Русско-татарский словарь:
автоинспекция (сущ.)(ж)автоинспекция (автомобиль хәрәкәтенең дөреслеген тикшерү, шундый тикшерү, шундый тикшерү эшен башкара торган дәүләт органы)
акварель (сущ.)(ж)акварель ( 1. суга изелә торган буяу 2. шундый буяу белән ясалган рәсем)
акциз (сущ.)(м)акциз ( 1. капиталистик илләрдә кайбер киң кулланыш товарларының сату бәясен күтәрү юлы белән хезмәт ияләренә салына торган кыек налог 2. революциягә кадәрге Россиядә: шундый налогларны җыю учреждениесы)
альт (сущ.)(м)альт ( 1. хатын-кызларның яки балаларның калын тавышы, шундый тавышлы җырчы 2. скрипкадан бераз зуррак кыллы музыка коралы)
будто 1. (союз) сравн. (словно, как) кебек, шикелле, …дәй, гүя, гүяки, әйтерсең; смотрит, будто живой тере кебек карап тора 2. (союз) сравн. (как бы, как если бы) бугай; посмотри, будто идет кто-то кара әле, кемдер килә бугай 3. частица вопр. (разве) шулаймыни?, …мыни?; уж будто ты так силен? син шундый көчлемени?; я виноват будто? мин гаеплемени? 4. союз изъясн. (что) имеш, …дип; уверяет, будто сам видел үзем күрдем дип сөйләгән була
вообразиться (гл.) см. воображаться вообще (нареч.) 1. гомумән, гомумән алганда; вообще это верно гомумән алганда бу дөрес 2. (совсем) бөтенләй, гомумән; я вообще сегодня никуда не пойду мин бүген бөтенләй бер кая да бармыйм 3. (всегда) гел, һәрвакыт, гомумән; он вообще такой ул һәрвакыт шундый 4. гомумән; я говорю о людях вообще, а не о тебе мин кешеләр турында гомумән сөйлим, синең турында түгел вообще говоря в знач.(вводн. сл.)гомумән, гомумән алганда
гуашь (сущ.)(ж)гуашь ( 1. үтә күренми торган акварель буяу 2. шундый буяу белән ясалган рәсем)
дале (нареч.) поэт. устар. см. дальше далее (нареч.) см. дальше2-3; далее приступим к изучению вопроса аннан соң мәсьәләне тикшерергә керешербез и так далее (и т. д.) һәм башка шундыйлар (һ.б.ш.); не далее как … (чем …) 1) әле … генә; не далее как вчера әле кичә генә; 2) …да калмыйча, кичекмичә; не далее как завтра иртәгәдән дә калмыйча
джерси с( нескл. )и неизм.(прил.)джерси (йон яки ефәк трикотаж тукыма, шундый тукымадан тегелгән кием)
дискант (сущ.)(м)дискант ( 1. балаларга хас нечкә тавыш 2. шундый тавыш белән җырлаучы)
домино I с( нескл. )(на маскараде) домино (маскарад костюмы һәм шундый киемле кеше)
II(част.) 1. усил. соң, инде, бит, ләбаса; ук, үк; когда же вы будете готовы? кайчан соң сез әзер булырсыз?; пойдем же! барыйк инде!; есть же у нас хорошие книги! бездә яхшы китаплар бар бит!; мы поедем сегодня же без бүген үк китәбез 2. (после(нареч.)и(мест.)означает полное тождество) ук, ук; тот же шул ук; такой же шундый ук; тогда же шул вакытта ук
жребий (сущ.)(м) 1. шобага, жирәбә; тянуть жребий шобага салу 2. перен. уст. язмыш, тәкъдир; таков уж мой жребий минем язмышым шундый инде жребий брошен ни булса да булыр
калька (сущ.)(ж)калька ( 1. сызымнардан, рәсемнәрдән күчермә алу өчен кулланыла торган үтә күренмәле кәгазь 2. шундый кәгазьгә алынган күчермә 3. лингв. икенче бер телдән туп-туры тәрҗемә итеп алынган суз яки тәгъбир)
камер-юнкер (сущ.)(м)камер-юнкер (революциягә кадәрге Россиядә: камергердан түбәнрәк дәрәҗә һәм шундый дәрәҗәдәге кеше)
камергер (сущ.)(м)камергер (монархия хөкем сөргән илләрдә патша сарае кешеләренә бирелә торган дәрәҗә һәм шундый дәрәҗәдәге кеше)
капер (сущ.)(м) мор. истор. капер ( 1. сугыш вакытында үз хөкүмәтенең рөхсәте белән дошман пароходларына һөҗүм итеп аларны талап йөри торган хосусый хуҗа пароходы; 2. шундый пароходның хуҗасы)
карантин (сущ.)(м)карантин ( 1. берәр эпидемия булган урыннан килгән кешеләрне, пароходларны, товарларны тикшерү өчен санитария пункты 2. йогышлы авыру белән авырган яки шундый авырулар белән аралашкан кешене вакытлы рәвештә башкалардан аерып тоту)
контральто с( нескл. )контральто ( 1. хатын-кызларда иң калын тавыш 2. шундый тавышлы җырчы хатын-кыз)
ксилография (сущ.)(ж)ксилография ( 1. агачны чокып рәсемнәр төшерү 2. шундый рәсемнәр)
кунсткамера (сущ.)(ж) уст. кунсткамера (сирәк очрый торган әйберләр җыелмасы, шундый әйберләрне саклау урыны, музей)
курорт (сущ.)(м)курорт ( 1. табигый байлыклары буенча дәвалануга яраклы урын; 2. шундый урынга салынган дәвалану йортлары)
лен (сущ.)(м) ист. лен ( 1. урта гасырларда: вассалга бирелә торган поместье һәм шундый поместьены биләү хокукы 2. шундый поместьены биләүченең йөкләмәләре)
ликоподий (сущ.)(м) мн. (нет)ликоподий ( 1. бот. споралы үсемлек; 2. апт. тех. шундый үсемлекнең спорасыннан ясалган порошок)
лимонник (сущ.)(м) бот. лимонник ( 1. тропикта үсә торган куак; 2. шундый куаклык)
лирика (сущ.)(ж) 1. лирика (поэзиянең төре һәм шундый әсәрләр җыелмасы) 2. разг. лирика, хис
магистр (сущ.)(м)магистр ( 1. чит илләрнең кайберләрендә, элекке россиядә гыйльми дәрәҗә һәм шундый дәрәҗә алган кеше 2. ист. урта гасырларда рухани рыцарьлар орденның башлыгы)
меринос (сущ.)(м)меринос ( 1. йомшак һәм нечкә йонлы сарык токымы 2. шундый сарыкның йоны)
меццо (сущ.)(с) разг. см. меццо-сопрано меццо-сопрано (сущ.)(с)меццо-сопрано ( 1. урта югарылыкта, сопрано белән контральто арасында булган хатын-кыз тавышы 2. шундый тавышлы жырчы хатын-кыз)
органотерапия (сущ.)(ж) мн. нет, мед. органотерапия (кешенең авыру органнарын хайваннарның шундый ук органнарыннан алып хәзерләнгән препаратлар белән дәвалау)
панама I(сущ.)(ж)панама, зур хыянәт ( 1. капиталистик предприятиеләрдә зур хыянәт итү; 2. шундый зур хыянәт аркасында предприятиенең бөлүе)
папирус (сущ.)(м)папирус ( 1. камыш сыман тропик үсемлек 2. борынгы мисырлыларда: шул үсемлектән ясалган язу материалы һәм шундый материалга язылган кулъязма)
пастель (сущ.)(ж) жив. пастель ( 1. рәсем ясау өчен йомшак буяу карандашлары 2. шундый карандашлар белән ясалган рәсем)
пергамент (сущ.)(м)пергамент ( 1. электә язу кәгазе урынына кулланылган юка күн 2. шундый күнгә язылган борынгы кулъязма 3. дым һәм май үткәрми торган аерым сорт кәгазь)
подобный (прил.) 1. кому-чему (сходный, похожий) охшашлы, …га охшаш булган, …га тиң булган 2. мондый, моңа охшаган, моңа охшаш булган; я не читал подобных статей моңа охшаш булган мәкаләләрне укыганым юк 3. мат. охшаш, үзара охшаш булган; подобные треугольники охшаш өчпочмаклар ничего подобного һич, бер дә, һич тә алай түгел; и тому подобное (и т. п.) һәм башка шундыйлар (һ.б.ш.)
подрыхлять (гл.) см. подрыхлить подряд I(сущ.)(м)подряд ( 1. тиешле хак өчен билгеле бер эшне башкарып чыгарга алынган йөкләмә, килешү 2. шундый килешү нигезендә алынган аш)
подстать в знач. сказ. разг. шундый ук, үзенә иш; подстать ему была и жена его аның хатыны да үзенә иш иде
понева ж., панева обл. юбка ( 1. өйдә сугылган йон тукымадан тегелгән юбка; 2. шундый тукыма)
приход (сущ.)(м) 1. см. прийти1, 2; 2. бухг. керем, приход; приход и расход керем һәм чыгым 3. церк. приход, мәхәллә; каков поп, таков и приход посл. көтүче нинди, көтүе дә шундый; мулласына күрә мәхәлләсе
протекторат (сущ.)(м)протекторат (формаль яктан мөстәкыйль булган бер капиталистик илнең икенче бер зур капиталистик илдән бәйле булуы; шундый бәйлелектәге ил)
пурпур (сущ.)(м)пурпур ( 1. җете кызыл яки куе кызыл буяу 2. җете кызыл яки куе кызыл төс 3. уст. куе кызыл тукыма һәм шундый тукымадан тегелгән кием)
репрессалии (сущ.) мн. полит. 1. репрессалилар (халыкара мөнәсәбәтләрдә бер дәүләтнең икенче бер дәүләт органнарына һәм гражданнарына карата көчләү чаралары куллануына каршы җавап итеп, аның да гражданнарына һәм оешмаларына карата шундый ук кысулар куллану); 2. устар. репрессияләр, кысулар, җәзалау (бастыру) чаралары; на студенческие волнения царское правительство отвечало репрессалиями студентлар чуалышына патша хөкүмәте репрессияләр белән җавап бирә иде
ринк (сущ.)(м) спорт. ринк ( 1. конькида йөрү өчен ясалма боз белән капланган махсус мәйдан; шундый мәйданы булган спорт бинасы; 2. тәгәрмәчле конькида йөрү өчен такта яки асфальт җәелгән махсус мәйдан)
II(сущ.)(м) 1. (в первобытном обществе) ыруг, ыру, кавем 2. нәсел, токым, нәсел-нәсәп; из рода в род нәселдән нәселгә 3. биол. төркем, ыру 4. төр; род оружия корал төре; род занятий эш төре 5. лингв. род. җенес; категория рода род категориясе без роду, без племени нәсел-нәсәпсез; в некотором роде берникадәр, билгеле бер дәрәҗәдә; в своем роде үзенчә, үз алдына, үзенә башка; в этом (в таком) роде шулайрак, шуңа якын, шундыйрак; ул шулайрак әйтте; на роду написано язмышы шундый, аңа шулай язган; от роду туганнан бирле, туганнан башлап; род людской адәм баласы, кешеләр; своего рода үзеңә бертөрле, үзенә күрә, үзенчә; такого рода шундый, шулай; дело такого рода, что могут быть неприятности эш шундый, күңелсезлекләр булуы мөмкин
сам (мест.) 1. (лично) үзем, үзең, үзе; он сам это сделал ул үзе ясаган; он сам решил уехать ул үзе китәргә булды; я сам ему сказал мин аңа үзем әйттем; я и сам не рад мин үзем дә үкенеп бетә алмыйм 2. (для усиления(мест.)и(сущ.)) үзе, үзе үк, … үк; сама жизнь это подсказывает моны тормыш үзе үк әйтеп тора; сам характер этой работы таков бу эшнең үзенчәлеге үк шундый 3. в знач.(сущ.)сам м. сама(сущ.)(ж) прост. үзе (хуҗа, баш кеше мәгънәсендә) 4. (воплощенный, олицетворенный) …ның үзе, …ның гәүдәләнеше; он сама вежливость ул әдәплелекнең гәүдәләнеше; это сама поэзия бу поэзиянең үзе быть самим собой үзеңне табигый тоту, кыланмау, ясалмалыкка бирелмәү; он сам себе голова ул үзенә үзе хуҗа; сам (сама, само) за себя говорит үзе үк әйтеп тора; сами с усами үзебез дә беләбез, үзебезнең дә башка тай типмәгән; сам не свой, сама не своя үзен үзе белештермичә; сам (а, само) по себе 1) (самостоятельно) үзбаш, үзалдына; мөстәкыйль рәвештә; 2) үзе үк; жизнь сама по себе счастье яшәү үзе үк бәхет бит ул; 3) в знач. сказ. үзенә башка; я сам по себе, а ты сам по себе мин үземә башка, ә син үзеңә башка; сам (сама, само) собой үзеннән-үзе; само собой [разумеется] үзеннән-үзе [аңлашыла]
сангвин (сущ.)(м)сангвин ( 1. йомшак кызыл минераль карандаш; 2. шундый карандаш белән ясалган рәсем)
сангвина (сущ.)(ж)сангвин ( 1. йомшак кызыл минераль карандаш; 2. шундый карандаш белән ясалган рәсем)
сдоба (сущ.)(ж)сдоба ( 1. камырга кушыла торган майлы тәмләткечләр 2. собир. шундый камырдан пешерелгән күмәчләр)
сила (сущ.)(ж) 1. көч, куәт, гайрәт, кодрәт, егәр, дәрман, хәл; выбиться из сил хәлдән таю; применить силу көч куллану; набраться сил көч туплау 2. физ. , тех. көч, егәрлек, зурлык; центробежная сила үзәктән качу көче; сила ветра җилнең көче; сила тока ток зурлыгы 3. обычно мн. силы көчләр; производительные силы җитештерүче көчләр; силы природы табигать көчләре 4. көч; сила воли ихтыяр көче; сила характера характер көче 5. тәэсир көче, йогынты; могучая сила слова сүзнең гаять зур тәэсир көче 6. көч, гамәл; закон вступил в силу закон гамәлгә керде; закон утратил силу закон көчен югалткан 7. мн. силы көчләр; силы мира непобедимы тынычлык көчләре җиңелмәс 8. мн. силы (войска) көчләр; вооруженные силы страны илнең кораллы көчләре в силах 1) көч барында; пока в силах, буду бороться көчем барында көрәшәчәкмен әле; 2) көченнән килү, хәленнән килү; я не в силах повлиять на него аңа йогынты ясарга хәлемнән килми; в силе көчендә, үз көчендә, гамәлдә, кулланылуда; в силу чего аркасында, сәбәпле; от силы прост. күп дигәндә, иң күбе; по мере сил кулдан килгәнче; по силе возможности хәлдән килгән хәтле, хәл кадәренчә; сил нет бик, үтә, чыдап тора торган түгел; силою обстоятельств шундый хәлләр килеп чыгу сәбәпле; через силу көчтән тыш; что есть силы бар көченә
силикаты (сущ.) мн. силикат ( 1. кремнеземлы минералларның гомуми исеме 2. шундый минераллардан ясалган әйберләр)
синтетика (сущ.)(ж) собир. синтетика (синтетик материаллар һәм шундый материаллардан эшләнгән әйберләр); костюм из синтетики синтетикадан тегелгән костюм
сифон (сущ.)(м)сифон ( 1. сыекчаларны савыттан савытка бушату өчен хезмәт итә торган көпшә 2. газлы су ясау өчен шундый көпшәле савыт)
сколько 1. (нареч.) вопр. и относ. күпме, ничә; сколько стоит? күпме тора?; сколько времени? сәгать ничә? 2. (нареч.)и(мест.)относ. күпме, нихәтле, никадәр, ничаклы; ешь, сколько хочешь күпме телисең, шулхәтле аша 3. (нареч.)=ча; сколько помню, он всегда был такой хәтерләвемчә, ул элек-электән үк шундый иде 4. (мест.)и(нареч.)определит. никадәр, нихәтле; сколько времени потеряли! никадәр вакытны әрәм иттек! сколько душе угодно җаның теләгәнчә, җаның күпме тели; сколько лет, сколько зим! [күрешмәгәнгә] ничә айлар, ничә еллар!; сколько можно! кайчанга кадәр түзәргә була!, күпме түзәргә була!
сладко (нареч.) 1. татлы итеп, тәмләп, тәмле итеп; сладко потянуться тәмле итеп киерелү 2. перен. (льстиво) төчеләнеп, юмакайланып, ялагайланып; он так сладко говорит ул шундый төчеләнеп сөйли 3. в знач. сказ. безл. татлы; во рту сладко авызда татлы тәм килә 4. в знач. сказ. безл. кому-чему и без доп. рәхәт, күңелле; ему не сладко аңа рәхәт түгел
следовать (гл.) 1. за кем-чем (идти следом) ияреп бару, артыннан бару (килү) 2. за чем [артыннан] килү, булып тору, үтеп тору; одно событие следует за другим бер вакыйга артыңнан икенчесе үтеп тора 3. бару; поезд следует до Москвы поезд Мәскәүгә хәтле бара 4. кому-чему, книжн. иярү, охшарга тырышу, тоту; во всем следовать учителю һәрнәсәда остазыңа охшарга тырышу; следовать советам друга дустыңның киңәшен тоту 5. : отсюда следует вывод моннан шундый нәтиҗә килеп чыга 6. безл. с неопр. кирәк; работу следует закончить эшне төгәлләргә кирәк 7. безл. с кого-чего и кому (причитаться) тиеш, кирәк; сколько с меня следует? миннән күпме тиеш?; ему следует десять рублей аңа ун сум бирергә кирәк как следует тиешенчә, шәп итеп, яхшылап
сложиться (гл.) 1. килеп чыгу; барлыкка килү, туу, урнашу; обстоятельства сложились благоприятно шартлар уңай килеп чыкты; сложилась привычка гадәт урнашты; сложилась такая обстановка шундый хәл туды (килеп чыкты) 2. (сформироваться) җитлегү, өлгерү, ныгып (өлгереп) җитү, формалашу; вполне сложившийся человек тәмам формалашып җиткән кеше 3. (устроить складчину) акча салышу
сообщничество (сущ.)(с)җинаятьтә катнашу, җинаятьтәшлек (җинаятьле эштә яки шундый эшне әзерләүдә)
сопрано с( нескл. ) муз. сопрано ( 1. җырчы хатын-кызларда иң югары, нечкә тавыш 2. шундый тавышлы җырчы хатын-кыз)
станс (сущ.)(м) лит. станс ( 1. шигырьләрдә төгәл бер синтаксик тезем булып тора торган строфа; 2. только мн. шундый строфалардан торган шигырь)
тако (нареч.) церк. - книж. , устар. см. так таков (мест.)в знач. сказ. шул, шулай, шундый; таково наше мнение безнең фикер менә шундый; таковы факты хакыйкать шунда [и] был таков разг. шылды, тайды, табан ялтыратты
таковой (мест.)(такой, этот) шундый, андый, мондый как таковой үзе, үзеннән-үзе; вопрос как таковой решен мәсьәлә үзе хәл ителде инде
такой (мест.) 1. указ. шундый, мондый, андый; такой опыт заслуживает распространения мондый тәҗрибә таратуга лаек 2. определит. шундый, шулкадәр; такой сильный ветер шулкадәр көчле җил; там были такие красивые вещи анда шундый матур әйберләр бар иде 3. неопр. , разг. шундый, әллә нинди; лень такая напала әллә нинди ялкаулык басты 4. в знач.(сущ.)такое с шундый, шундый нәрсә; что же тут такого? нәрсә булган соң? в таком случае алай булгач, ул чагында; до такой степени шулкадәр, бу кадәр; кто такой? кем ул?, ул үзе кем?; таким образом в знач.(вводн. сл.)димәк, шулай итеп, шул рәвешчә; что [же] это такое? бу нәрсә инде?, бу нинди хәл инде?
тартинка (сущ.)(ж) устар. см. бутерброд тархан (сущ.)(м)тархан ( 1. истор. феодаль Русьта аерым хокукларга ия булган, салымнардан азат ителгән вотчина хуҗасы; 2. истор. шундый хокуклар бирә торган ярлык; 3. обл. устар. вак сәүдәгәр)
темпера (сущ.)ж( нескл. )живоп. темпера ( 1. йомырка сарысы һәм сыек җилем яки бал кушып ясалган минерал буяу; 2. шундый буяу белән язылган картина)
терцина (сущ.)(ж) лит. терцина ( 1. только мн. өч юллы строфалардан торган шигырь; 2. шундый шигырьнең аерым строфасы)
толикий (прил.)старин. шундый зур, шулкадәр зур
тот м(мест.) 1. шул, теге, ул; в тот год шул елда; тот дом теге өй; в тот раз ул чакта; на тот берег реки елганың теге ягына; в тот день было очень холодно ул көнне бик суык иде 2. (в составе относ. слов) шуннан, шуңардан; спроси у того, кто знает кем белсә, шуңардан сора 3. (не такой, к-рый нужен) башка, бүтән, икенче; сел не в тот вагон башка вагонга утырды; он сейчас стал не тот ул хәзер башка инде 4. бусы, ансы, монсы, тегесе; тот и другой бусы да, тегесе дә 5. (при перечисл. противополагается словам: иной, другой, этот) ул, теге, тегесе; ни тот ни другой ул да түгел, башка да түгел; не те, так другие помогут алар булмаса, башкалар ярдәм итәр 6. в знач.(сущ.)то с (что-л. более отдаленное) ансы; ул; то было вчера, а это сегодня ансы кичә булган иде, ә монсы бүген; то был мой друг ул минем дустым иде ввиду того, что …га күрә; вместо того, чтобы … урынына; вследствие того, что … сәбәпле; дело в том, что … эш шунда ки …; до того, что …ганчы, шул кадәр; и без того ансыз да, аннан башка да; и тому подобное һәм башка шундыйлар; и то сказать дөрестән дә, чыннан да; и тот, и другой тегесе дә, монысы да; к тому же шуның өстәвенә, җитмәсә [тагын]; не до того кому аның кайгысы юк әле; ни с того ни с сего тик торганда, бернинди сәбәпсез; ни то ни се ни он, ни йон; ни аллага, ни муллага; после того, как шуннан соң; с тем, чтобы …мае өчен; тем не менее шулай булуга карамастан; того и гляди (того и жди) көт тә тор; то да се тегесе-монысы; анысы-монысы; тот свет рел. теге дөнья
точно 1. (нареч.)төгәл, төгәл итеп, дөрес итеп; точно передать чьи-либо слова кемнең дә булса сүзләрен төгәл итеп сөйләп бирү 2. (нареч.)(вполне, совершенно) нәкъ; точно такой же нәкъ шундый ук 3. частица утверд. прост. (да, так, верно) әйе; дөрес; точно, я здесь был дөрес, мин монда булдым 4. (вводн. сл.)(действительно, в самом деле) чыннан да, дөрестән дә; она, точно, красива ул чыннан да матур 5. союз сравн. (как будто, словно) гүя, кебек, шикелле, сыман, әйтерсең; кричит, точно сумасшедший акылдан язган кеше кебек кычкыра
успех (сущ.)(м) 1. (достижение) уңыш, уңышлык; добиться успеха уңышка ирешү 2. (общественное признание) уңыш, казаныш, уныш казану; пользоваться большим успехом зур уңыш казану 3. мн. успехи (хорошие результаты) өлгерү, өлгереш с успехом ансат кына, җиңел генә, уңышлы рәвештә; с таким же (с тем же) успехом шундый ук уңыш белән, шуның шикелле үк
участь (сущ.)(ж)язмыш, тәкъдир, өлеш; горькая участь ачы язмыш; их постигнет та же участь аларны шундый ук язмыш көтә
федерализм (сущ.)(м)федерализм ( 1. федератив дәүләт төзелеше системасы 2. шундый төзелеш урнаштырырга теләгән политик агым)
фижмы (сущ.)ед. нет 1. фижма (18-19 гасырларда хатын-кызларның гәүдәсен тулы итеп күрсәтү өчен юбка итәге астына куела торган кыршау); 2. шундый кыршаулы юбка
хромотипия (сущ.)(ж) полигр. хромотипия (күп тест басып чыгару һәм шундый ысул белән типографиядә басылган басма)
хрусталь (сущ.)(м)хрусталь ( 1. бик яхшы сыйфатлы пыяла 2. собир. шундый пыяладан ясалган савыт-саба)
шамот (сущ.)(м) тех. шамот ( 1. яндырып вакланган кызыл балчык; кирпеч сукканда утка чыдам юеш кызыл балчыкка кушыла; 2. шундый балчыктан сугылган кирпеч)
шашка I(сущ.)(ж) 1. только мн. шашки шашка; играть в шашки шашка уйнау 2. (кружок для игры) шашка, шакмак (шундый уенда кулланыла торган шакмак) 3. шашка; дымовая шашка төтен шашкасы; подрывная шашка шартлаткыч шашка в шашку или шашками в знач.(нареч.)шакмаклы; ткань в шашку шакмаклы тукыма; ситец шашками шакмаклы ситсы
этакий (прил.)(мест.) разг. шундый бер, мондый; этакий плут! шундый бер алдакчы!
Татарско-русский словарь:
агу I(неперех.) 1. 1) течь (о реке, воде в ней и т. п.); утекать, утечь (о жидкости из сосудов с худым дном, зерне из дырявого мешка и т. п.) || течение, утечка; суның агуын күзәтү наблюдать течение воды (за течением воды; как течёт вода) 2) протекать/течь || протекание (посередине, мимо чего) 3) протекать/протечь через что; течь (идти/пойти) поверх чего; су буаның өстеннән ага вода перетекает (идёт, пошла) через плотину 2. 1) течь, струиться; аның тамырларында аучы каны ага в его жилах струится (течёт) охотничья кровь 2) течь, идти/пойти (о слюне, крови из пореза и т. п.); вытекать/вытечь, выделяться/выделиться (о гное и т. п.); струиться, течь (идти) струёй (струйкой) (о крови, выдаиваемом молоке и т. п.) || течение, вытекание, выделение; кан агуын туктату остановить кровотечение 3. 1) течь, стекать/стечь, сбегать/сбежать (о дождевой воде с плаща, с крыши, по окну, стеклу, крыше; о поте со лба, по щекам; о слезах по лицу и т. п.) струиться, литься, катиться (о ручье, обильных слезах и т. п.) || течение, стекание, сток, сбегание; тир шундый ага... пот так и льёт (катится, струится) ...; чишмә чылтырап ага звонко струится ручей 2) идти (пойти, хлестать) потоком, хлестать (о крови; о потоке воды, вулканической лаве и т. п.) || поток 4. натекать/натечь; набежать (о берёзовом соке) || натекание; кәрәздән ярты савыт бал аккан из сот натекло полмиски мёда; өстәл астына бераз сөт аккан под стол натекло немного молока 5. течь, сыпаться (о зерне из бункера, песке, муке и т. п.); сыпаться (течь) струёй (струйкой), струиться, поструиться (о муке) 6. плыть (поплыть, идти/пойти, двигаться/ двинуться) по течению (о брёвнах, масляных пятнах на воде, плотах, льдинах и т. п.) 7. плыть/поплыть, течь/потечь, нестись/понестись (об облаках и т. п.) || поток; болытларның тиз агуы облака быстро несутся (текут); быстрый поток облаков 8. быть снесённым (унесённым) 9. вытекать/вытечь (о внутренностях задранного зверем животного, о глазах и т. п.) || вытекание; яраланган күзе аккан аның раненый глаз у него вытек 10. протекать/протечь, течь, подтекать, давать (дать) течь (о худом ведре, рассохшейся кадушке, новой лодке и т. п.) || протечка, течь, протекание; кисмәкнең агуын туктату остановить течь в кадушке 11. перен. течь, протекать/протечь, идти, плыть (о времени, жизни, годах и т. п.); утекать/утечь; бежать || течение, ход; бег; көннәрнең үз көенә генә агуы размеренное течение дней (будней); размеренный ход дней 12. перен. таять, плыть, уплывать/уплыть (о деньгах и т. п.) || таяние; акча ага гына, кая киткәнен дә белмәссең деньги так и тают (уплывают) неизвестно куда 13. перен. притекать, течь, плыть (о деньгах, денежных поступлениях, доходах и т. п.)
ай-һай (межд.) 1. выраж. сомнение, неуверенность и т. п. ой (ой-ой, ох) ли; вряд (навряд, едва) ли; ай-һай ялгышмыйбызмы? ох, не ошибаемся ли? андый эшкә риза булыр микән ул, ай-һай вряд (едва, навряд) ли согласится он на такое дело; ай-һай булдырырсың микән? ой, сможешь ли? 2. выраж. сожаление, горесть и т. п. ох; ай-һай, күпме гомер үткән! ох, как много прожито! 3. чаще ай-һа-а-ай см. ая-яй 3-5; шундый саран булырсың икән, ~! ну и скряга же ты! ой, какой ты скряга!
аннары (нареч.) 1. 1) затем, потом, после; после этого (того); (а) там; (а) дальше; китапның уртасына җиттем дә, ~ укыйсы килми башлады дочитал книгу до середины, а дальше расхотелось читать 2) потом, после этого (того); тогда, там, далее; материал бетәр дә, ~ нишләрсең? вот кончится материал, и что тогда будешь делать? 2. разг. притом, кроме того, к тому же, вдобавок; көн бик салкын, ~ явып та тора иде погода была холодной, к тому же и дождь накрапывал 3. в знач. усил.(част.) ещё бы...; что ты...; Күнәр микән?-Шуңа да күнмәсә ~! Согласится ли он?-Что ты, как не согласится!; шундый эшкә дә риза булмаса ~! ещё бы не быть довольным ему такой работой!
ах (межд.) 1. выраж. боль, озноб, испуг, страх и т. п. ах, ай, ой, о, о-о, фу, фу ты; ах, пешәсең бит ой, обожжёшься ведь; ах, сызлый ох, как больно; ах, сазга баса яздым фу, чуть в грязь не ступил 2. выраж. досаду, сожаление, раскаяние и т. п. ах, ох, ай, ах ты; ох ты; эх ты; ах, китабы кызганыч, яхшы китап иде эх, жаль книгу, хорошая была; ах, сизми калдым бит ах, проморгал; ах, әрәм була вакыт эх, пропадёт время впустую 3. выраж. неудовольствие, неодобрение, укоризны, возмущение, угрозу и т. п. ах, ай, ух, у, ну и ... (же), ну и ну; а-а-ах, салкы-ын ну и холодина; как холодно; ах, ялганчы у, лгун 4. выраж. восторг, восхищение, изумление, радость и т. п. ах, ох, ух, у, ой, ай, о, эх; ай-ай-ай, ой-ой-ой, ах ты; ух ты; ох ты; ой ты, эх ты; ах, нинди матур җәнлек икән бу! ах ты какой красивый зверёк! ах, шундый сагындым! ах, как соскучился!
бәлаче (сущ.) 1. кляузник, жалобщик, обижающийся по пустякам; шундый ~ кеше инде ул такой уж он жалобщик 2. нытик, зануда
бәләче (сущ.) 1. кляузник, жалобщик, обижающийся по пустякам; шундый ~ кеше инде ул такой уж он жалобщик 2. нытик, зануда
бүкәй (сущ.) диал. см. бүки бүкән (сущ.) 1. чурбан, кряж, обрубок; чурбак разг. имән ~е дубовый чурбан (обрубок, кряж) 2. спец. ступица; тәгәрмәч ~е ясау изготовлять ступицу 3. перен. 1) бран. чурбан; болван, истукан; шундый ~, ничек укыды икән ул? такой чурбан, как только учился? 2) разг. (о толстом, плотном человеке) чурбак, кряж 4. диал. табуретка
вату (гл.)(перех.) 1. бить, разбивать/разбить || бой, битьё; йомырка ~у разбить яйцо; тәрәзә ~у разбить окно 2. колоть, раскалывать/ расколоть; чикләвек ~у колоть орехи; шикәр ~у колоть сахар; утын ~у колоть дрова 3. 1) ломать, разламывать/разломать, разбивать/разбить (камень, каменную соль) 2) ломать, поломать, сломать, взламывать/взломать || слом, поломка; ишек ~у взломать дверь; урындык ~у сломать стул; ручканы ~у сломать ручку 4. разрушать/разрушить, уничтожать/уничтожить || разрушение, уничтожение; авыр машиналар юлны ~а тяжёлые машины разрушают дорогу 5. перен. разг. ломать, коверкать (слова, язык, речь и т. п.); ул инглиз телен шундый ~а он так ломает английский язык 6. перен. разг. 1) перен. ломать, бить, трепать; аны тормыш бик ~ты его сильно потрепала жизнь 2) утомлять/утомить; ерак юл ~кан аны дальняя дорога утомила его 3) измучить, истерзать, вымотать, измотать, изнурять, задёргать; зинһар, үзеңне нык тот: бердән, үзеңне ~асың, икенчедән, аны ~асың пожалуйста, сдерживай себя: во-первых, себя измотаешь, а во-вторых-его 7. перен. разг. бить, избивать; лупить, колотить кого разг. ; ~ты да инде улын ну и лупил же сына 8. перен. разг. менять, разменивать/разменять; разбивать/разбить || размен денег; акча ~у разменять деньги
зат (сущ.) 1. после имён(сущ.) обозначает род, разряд предметов и имеет нулевой перевод; адәм заты человек; люди; адәм заты юк (күренми) нет никого, ни одного человека; ни души; ипи заты күрмәү не видеть ни крошки хлеба; жить без куска (крошки) хлеба; бу өйгә кадак заты кермәгән в этом доме (строении) нет ни одного гвоздя 2. ирон. человек, личность, лицо, особа, особь книжн. , персона; ниндидер таныш булмаган затлар күренә башлады появились какие-то незнакомые личности; сезгә килгән нинди зат ул? что за особа к вам приехала? 3. 1) род, племя, порода; происхождение; безнең затыбыз куркаклардан түгел наш род (племя) не из пугливых; мы не из пугливых; затым белән Идел егете мин по происхождению я волжанин; аты да юк, заты да юк ( погов. ) ни имени, ни племени; без роду без племени 2) порода (скота); сыерыбыз яхшы заттан корова наша хорошей породы 4. свойство; качество; асылы бер, заты башка ( погов. ) суть та же, но качество другое (отличаются качеством); хакына карама, затына кара не смотри на цену, смотри на качество; хакы нинди, заты шундый ( погов. ) по качеству и цена (букв. по цене и качество) 5. грам. лицо; зат категориясе категория лица; зат белән төрләнү изменение по лицам; өченче зат третье лицо ||(прил.) 1. благородный, качественный, высококачественный, ценный, драгоценный 2. грам. личный
йомшаклык (сущ.) 1. в разн. знач. мягкость чего-л. (подушки, пружины, климата, волос, воды и т. п.); җәзаның ~гы мягкость наказания 2. рыхлость, мягкость; туфракның ~гы рыхлость почвы 3. перен. мягкость, нежность, ласковость; күңел ~гы мягкость души; добросердечность; аңа ~к һәм тыйнаклык хас ей присущи нежность и скромность 4. перен. в разн. знач. слабость (знания, дисциплины, зрения); физик ~к физическая слабость 5. перен. слабость, безволие; күз яшьләре-~к билгесе слёзы-это признак слабости 6. перен. слабость, пристрастие к чему-л.; музыкасыз яши алмыйм, шундый ~гым бар инде не могу жить без музыки, такая уж слабость у меня 7. перен. послабление, поблажка; ~кка юл кую допускать послабление; җитәкчелекнең ~гыннан файдалану пользоваться поблажкой руководства
капыллык (сущ.) 1. неожиданность, внезапность, скорость, быстрота; лампочкалар ничек капыл кабынсалар, шундый ук ~ белән сүнделәр дә лампочки как зажглись вдруг, с такой же внезапностью и потухли 2. разг. неуравновешенность; аның холкында ~ бар в его характере есть неуравновешенность
килбәт (сущ.) 1. вид, облик; внешность, наружность; горур ~ гордый вид 2. стан, телосложение; ~е нинди, күләгәсе шундый (посл.) каков стан, такова и тень
күбрәк сравн. от(нареч.) 1. больше, более, побольше; күпме ~, шул кадәр яхшы чем больше, тем лучше; шундый осталар ~ булсын иде побольше бы таких умельцев; йөздән ~ кеше более ста человек 2. излишне, многовато; ~ таләп итәсез түгелме? не многовато ли требуете? 3. см. күбесенчә; сүз ~ эш турында барды разговор в основном шёл о работе
күңел I(сущ.) 1. душа, сердце || душевный, сердечный; ~не тынычландыру успокоить душу (сердце); ~ кичерешләре душевные (сердечные) переживания; ~ җылысы душевная теплота; ~ кыйналу душевно страдать; ~ пошыну душа не на месте; ~ рәхәтләнү блаженствовать душой; ~ теләү захотеть; кеше ~е-кара төн (посл.) чужая душа-потёмки 2. 1) внутренний, духовный мир; ~ байлыгы богатство духовного мира; ~е шундый духовный мир его таков 2) характер, свойство характера; ~е каты-теле татлы ( погов. ) характер его твёрд, (но) речь сладка 3. расположение духа; настроение, дух; самочувствие; ~ем бозылды у меня испортилось настроение (от чего-л.) 4. 1) симпатия, любовь; расположение, устремление к кому, чему-л.; минем сиңа ~ем бар у меня есть симпатия к тебе; ана ~е балада, бала ~е далада (посл.) любовь матери-к дитяти, а у того-к степи 2) диал. желание; ~ем шул моё желание таково 5. думы, мысль, мысли; сознание; ~е бу эштән ерак думы его далеки от этого дела 6. память; ~дә йөртү (саклау) хранить в памяти 7. интуиция, душа; ~е белән сизенү чувствовать, чуять душой; интуитивно догадываться; ~ем алдамый интуиция (меня) не обманывает (меня не подводит) 8. в знач.(нареч.) күңел(дә) в уме; бишне язабыз, бер ~(дә) пять запишем, один в уме
матавык (сущ.) диал. 1. беспокойство, хлопоты, канитель; возня; көндәлек эш ~лары хлопоты повседневных дел 2. помеха; эше шундый, ~сыз гына булмас работа такая, без помех не обойдётся 3. суматоха, сумятица, неразбериха; бу ~ нәрсәдән башланды әле? с чего началась эта суматоха? ||(прил.) см. матавыклы
мәсәлән (вводн. сл.) 1. например, к примеру; ~, кичә шундый хәл булды например, вчера был такой случай; ~, әйтик... к примеру, скажем... 2. хоть, хотя бы; ~, бер фактны алыйк возьмём хотя бы один факт
мәхшәр (сущ.) 1. рел. то же, что мәхшәр көне 2. перен. суматоха, сумятица, столпотворение, кутерьма, давка; автобус тукталышында шундый ~ иде на автобусной остановке было такое столпотворение
менә (мест.) указ. вот, во прост. ; ~ сез сораган кеше вот человек, которого вы спрашивали ||(част.) 1. усил. 1) употр. для усиления, подчёркивания значения последующего или предыдущего слова вот; ~ килеп тә җиттек вот и приехали 2) употр. с указ. и относит. мест., а также с(нареч.) места, времени и т. п. для уточнения и усиления их значения вот, вон; ~ шундый хәлләр вот такие дела 3) употр. для привлечения внимания собеседника к чему-л. вот; ~ төсле телевизор алдык вот купили цветной телевизор 4) разг. преимущ. постпозитивно выражает предостережение или угрозу вот (ну) погоди; вот (ну) смотри; әниеңә әйтим әле ~ вот погоди, скажу-ка твоей маме 5) употр. в восклиц. предл. для усиления эмоциональной окрашенности вот; ~ шатланырлар инде балалар! вот обрадуются дети! 6) употр. в знач. связки при именном сказуемом вот; тынычлык сагында уяу булу-~ безнең максатыбыз быть бдительными на страже мира-вот наша цель 2. усил. уж; шундый сагындым, шундый сагындым ~ үзеңне! уж так соскучился, так соскучился по тебе! 3. усил. даже; карарга куркыныч ~ смотреть даже страшно 4. огранич. так, например: хотя бы; ~ тәртип мәсьәләсен генә алып карыйк так, например, возьмём вопрос о дисциплине 5. утверд. (обычно в повторной ф.) вот-вот; именно так; ~, ~, бик дөрес әйтәсең вот-вот, очень правильно говоришь 6. в знач.(нареч.) (чаще в ф. повтора) вот-вот, ещё немного и ..., вот сейчас; менә-менә яңгыр яварга тора вот-вот дождь начнётся; ещё немного и дождь пойдёт 7. перен. , разг. , употр. при нанесении побоев или порицании вот тебе! ~ күп сөйләнеп торсаң вот тебе за твою лишнюю болтовню 8. перен. см. менә&сиңа&кирәк&булса ; ~ үпкәләде дә инде вот те на, уже и обиделась 9. (межд.) во!, вот!
насыйп (сущ.) книжн. 1. доля, участь, удел, судьба; ~птан артык бер нәрсә дә булмый выше судьбы ничего не бывает; дальше судьбы не уйдёшь 2. (предик.) предопределено, суждено; дано; шундый акыллы хатын тагын кемгә дә булса ~пмы? ещё кому-либо дана такая умная жена?
нәсәп (сущ.) 1. происхождение; род; ~бе нинди, кәсебе шундый (посл.) каков род, таков и доход (букв. промысел) 2. свойственники; круг свойственников
нинди (мест.) вопр. 1. в разн. знач. какой, каков; ~ чәчәк? какой цветок 2. что, что за; ~ кеше ул? что он за человек? 3. в составе союзн. сл. нинди …, шундый какой …, такой …, таков …; дустың ~, кадерең шундый (посл.) каков друг, таково уважение
ничәшәрләп (мест.) вопр. см. ничәшәр ничек (мест.) вопр. 1. как, каким образом; ~ кердең минем яныма? как ты зашёл ко мне? 2. в ритор. вопр. и воскл. как, как же; ~ шатланмаска ди! как же не радоваться! 3. как, каков, какой; тормышларың ~ соң бара? как идёт твоя жизнь? 4. как (при удивлении, восхищении, негодовании, сожалении и т. п.) 5. как, каким образом (образ действия); нәрсәдер сөйләү түгел, аны ~ итеп сөйләү әһәмиятле не важно что говоришь, а важно, как говоришь 6. в составе союзн. сл. 1) в прид. предл. образа действия как …, так …; кигән кием ~ туза, яшь гомер шулай уза как изнашивается одежда, так и молодость проходит 2) в придат. опред. соотв. какой, каков; сәламе ~, җавабы да шундый ( погов. ) каков привет, таков и ответ
рәсем (сущ.) 1. 1) рисунок || рисуночный; тушь белән ясалган ~ рисунок тушью 2) рисование; живопись || рисовальный, живописный; ~ дәфтәре (альбомы) тетрадь (альбом) для рисования 2. книжн. правило, образ, обычай; официальный церемониал; проформа; ~е шундый такова проформа (этого дела) 3. фотоснимок, снимок, фото ( разг. ); фотокарточка, карточка ( разг. ); безгә улының ~ен күрсәтте показал нам фотокарточку сына
табибчы (сущ.) 1. целитель, исцелитель (от хандры, лени, любовной тоски и т. п.); син миңа ~ булдың ты стал моим исцелителем 2. прост. см. табиб табигать (сущ.) 1. природа (ландшафт, флора и фауна, а также климат определённой местности); көньяк ~е природа и климат юга; южная природа 2. природа (совокупность природных богатств); бу якларда ~ь ярлы в этих краях природа бедна 3. природа, жизнь (закономерности органического мира; природно-физиологические свойства человека) ~ь күренешләре явления природы; ~ь законнары законы природы; ~ь үлемнән көчле (посл.) жизнь сильнее смерти; мәхәббәт-~ь бүләге (посл.) любовь-дар природы 4. натура, нрав, привычки, темперамент, характер; аның ~е шундый такова его натура; он уж таков (его не изменишь); син дип башка беркемне дә теләми ~ем (песня) кроме тебя, никого не приемлет душа моя 5. природа, сущность, совокупность существенных свойств; электр ~е при-рода электричества
тигезләнешсез (прил.) тех. см. тигезләшмәгән тигезләнү 1. (гл.) страд. от тигезләү 2. выравниваться/выровняться; шундый алыштылар, шундый салыштылар-тигез җирләр тау булды, тау җирләр ~де ( фольк. ) стали бороться и биться, так что гористые места стали ровными, ровные места-гористыми 3. заравниваться/заровняться, сравняться; җир белән ~ү сравняться с землёй 4. равняться, поравняться; алдынгылар белән ~ү поравняться с передовыми 5. приходить в равновесие, уравновешиваться
тора-бара (нареч.) со временем, постепенно; шундый эшләр, тора-бара нишләр ( погов. ) такие дела, посмотрим, как они пойдут со временем
тумыш (сущ.) разг. рождение, происхождение; ~ы нинди-тормышы шундый (посл.) каково происхождение, такова и его жизнь; каков род, таков и народ ||(прил.) родившийся, появившийся на свет
II(част.) 1. (с местоимениями) же; шунда ук тут же; шул ук урында на том же месте; шундый ук такой же; шулай ук так же; шул ук тавыш тот же голос 2. в сочет. с(прил.) и(нареч.) довольно-таки; юл яхшы ук йончытты дорога довольно-таки измучила; якын ук килдек подошли довольно-таки близко; яхшы ук зур довольно-таки большой 3. даже; урыныннан ук торды даже с места привстал; кычкырып ук җибәрде даже вскрикнул 4. с(сущ.) в дат. и напр. п. до самого, вплоть до, даже; аж; өйгә чаклы ук аж до дома; урманга ук барып җиттем я дошёл (аж) до самого леса 5. с(сущ.) в исх. п. и(нареч.) самый; бусагадан ук от самого порога; алдан ук заранее, с самого начала 6. в(сущ.) в предл. п. и деепр. на-ганчы (-канчы) ещё, уже; мәктәптә чакта ук ещё в школе; кояш чыкканчы ук ещё до рассвета 7. с деепр. на-гач (-кач) как только; сразу; кайткач ук сразу по возвращении 8. сразу же, тут же; кайтышлый ук кер тут же по пути загляни
хирыс (сущ.) книжн. 1. редко сильное желание, безудержная страсть, пристрастие к чему-л.; ~ка бирелү отдаться какой-л. (не любовной) страсти; шундый ~ы бар есть у него такая страсть 2. алчность, жадность, корыстолюбие, корысть ||(прил.) книжн. 1. страстный, относящийся к чему-л. со страстью; увлечённый чем-л., склонный к чему-л.; жаждущий чего-л., падкий на что-л.; ул атка бик ~ он падок на лошадей 2. см. хирыслы1
шундыен диал. см. шундаен шундый (мест.) 1. указ. такой; исеме-Фрид, каян тапканнар ~ исемне? зовут его Фридом, откуда взяли такое имя? нинди матур күлмәк! Миңа да ~ны алсалар иде какое красивое платье! Купили бы и мне такое же; бездә ~ берәү бар у нас есть один такой 2. такой, таковой, следующий; быел ~ көннәр булды; иртән эретә, кичкә салкын 20 градуска җитә в этом году были такие дни; утром тает (оттепель), к вечеру мороз достигает 20 градусов; бурыч ~: бу эшне бүген бетерәбез задача такова: эту работу сегодня завершим 3. (нареч.) (~да) так, столь, столько, настолько, в такой степени, такой что…; ~ соң кайтты пришёл так поздно, столь поздно; ~ (да) яхшы китап настолько хорошая книга (что…); ~ тәҗрибәле командир такой опытный командир 4. в знач. союза в составе соотносит. сл. нинди…, шундый какой …, такой; каков, … таков; көтүче нинди, көтүе ~ ( погов. ) каков пастух, таково и стадо; мулласы нинди, мәхәлләсе ~ ( погов. ) каков поп (букв. мулла), таков и приход
шундыйрак (прил.) 1. примерно (приблизительно) такой 2. разг. 1) не очень хороший, неважный, не ахти какой прост. ; картайган, өстендә дә (киеме) ~ постарел, и одежда на нём не ахти какая (неважная) 2) в знач.(нареч.) не очень хорошо, не ахти как 3. эвф. ненормальный, (психический) больной; аны хәзер ~ диләр говорят, что он сейчас больной (ненормальный)
шушы (мест.) указ. 1. этот (эта, это), данный (-ая,-ое); этот самый (эта самая, это самое) (о котором идёт речь); ~ йортмы? этот дом?; ~ мәсьәлә буенча по данному вопросу; әйтәсе сүзең (фикерең) ~ идеме? ты это хотел сказать? менә ~ вот этот, вот это 2. см. шундый; ~ сүзләр белән каршылады встретил такими словами (этими словами)
элек I(нареч.) 1. сначала, сперва, вначале, прежде, вперёд; ~ уйла, аннан сөйлә сначала (вперёд) подумай, потом говори; ~ эш турында вначале о деле 2. раньше, прежде; ~ ничек булса, хәзер дә шулай как было прежде, так и сейчас; ~ заманы шундый булган раньше время было такое; син ~ игътибарлырак идең раньше ты был более внимательным 3. разг. первый, первым; кем ~? кто первым (первый)? ~ килгән урын өчен ( погов. ) кто успел, тот и съел (букв. кто пришёл первым, тот и занимает место)
юсык (сущ.) 1. ист. 1) предписание (относительно поведения); правила поведения; ал ~к правила поведения во дворце (правителя); кара ~к правила поведения среди простого народа 2) устав, закон; положение 3) церемониал; хан күтәрү (сайлау) ~гы церемониал поднятия (т.е. выборов) хана 2. диал. порядок, формальности; ~гы шундый таков уж порядок; так положено; ясалмаган ~кка кысылма в чужой монастырь со своим уставом не лезь (букв. без приказа не вмешивайся в установленный порядок) 3. диал. (үз ~гы) свой ход, свой порядок; үз ~гы белән своим порядком, своим ходом, без вмешательства со стороны ||(прил.) диал. порядочный, устойчивый; вежливый; ~к кеше аякка карамас, йөзгә карар (посл.) порядочный человек смотрит чужому не в ноги, а в лицо
якты (сущ.) 1. свет; лампа ~сы свет лампы; кояш ~сы солнечный свет; таң ~сы свет зари; ут ~сы свет огня 2. свет, светлое место, освещённое место; коридор башында ~ күренә в конце коридора виден свет 3. перен. свет (как символ справедливости, ума, сознания, счастья и радостной жизни); матур киләчәккә, ~га омтылу стремиться к прекрасному будущему, к свету ||(прил.) 1. 1) светлый, освещённый, наполненный светом 2) светлый, яркий, солнечный 2. перен. светлый, ясный, чистый (глаза); просветлённый (взгляд) 3. перен. светлый, счастливый, радостный, ничем не омрачённый; ~ тормыш светлая (счастливая) жизнь; ~ киләчәк светлое будущее; ~ истәлекләр радостные воспоминания 4. перен. светлый, просветлённый, радостный, сияющий (о человеке, его виде, улыбке и т. п.); шундый ~ йөз такое сияющее лицо; ~ елмаю светлая улыбка 5. перен. светлый, прекрасный, высокий; шагыйрьнең ~ образы светлый образ поэта 6. перен. светлый, ясный, логичный (об уме, мыслях); ~ фикер, ~ уйлар белән яшәү жить ясными мыслями, светлыми раздумьями ||(нареч.) светло, ярко
Тәсадеф