җитәчәк, барып җитмәстән; дойти до точки чигенә барып җитү
докалиться (гл.) тех. кызып җитү; чыныгып җитү
докапчивать (гл.) см. докоптить докапывать (гл.) см. докопать докапываться (гл.) см. докопаться докарабкаться (гл.) разг. үрмәләп барып җитү, үрмәләп менеп җитү
докатиться (гл.) 1. тәгәреп барып (килеп) җитү; мяч докатился до ворот туп капкага хәтле тәгәрәп барып җитте 2. (о раскатистых звуках) ишетелү 3. перен. барып (килеп) җитү; вот до чего ты докатился! менә нәрсәгә кадәр барып җиттең син!
докипать (гл.) разг. см. докипеть докипеть (гл.) разг. кайнап җитү; суп докипел, пора снимать аш кайнап җиткән, алырга вакыт
докопать (гл.) 1. казып бетерү; докопать ров чокырны казып бетерү; 2. казу, казып җитү; мы докопали яму до середины чокырны яртысына кадәр казыдык
докопаться (гл.)до чего 1. казып барып (төшеп) җитү; докопаться до слоя глины балчык катламына кадәр казып төшеп җитү 2. перен. разг. чокчынып (казынып) белү, төпченеп табу; докопаться до истинной причины чокчынып чын сәбәбен белү
долезать (гл.) см. долезть долезть (гл.)үрмәләп барып җитү, үрмәләп килеп җитү, үрмәләп менеп җитү; он долез до крыши үрмәләп түбәгә менеп җитте
долетать (гл.) см. долететь долететь (гл.)до кого-чего 1. очып барып (килеп) җитү 2. перен. ишетелү; барып (килеп) җитү; с улицы долетели крики урамнан тавышлар ишетелде
долиться (гл.)...-га кадәр җитү, ...-га кадәр тулу; вода долилась до половины ведра су чиләкнең яртысына кадәр җитте
доматывать (гл.) см. домотать домахивать (гл.), разг. фам. см. домахнуть домахнуть (гл.) разг. фам. барып җитү, бик тиз барып җитү; на этих лошадях мигом домахнем до города бу атлар белән шәһәргә күз ачып йомганчы барып җитәрбез
домчать (гл.) 1. кого-что, разг. җилдереп алып килеп җитү 2. см. домчаться домчаться (гл.)чаптырып барып җитү, җилдереп килеп җитү
донестись (гл.) 1. (о звуках, запахах) ишетелү; килү 2. перен. (о слухах, известиях) барып (килеп) җитү, ишетелү
донырнуть (гл.)чумып барып җитү
допечься (гл.)пешеп җитү
доплестись (гл.)до чего, разг. көчкә-көчкә барып җитү, көч-хәл белән килеп җитү; еле доплестись до дому көчкә-көчкә өйгә кайтып җитү
доплывать (гл.) см. доплыть доплыть (гл.)до чего йөзеп барып (килеп) җитү
доползать (гл.) см. доползти доползти (гл.)үрмәләп барып (кайтып, килеп) җитү
допрыгнуть (гл.)до чего сикереп (барып) җитү
доработка (сущ.)(ж) см. доработать дорастать (гл.) см. дорасти дорасти (гл.)үсеп җитү
дорыть (гл.)что казып бетерү; казып [барып] җитү; дорыть канаву канауны казып бетерү
дорыться (гл.)казып барып җитү; дорыться до грунтовых вод грунт суларына кадәр казып барып җитү
доскакать (гл.)чаптырып барып (килеп) җитү, сикереп барып җитү
доскоблиться (гл.)кырып барып җитү
досолиться (гл.) простореч. тозланып җитү, кирәгенчә тозлану
досохнуть (гл.)кибеп җитү
доспевать (гл.) см. доспеть доспеть (гл.)пешеп җитү, өлгереп җитү; фрукты еще не доспели җиләк-җимеш әле өлгереп җитмәгән
достать (гл.) 1. кого-что [сузылып] алу; чыгару; достать книгу с полки китапны киштәдән алу; достать платок из кармана кулъяулыкны кесәдән чыгару 2. что алу, табу; эту книгу трудно достать бу китапны табуы кыен 3. что, чего, до чего җитү, җитешү; достать рукой потолок кул белән үрелеп түшәмгә җитү
достигнуть (гл.)чего 1. барып (килеп, менеп, төшеп) җитү; достигнуть вершины горы тау башына менеп җитү 2. перен. тору, яшәү; достигнуть глубокой старости картайганчы яшәү 3. ирешү; казану; достигнуть успеха уңышка ирешү 4. җитү, булу; колосья пшеницы достигли человеческого роста бодай башаклары кеше биеклеге булган; мороз достиг сорока градусов салкын кырык градуска җитте
дотащиться (гл.) разг. өстерәлеп барып (килеп) җитү, көч-хәл белән килеп җитү; еле дотащиться до дому көч-хәл белән өйгә килеп җитү
дотянуть (гл.) 1. кого-что тартып (өстерәп) китерү; дотянуть лодку до берега көймәне яр буена тартып китерү 2. что и без доп. китереп җиткерү; килеп җитү; дотянуть самолет до аэродрома самолетны аэродромга китереп җиткерү; подбитый самолет едва дотянул до аэродрома снаряд зарарлаган самолет аэродромга көчкә-көчкә килеп җитте 3. прям., перен. что, до чего сузу, җиткерү; дотянуть руку до полки кулны шүрлеккә сузу; дотянуть работу (с работой) до вечера эшне кичкә кадәр сузу 4. до чего, разг. яшәү, яши алу; больной дотянул до весны авыру язга кадәр яшәде 5. до чего җиткерү, китереп җиткерү; дотянуть до зарплаты акчаны хезмәт хакы алганчыга кадәр җиткерү
дотянуться (гл.)до чего 1. сузылып җитү, буй (кул) җитү; дотянуться до потолка сузылып кул белән түшәмгә җитү 2. (медленно дойти, доехать) разг. …га кадәр сузылу; …га кадәр җитү
дошагать (гл.)җәяүләп килеп җитү, тәпи-тәпи килеп җитү
завариться (гл.) 1. пешү, пешеп җитү; чай заварился чәй пеште 2. перен. прост. куерып китү, бозылып китү (эш һ.б.ш.); каша заварилась эш бозылып китте
завечереть (гл.) обл. кич җитү, караңгы төшү
завинтиться (гл.) разг. борылып җитү; гайка хорошо завинтилась гайка яхшы борылып җитте
загубить (гл.) разг. 1. кого-что харап итү, һәлак итү, башына җитү, башын ашау 2. что, разг. әрәм итү; туздыру; загубить много денег күп акча туздыру
зажариться (гл.)кыздырылып җитү; куырылып җитү
заневеститься (гл.) простореч. буйга җитү, үсеп җитү (кыз бала турында)
заплавать (гл.) разг. йөзә башлау (йөзәргә өйрәнеп җитү)
засолиться (гл.)тозлану, тозланып җитү; огурцы засолились кыярлар тозланып җиткәннәр
зафилософствоваться (гл.) разг. ирон. фәлсәфә сатып ахмаклыкка барып җитү
захвастаться (гл.) разг. 1. (начать хвастаться) мактанырга тотыну, мактана башлау; 2. артык мактану, артык мактанып, ахмаклыкка барып җитү
зрелость (сущ.)(ж) 1. (спелость) өлгерү, пешү, үсеп җитү, өлгерү (пешү) дәрәҗәсе 2. (зрелый возраст) җитлегү, бәлигъ булу 3. перен. өлгерү, төгәллек, камиллек; зрелость мысли фикернең камиллеге
из (изо=)(прист.), түбәндәге мәгънәләрне белдерә һәм нигездә ярдәмче фигыльләр белән тәрҗемә ителә; 1) эш-хәрәкәтнең ачтан тышка таба юнәлешен һәм чыгару фигыле белән тәрҗемә ителә, мәс. изгнать куып чыгару; 2) эш-хәрәкәтнең бөтен предметка җәелүен һәм бетерү фигыле белән тәрҗемә ителә, мәс. изранить җәрәхәтләп бетерү; 3) эш-хәрәкәтнең соңгы чиккә җитүен һәм бетерү фигыле белән тәрҗемә ителә, мәс. измучить газаплап бетерү; 4) берәр үзлек, сыйфат алуны һәм бетү фигыле белән тәрҗемә ителә, мәс. изнервничаться нервланып бетү
избродяжничаться (гл.) разг. сукбайлыкка күнегү; чын сукбай булып җитү
излет (сущ.)(м)очып барып җитү алды; пуля на излете бьет слабо очып барып җитү алдыннан пуля көчсез була
излечение (сущ.)(с) 1. (устранение болезни) дәвалану 2. (выздоровление) дәваланып җитү; сәламәтләнү, сәламәтләнеп җитү; полное излечение тулысынча сәламәтләнү
изразвратничаться (гл.) разг. бозык кешегә әйләнү, бозыклыкның чигенә җитү
изучить (гл.) 1. что өйрәнү, җентекләп өйрәнү, өйрәнеп җитү; изучить иностранный язык чит тел[не] өйрәнү 2. что (исследовать) тикшерү, өйрәнү 3. кого-что өйрәнү, күзәтеп белү, күзәтеп аңлау; изучить человека кешене күзәтеп белү; изучить местность урынны өйрәнү
иметь (гл.)кого-что (обладать, располагать) булу, бар булу, …лы булу, ия булу; (с отрицанием) юк, булмау; он имеет детей аның балалары бар; ты имеешь возможность синең мөмкинлегең бар; это имело большое значение моның зур әһәмияте бар иде; не имею времени вакытым юк; не имел времени вакытым булмады имеет быть булачак; завтра имеет быть собрание иртәгә җыелыш булачак; имеет значение әһәмияте бар; имеет отношение мөнәсәбәте бар, бәйләнеше бар; имеет применение кулланыла; иметь в виду күздә тоту; иметь дело с кем-чем эш итү; иметь мужество батырлык җитү; иметь под рукой үз янында булу; иметь целью омтылу, максат итеп кую
испечься (гл.)пешү, пешеп җитү
исповесничаться (гл.) разг. фам. шуклыкның чигенә җитү, эшлексезгә әверелү
исподка (сущ.)(ж) обл. см. испод исподличаться (гл.) разг. кабахәт кешегә әверелү, кабахәтлекнең чигенә җитү, әшәкелекнең чигенә җитү
испохабничаться (гл.) простореч. вульг. оятсызга әйләнү, оятсызга әверелү, оятсызлыкның чигенә җитү
испошлиться (гл.) разг. бозылу, бозыклыкның чигенә җитү, кабахәткә әйләнү, әшәкеләнү
Татарско-русский словарь:
ахыр (сущ.) ахыры 1. конец (июля, собрания); окончание (сезона, работы); финал (борьбы, соревнования, события); см. тж. азак1, 2; ~дан икенче второй от конца; предпоследний; эш ~ына килеп җитү успеть к концу работы; ~га калдыру оставить на конец; биб-лиографияне китапның ~ына чыгару вынести библиографию на конец книги; бүлек ~ындагы искәрмәләр примечания в конце главы; романның ~ын көтү ждать окончания романа 2. мн. ахырлары см. азак1 (3); май ~ларына (~ларында) төгәлләрбез завершим так (примерно, приблизительно) к концу мая ||(прил.) разг. см. актык1
әбәт (сущ.) разг. 1. обед (в поле); ~сез калу остаться без обеда 2. обеденное время; ~кә кайтып җитү вернуться к обеду 3. еда к обеду
вакытлы (прил.) 1. временный; ~ эш временная работа; ~ көчләр временные силы 2. своевременный, уместный; ~ ярдәм своевременная помощь ||(нареч.) 1. своевременно, вовремя, кстати, уместно; ~ барып җитү вовремя прийти; хатны ~ язу написать письмо своевременно 2. вовремя, своевременно, по режиму; ~ ашау вовремя (своевременно) питаться
гая (сущ.) книжн. 1. конец; край, предел; максатларының гаясе предел желаний; бәхет-рәхәтнең гаясенә җитү дойти до предела счастья; хәерчелекнең гаясендә булу быть на грани нищеты; быть крайне бедным; гомернең гаясе конец жизни, последние дни жизни 2. 1) цель; стремление, желание, намерение; мөкатдәс гая священная цель; гаяләр берлеге общность цели, стремления; гаягә ирешү достичь цели 2) идея, веяние; яңа гаяләр новые веяния
дәрәҗә (сущ.) 1. уровень, степень, ступень, мера; тормыш ~се уровень жизни; алдынгылар ~сенә күтәрелү подтягиваться до уровня передовых; югары үсеш ~се высшая ступень развития; гаеплелек ~се степень виновности; дөнья ~сенә чыгу выйти на мировой уровень 2. положение, звание, чин, ранг, сан; ~ артыннан куу гнаться за положением; профессор ~се звание профессора; югары хәрби ~ высшее воинское звание; илче ~сендә в ранге посла; ханлык ~се ханский сан 3. разряд, степень, ступень; беренче ~ спортчы спортсмен первого разряда; икенче ~ Дан ордены орден Славы второй степени; фәннәр докторы ~се степень доктора наук 4. класс (уровень); осталык ~се класс мастерства; югары ~ле белгеч специалист высокого класса; шахматчыларның уен ~се класс игры шахматистов 5. авторитет, достоинство, честь; престиж, марка; коллективта ~се бар пользуется авторитетом в коллективе; безнең өчен бу зур ~ для нас это большая честь; заводның ~сен төшермәү не уронить честь (престиж, марку) завода; үз ~сен белү знать себе цену 6. лингв. степень; сыйфат ~ләре степени прилагательных 7. лингв. книжн. залог; фигыль ~ләре залоги глаголов 8. мат. степень; ~гә күтәрү возводить в степень; вакланмалы ~ дробная степень 9. в сочет. с(гл.) җитү дойти до какого-л. состояния; чуть не …; елар(лык) ~гә җитү чуть не заплакать; аңны югалтыр ~гә җитү чуть не потерять сознание; үләр ~гә җитеп ачыгу чуть не умереть с голоду; смертельно проголодаться 10. в местно-вр. п. в сочет. с(прил.) в … степени (мере), до … степени (уровня); бертигез ~дә в равной мере (степени); сизелерлек ~дә в заметной степени, заметным образом; чагыштыргысыз ~дә в несравнимой мере (степени); мәгълүм (билгеле) бер ~дә в известной мере; в некоторой степени; танымаслык ~дә үзгәрү измениться до неузнаваемости (до неузнаваемой степени); шул ~дә до такой степени
җитенке (прил.) см. җитү2
җитмешләп 1. (числ.) прибл. около семидесяти; ~ кеше җыелган собралось около семидесяти человек; аңа ~ бардыр ему, наверное, около семидесяти (лет) 2. см. җитмешәр җитү I(неперех.) 1. в разн. знач. достигать/достигнуть, достичь, доходить/дойти; добираться/добраться; доставать, дотягиваться; хәбәр ~те дошли слухи, известия; көчкә авылга ~тем еле добрался до деревни; аның бурычы мең сумга ~те его долг достиг тысячи рублей; бу фикер сиңа барып ~теме? дошла эта мысль до тебя? минем буем җитми не могу дотянуться (букв. не хватает роста) 2. достигать/достичь какого-л. возраста, дожить до каких-л. лет; кырыкка ~еп акыл кермәде ( погов. ) дожил до сорока (лет), а ума не нажил 3. наступать/наступить, близиться, приближаться (о времени); яз ~те наступила весна; ашарга вакыт ~ә приближается время обеда 4. в разн. знач. хватать/хватить, быть достаточным; мал азыгы язга кадәр ~әр корма для скота хватит до весны; акчам ~ә у меня денег хватает (достаточно); безгә шушы да ~кән нам и этого достаточно 5. доставаться/достаться; сиңа китап ~теме? тебе досталась книга? 6. созревать/созреть, поспевать/поспеть (о хлебе, фруктах, ягодах); ашлыклар ~те хлеба созрели; җиләк ~кәч кил приходи, когда поспеют ягоды 7. отрастать/отрасти (о волосах); малайның чәче ~кән у мальчика отросли волосы, мальчик оброс 8. җитми разг. не хватает винтиков, не все дома; әллә ~ми микән моның? может, у него не все дома? 9. җитте, җитәр хватит! довольно! миннән ~әр! с меня хватит (довольно)! 10. в знач. вспом.(гл.) обозн. полноту, завершённость действия или доведение его до конца; куып ~ү догнать, поравняться с кем-л.; үсеп ~ү достигнуть совершеннолетия, созреть (о девушках, юношах) 11. в знач. вспом.(гл.) с глаголами на-рга обозн. чуть было не состоявшееся действие; үләргә ~тем (я) чуть не умер 12. в знач.(сущ.) в отриц. ф. җитмәс разг. чокнутый, тронутый, с приветом (о человеке); ~мәскә сүзең җиткәнче гүргә үзең җитәрсең (посл.) пока до чокнутого что-нибудь дойдёт, он тебя в могилу сведёт 13. в знач.(прил.) җитмәслек вместе с предыдущими существительными выражает чрезмерность какого-л. качества и его недостижимость; акыл ~мәслек эшләр уму непостижимые вещи; күз күреме ~мәслек необозримый; кеше көче ~мәслек непосильный
җитүле (прил.) разг. см. җитү2
җию (гл.)(перех.) см. җитү җия (сущ.) бот. болотная ягода
зенит (сущ.) 1. зенит; кояш ~та солнце в зените 2. перен. зенит, апогей; данының ~ында в зените своей славы; ~ына җитү достичь своего апогея (зенита) 3. зенитка || зенитный; дошман ~лары ата башлады начали огонь вражеские зенитки; ~ артиллериясе зенитная артиллерия, зенитное орудие, зенитка; ~ уты зенитный огонь
исән-имин (нареч.) 1. жив-здоров || живой-здоровый; алар исән-имин они все живы-здоровы 2. благополучно; исән-имин килеп җитү благополучно прибыть
калу (гл.)(неперех.) 1. в разн. знач. оставаться/остаться; эштә ~у остаться на работе; хат өстәлдә ~ды письмо осталось на столе; авыру янында ~у остаться возле больного; иң якын кешесе булып сеңлесе ~ды самым близким человеком осталась сестра; утырган килеш ~у остаться сидеть; тәрәзә ачык ~ды окно осталось открытым 2. оставаться/остаться, сохраняться/сохраниться, уцелеть || сохранение, уцеление; аның сүзләре генә ~ды остались только его слова; йортның нигезе генә ~ган уцелел только фундамент дома 3. оставаться/остаться, не утрачиваться/не утратиться, не исчезать/не исчезнуть (о чувстве, качестве); җиләкнең үз тәме ~ган не утратился собственный вкус ягоды; аңа карата хөрмәтем ~ды әле ещё осталось у меня уважение к нему 4. оставаться/остаться, запоминаться/запомниться, сохраняться/сохраниться (в памяти, песнях, книгах, воспоминаниях и т. п.) || сохранение, запоминание; хәтердә ~у сохраниться в памяти; абыем күңелемдә яхшы кеше булып ~ган брат запомнился мне хорошим человеком 5. оставаться/остаться, храниться, сохраняться/сохраниться, лежать || сохранение; вазада бер алма ~ган в вазе осталось одно яблоко; бу китаплар мәктәп елларыннан ~ган эти книги сохранились со школьных лет 6. оставаться/остаться, продолжать жить, существовать; үзем үлсәм, балаларым ~а сам умру, дети останутся 7. оставаться/остаться до чего-л. (о времени, расстоянии и т. п.); ике чакрым барасы ~ды осталось идти две версты; дәрес бетәргә ун минут ~ды до конца урока осталось десять минут 8. оставаться/остаться, доставаться/достаться, переходить/перейти к кому-л. (о наследстве, хозяйстве, рукописи, книге и т. п.); дача энесенә ~ды дача перешла к младшему брату 9. оставаться/остаться, оказываться/оказаться, очутиться; урамда ~у оказаться на улице; гаепле ~у оказаться виноватым; яланбаш ~у остаться без головного убора 10. оказываться/оказаться, очутиться, попадать/попасть (в какое-нибудь положение); уңайсыз хәлдә ~у попасть в неловкое положение; көлкегә ~у очутиться в смешном положении 11. оставаться/остаться, оказываться/оказаться, становиться/стать; эшсез ~у оказаться без дела (без работы); ятим ~у стать сиротой; бурычлы ~у остаться в долгу 12. оставаться/остаться без кого, чего-л., лишаться/лишиться кого, чего-л., терять, потерять кого, что-л. || лишение, потеря; йортсыз ~у остаться без дома; әтисез ~у лишиться отца; йокыдан ~у потерять сон; аяктан ~у лишиться ног, лишиться способности ходить; күздән ~у потерять зрение, ослепнуть 13. оставаться/остаться, спасаться/спастись || спасение; үлемнән ~у спастись от смерти; исән ~у остаться живым 14. оставаться/остаться; проигрывать/проиграть; юләр ~у остаться в дураках (в карточной игре); кәҗә ~у остаться в козлах (в игре домино) 15. отставать, оказываться/оказаться, очутиться позади 16. отставать/отстать, не успевать, не успеть || отставание; поезддан ~у отстать от поезда; отрядтан ~у отстать от отряда 17. безл. остаётся только..., следует лишь..., надо лишь..., нужно будет...; өй түбәсен ябасы гына ~ды осталось только крыть крышу; хат язасы гына ~ды надо лишь письмо написать; еларга гына ~а остаётся лишь плакать; ашыгырга ~а нужно будет поторопиться 18. пропускать/пропустить || пропуск; дәрестән ~у пропустить урок; лекциядән ~у пропустить лекцию 19. в разн. знач. отставать/отстать || отставание; эштә артка ~у отставать по работе; сәгать биш минутка артка ~а часы отстают на пять минут; модадан артка ~у отстать от моды; тормыштан артка ~у отстать от жизни 20. оставаться/остаться, задерживаться/задержаться (на какой-л. срок) || отставание; задержание; язга ~у остаться на весну; эш иртәгәгә ~ды работа осталась на завтра; ике көнгә ~у задержаться на два дня 21. в знач.(послелог) а кала 1) за..., до...; поезд китәргә биш минут ~а килеп җитү прийти за пять минут до отхода поезда; бер минут ~а дигәндә генә... только за минуту до... 2) кроме, помимо, сверх; әдәбияттан ~а музыка белән дә шөгыльләнү помимо литературы заниматься ещё и музыкой 22. в знач. вспом.(гл.) выражает: 1) утрату, ущерб, вред и переводится приставкой про-; авыз ачып ~у прозевать; күрми ~у проморгать, прозевать (о возможности увидеть); ишетми ~у прослушать; дәшми ~у промолчать 2) стремление использовать случай: а) алып ~у взять, купить, приобрести (пока есть возможность); б) задержать, не отпускать, оставить на время; в) оставить у себя, удержать, не отдать (часть чего-л.); г) не дать возможности (спасти от чего-л.); уйнап ~у а) поиграть вдоволь, поиграть (пока есть возможность); б) прозевать, упустить, пропустить что-л. (увлёкшись игрой); эшләп ~у поработать (пока есть возможность); карап ~у а) смотреть, глядеть (пока есть возможность); б) проводить взглядом, посмотреть вслед; наблюдать за уходящим (уезжающим) 3) результативное действие: йөзе агарып ~ган лицо побледнело; урам тынып ~ган улица затихла; скрипка тавышы тынып ~ды звуки скрипки умолкли; туктап ~у остановиться; аптырап ~у растеряться 4) незавершённое действие; эшли ~у продолжать работать; җырлый ~у продолжать петь; 5) кратковременность, ограниченность действия; елтырап ~у промелькнуть; күреп ~у увидеть; ишетеп ~у услышать; аңлап ~у понять
кәмаләткә җитү (гл.)(неперех.) книжн. 1. доходить, дойти до совершенства 2. достигать/достичь совершеннолетия
кич җитү (гл.)(неперех.) вечереть
кодрәт җитү (гл.)(неперех.) мочь, смочь, быть в силах что-л. сделать
кодрәтеннән килү (гл.)(неперех.) см. кодрәт&җитү
михнәтләнү (гл.)(неперех.) 1. 1) испытывать нужду, нищенствовать; балачакта ~ү нищенствовать в детстве 2) страдать, мучиться; мытариться; чит җирләрдә ~ү мытариться в чужих краях 2. в знач.(нареч.) в ф. михнәтләнеп 1) в нужде, в муках, в нищете; ~еп яшәү жить в нужде, нищенствовать 2) с трудностями, мытарствами; ~еп барып җитү доехать с большими трудностями (мытарствами)
михнәтсез (прил.) 1. нетрудный, бесхлопотный, нетяжёлый; ~ тормыш нетяжёлая жизнь 2. нетрудный, лёгкий, несложный, необременительный; ~ эш-тозсыз аш ( погов. ) работа без труда, что суп без соли ||(нареч.) 1. без мытарств, без хлопот; ~ барып җитү доехать без хлопот (без мытарств) 2. нетрудно, легко, без хлопот; несложно, необременительно; не прилагая труда, физических усилий, без труда; ~ акча эшләү заработать (зарабатывать) деньги без особого труда
өлгергәнлек (сущ.) 1. зрелость кого-чего; спелость чего; егетнең ~к чоры җитү наступление периода зрелости юноши; җиләк-җимешнең ~ге төсеннән дә күренә спелость фруктов и ягод видно и по внешнему виду 2. перен. совершенство, зрелость, развитость; фикер йөртүнең ~ге совершенство мышления; артист талантының ~ге зрелость таланта артиста; ~ккә имтихан тоту держать экзамен на зрелость
соң I(нареч.) 1. 1) поздно; эштән бик соң кайту возвратиться с работы поздно; соң булса да хотя и поздно 2) после(числ.) позже; бер елга соң на год позже 2. безл. в знач. сказ. поздно; соң инде уже поздно ||(прил.) 1. в знач. сказ. поздний; вакыт соң время позднее 2. крайний; соң дәрәҗәдә ачулы в крайней степени разгневан; мин-минлекнең соң чигенә җитү дойти до крайней степени самолюбия 3. последний ||(сущ.) конец, исход ||(послелог) с исх. пад. 1. спустя, через; бераздан соң спустя некоторое время; ике сәгатьтән соң через два часа 2. после; яңгырдан соң после дождя; аннан (моннан) соң после этого 3. с; бүгеннән соң с сегодняшнего дня; иртәгедән соң с завтрашнего дня
түшәм (сущ.) 1. потолок (здания, комнаты и т. п.); идәннән ~гә кадәр от пола до потолка 2. перен. потолок, высшая точка, высший возможный уровень чего-л.; гыйлемнең ~енә җитү достигнуть высшей точки знаний 3. перен. тех. потолок летательных аппаратов (наибольшая высота полёта самолётов и дирижаблей)
фанатизм (сущ.) в разн. знач. фанатизм; дини ~ религиозный фанатизм; эштә ~га барып җитү в работе доходить до фанатизма
һәрнәрсә (мест.) опред. 1. всё, каждая (всякая) вещь; ~ белән кызыксыну интересоваться всем (каждой вещью); ~дә чама белергә кирәк ( погов. ) во всём нужно знать меру; ~ яңа вакытында кадерле (посл.) всякая вещь ценна, когда она новая; ~нең яңасы яхшы, дусның искесе яхшы (посл.) держись друга старого, а дома-нового 2. в сочет. со словами на-чы,-гыч все-; ~гә көче җитүче всесильный
Тәсадеф