Русско-татарский словарь:
белолицый (прил.)ак йөзле, ак чырайлы
бесприветно (нареч.)салкын чырай белән, караңгы чырай белән
бирюк (сущ.)(м) разг. караңгы чырайлы кеше, ялгызлыкны яратучы кеше; смотреть бирюком караңгы чырай күрсәтү
бледнеть (гл.) 1. төс китү, агарыну, чырай китү; бледнеть от страха куркудан агарыну 2. перен. (терять свою силу, выразительность) тоныклану, көен югалту, әһәмиятсез булып калу, әһәмиятен югалту
бледнолицый (прил.)ак чырайлы; агарынган йөзле
бледность (сущ.)(ж) 1. аклык, төссезлек, агарынганлык, аклык, нурсызлык; бледность лица чырайның аклыгы 2. тоныклык; бледность красок буяуларның тоныклыгы 3. перен. тасвирсызлык, тасвирсыз булу; бледность изложения хикәяләүнең тасвирсызлыгы
бледнота (сущ.)(ж) мн. (нет)агарынганлык, чырайсызлык
бледный (прил.) 1. төссез, төсе киткән, агарынган, чырайсыз, нурсыз; бледное лицо агарынган йөз 2. тонык; сыек; бледное небо тонык күк 3. перен. көчсез, төссез; бледный рассказ төссез хикәя бледная немочь уст. аз канлылык (хатын-кызларда җенси өлгергәнлек вакытында була торган аз канлылыкның бер төре)
бука м,(сущ.)(ж) разг. (угрюмый человек) кеше сөймәс, караңгы чырайлы (ялгызлыкны яратучан кеше)
бычиться (гл.) простореч. 1. чырай караңгылану; 2. (упрямиться) киреләнү
бычковатый (прил.)караңгы чырайлы, маңгай астыннан караучы
вид I(сущ.)(м) 1. күренеш; вид леса издалека урманның ерактан күренеше; виды Памира Памир күренешләре 2. кыяфәт; чырай; килбәт, килеш-килбәт; больной вид авыру кыяфәт; здоровый вид таза кыяфәт; смешной вид көлкеле кыяфәт 3. килеш; в исправленном виде төзәтелгән килеш; в пьяном виде исерек килеш 4. күз алды; скрыться из виду күз алдыннан югалу 5. мн. виды ният, теләк, исәп, план; виды на будущее киләчәккә исәп вид на жительство уст. паспорт, тору кәгазе; для вида күз буяу өчен; на вид, по виду, с виду тыштан караганда; под видом кого … дигән булып, … дигән сылтау белән, …га салынып; видавший виды күпне күргән, ачысын-төчесен татыган; иметь виды на кого-что исәп тоту, ният тоту; делать вид …мәмешкә салыну; …мәмешкә салышу; ни под каким видом һичничек, һичбер хәлдә; поставить на вид что кому җиңелчә шелтә бирү; упустить из виду күздән очыру, оныту
выражение (сущ.)(с) 1. см. выразить; 2. чагылыш; выражение противоречий каршылыкларның чагылышы 3. тәгъбир, гыйбарә, әйтем, әйләнмә; образное выражение образлы тәгъбир 4. мат. аңлатма; алгебраическое выражение алгебраик аңлатма выражение глаз күз карашы; выражение лица чырай; по выражению әйтмешли, әйткәнчә; с выражением [читать] тәэсирле итеп [уку], хис белән [уку]; без выражения [читать, говорить] тәэсирсез [уку, сөйләү]
вытянутый (прил.) 1. (прич.)от вытянуть; 2. сузган, сузылган; вытянутые руки сузылган куллар вытянутое лицо сытылган чырай
гостеприимно (нареч.)кунакчыллык белән, якты чырай белән, ачык чырай белән
гримаса (сущ.)(ж)чырай бозу, чырай сыту, гримаса
гримасничать (гл.)чырай сыту, чырай бозу, кылану, гримаса ясау
делать (гл.) 1. что эшләү; ничего не делать берни дә эшләмәү 2. что ясау; делать мебель мебель ясау 3. что бару, үтү, йөрү делать восемь километров в час сәгатенә сигез километр бару 4. что тектерү; делать пальто в ателье ательеда пальто тектерү 5. кого-что кем итү; делать счастливым бәхетле итү делать акцент на чем басым ясап әйтү, астына сызу; делать большие (круглые) глаза күзләрне шардай итү; делать вид күрмәмешкә салыну, белмәмешкә салыну; делать выбор сайлап алу, теләгәнеңне алу; делать глазки кому күзләрне уйнату; делать из мухи слона төймәдән дөя ясау; делать крюк әйләнеч юлдан бару; делать какую мину йөзгә … чырай бирү; делать нечего в знач.(вводн. сл.)бернәрсә дә эшләп булмый; делать ошибки хаталар ясау, ялгышлыклар җибәрү, ялгышу; делать под себя астына җибәрү, йоклаганда урынны юешләү; делать подарок кому бүләк бирү; делать попытку тырышып карау, тәвәккәлләп карау; делать посмешищем кого адәм мәсхәрәсе итү, кеше көлкесенә калдыру, хур итү; делать предложение кому тәкьдим ясау; делать честь кому 1) (оказывать уважение) ихтирам итү; 2) (являться заслугой) ихтирамга лаек булу; дело делать файдалы эш эшләү, юк-бар белән маташмау; от нечего делать эш юктан, тик торганчы
деревянный (прил.) 1. агач …; деревянный дом агач өй 2. перен. агач …, хәрәкәтсез; җансыз; деревянное лицо җансыз чырай
жалкий (прил.) 1. кызганыч, аяныч; жалкий вид кызганыч кыяфәт; кызганыч чырай; жалкая улыбка кызганыч елмаю 2. кызганычлы, мескен, боек, бичара; жалкий человек мескен кеше 3. начар, бик начар, таушалган, тузган; рукопись имела жалкий вид кулъязма бик начар хәлдә иде 4. бик аз, бик кечкенә; жалкая сумма бик аз сумма жалкая смерть кызганычлы үлем; жалкий трус мескен куркак; жалкие слова кызгандыргыч сүзләр
желтолицый (прил.)сары чырайлы (йөзле), сары тутлы
II(гл.)(с)кем, разг. 1. (кокетничать) татлы теллеләнү, ягымлылык күрсәтү, якты (ачык) чырай күрсәтү 2. (заискивать) ялагайлану, ярарга тырышу, тәлинкә тоту, юмакайлану, табанын ялау
застучаться (гл.) разг. см. застучать застывать (гл.) см. застыть застывший (прил.) 1. прич от застыть; 2. каткан; застывшая лава каткан лава; застывшая река [боз] каткан елга 3. туңган, өшегән, күшеккән; застывшие руки күшеккән куллар 4. (неподвижный, оцепенелый) катып калган, хәрәкәтсез; застывшее выражение лица катып калган чырай
иконописный (прил.) книж. 1. икона ясау ...-ы; иконописная мастерская икона ясау (рәсемләү) мастерское; 2. перен. рухсыз-кырыс, җансыз; иконописное лицо рухсыз-кырыс чырай
исказить (гл.)что 1. бозу, бозып күрсәтү 2. бик нык үзгәртү, сыту (чырайны)
исказиться (гл.) 1. бозылу 2. бик нык үзгәрү; сытылу (чырай турында)
искривить (гл.)что 1. кәкрәйтү; бөгү; искривить гвоздь кадакны кәкрәйту 2. (лицо) бозу, сыту (чырайны)
кривиться (гл.) 1. (становиться изогнутым) кәкрәю, кыегаю, чалышаю, кыйшаю, кыңгыраю 2. разг. (в знак неудовольствия) чырай сыту, йөз чыту, чырай бозу
кукситься (гл.) разг. чырай сыту, каш җыеру, кәефсезләнү
ласина (сущ.)(ж) разг. см. ласа ласка I(сущ.)(ж) 1. (проявление нежности) иркәләү; наз, иркә, сөю; материнская ласка ана назы 2. (доброе отношение) йомшак мөгамәлә, якты йөз, ачык чырай
лицо (сущ.)(с) 1. бит, йөз, чырай; мускулы лица бит мускуллары; знакомое лицо таныш йөз; знать кого-л. в лицо күреп белү; с лица некрасив төскә-биткә ямьсез; с румяным лицом алсу йөзле; человек с приветливым лицом ачык чырайлы кеше 2. перен. (индивидуальность) йөз; политическое лицо автора авторның политик йөзе; не иметь своего лица үз йөзе булмау, шәхси йөзе булмау 3. (человек) шәхес, кеше; историческое лицо тарихи шәхес; официальное лицо рәсми кеше; физическое лицо физик шәхес (җәмгыятьнең тулы хокуклы кешесе); юридическое лицо юридик шәхес (хокуклары һәм бурычлары булган оешма, предприятие, учреждение) 4. тышкы (өске, алгы) як; гладить материю с лица тукыманы уң ягыннан үтүкләү 5. грам. зат; первое лицо беренче зат в лице кого йөзендә; в лицо [говорить, бранить] йөзенә бәреп (әйтү, тиргәү], лица нет на ком чырае юк, чырае киткән, чырае агарган; лицом в грязь не ударить йөзгә кызыллык китермәү; лицом к лицу [встретиться] йөзгә-йөз (очрашу), кара-каршы [очрашу]; на лице написано что йөзенә чыккан, йөзеннән күренеп тора; не к лицу килешми; от лица кого исеменнән; перед лицом кого-чего каршында, алдында; повернуться (встать) лицом к чему йөзне бору; бөтен игътибарны юнәлдерү; прямо в лицо [говорить, сказать] что ачыктан-ачык; смотреть (глядеть) в лицо чему күзенә карау; кыю булу; стереть (смести) с лица земли җир йөзеннән себереп ташлау, юк итү, бетерү
маскообразный (прил.) книж. маскасыман, хәрәкәтсез, туң; маскообразное лицо хәрәкәтсез чырай, туң чырай
мина (сущ.)II ж: недовольная мина канәгатьсез чырай, чырай сыту; сказать с важной миной эре кыяфәт белән әйтү; делать веселую мину при плохой игре күңелсез эш вакытында күңелле чырай күрсәтү
моложавость (сущ.)(ж)яшь чырайлылык, яшь чырай
моложавый (прил.)яшь чырайлы
морда I(сущ.)(ж) 1. (животного) танау, борын (хайваннарда) 2. груб. прост. (лицо) йөз, бит, ямьсез чырай
(гл.)что 1. җыеру; җыерчыкландыру; морщить лоб маңгайны җыеру; морщить губы ирен турсайту; морщить лицо чырай сыту 2. перен. шадраландыру; ветерок морщит воду җил суны шадраландыра
морщиться (гл.) 1. (о коже лица) җыерылу; җыерчыклану 2. (делать гримасы) чырай сыту; ирен турсайту
мыльщик (сущ.)(м) обл. см. банщик мымра (сущ.)(ж) обл. презрит. күңелсез кеше, сытык чырайлы кеше, кызыксыз кеше
мятый (прил.) 1. (прич.)от мять; 2. изгән, изелгән; мятый картофель изгән бәрәңге; мятые ягоды изелгән җиләкләр 3. таушалган, йомарланган, бөгәрләнгән, бөтәрләнгән; мятое платье таушалган күлмәк; мятый лист бумаги бөтәрләнгән кәгазь бите 4. перен. разг. (изнуренный) таушалган, борчылулы, йончулы; мятый вид йончулы чырай
надутый (прил.) 1. (прич.)от надуть 1, 2; 2. (набухший) кабарган, күбенгән, бүрткән 3. перен. разг. (высокомерный) тәкәббер, һавалы, кәпрәйгән 4. перен. разг. (высокопарный) күперенке 5. перен. разг. (обиженный) турсайган, үпкәләгән, хәтере калган; (сердитый) төмсә, күңелсез, караңгы чырайлы
насупиться (гл.) 1. [каш] җыеру; [каш] җимеру; брови его насупились аның кашлары җыерылды 2. каш җыеру, чырай сыту; он сидел насупившись кашларын җыерып утыра иде
нахохлиться (гл.) 1. (о птицах) кабарыну, йоннарын (канатларын) кабарту, йоннарын (канатларын) тырпайту 2. перен. разг. (о человеке) чырай караңгылану (сытылу, төмсәләнү)
нелюбезно (нареч.) 1. караңгы чырай белән; 2. каты, тупас
нелюбезный (прил.) 1. караңгы чырайлы, ягымсыз; нелюбезный человек караңгы чырайлы кеше; 2. караңгы чырай белән ...; нелюбезный прием караңгы чырай белән каршы алу; 3. тупас; нелюбезный ответ тупас җавап
неприветливо (нареч.)караңгы чырай белән, төмсә генә, салкын гына
неприветливый (прил.)караңгы чырайлы, ачык чырай күрсәтми торган, якты йөз күрсәтми торган, төмсә, ягымсыз
обласкать (гл.)кого күңелен күрү, якты чырай күрсәтү
обрюзглый (прил.)сәлперәнгән, шешенке, шешенгән; обрюзглое лицо шешенке чырай
объятие (сущ.)(с)кочак, колач принять (встретить) с распростертыми объятиями кого кочак җәеп каршы алу; биш куллап каршы алу; ачык чырай белән каршы алу
пасмурный (прил.) 1. сүрән, салынкы, болытлы, сыйсыз; пасмурная погода болытлы көн 2. перен. күңелсез, караңгы, караңгы чырайлы; пасмурный вид караңгы чырайлы кыяфәт
II(сущ.)(ж) см. передержать передернуть (гл.) 1. что тартып кую; передернуть вожжи дилбегәне тартып кую 2. что и без доп. , карт. разг. яшертен алу, арадан суырып чыгару, хәрәмләү 3. безл. кого-что [чырай] сытылу; тартышып кую, тән чымырдап китү, көзән җыергандай итеп алу (авыртудан, начар тәэсирләрдән); его передернуло от отвращения җирәнүдән аның чырае сытылды
передернуться (гл.) разг. [чырай] сытылу; тартышып кую, чәнчешеп кую, тән чымырдап китү, көзән җыергандай булу; передернуться от отвращения җирәнүдән чырай сытылу
перекосить I(гл.) 1. что (искривить) кыегайту, кыйшайту, чалышайтып бетерү 2. обычно безл. кого-что, разг. чырай сытылу, йөз җимерелү; его перекосило от боли авыртудан аның чырае сытылды
перекоситься (гл.) 1. (искривиться) кыегаю, кыйшаю, чалышаю 2. разг. чырай сытылу, йөз җимерелү; его лицо перекосилось от боли авыртудан чырае сытылды
покривиться (гл.) 1. кәкрәю, кыегаю, чалышаю, кыйшаю 2. разг. (сделать гримасу) чырай бозу, чырай сыту
полнолицый (прил.)тулы йөзле, тулы чырайлы, табак битле, киң битле; полнолицый человек тулы йөзле кеше, табак битле кеше
поморщиться (гл.)чырай сыту; он поморщился от боли авыртудан ул чыраен сытты
помрачать (гл.) книж. устар. см. помрачить помрачаться (гл.) книж. устар. см. омрачиться помрачение (сущ.)(с)сөмсерме коелу, караңгы чырайлану, моңсулану; помрачение сознания зиһен чуалу
помрачнеть (гл.) 1. (о погоде) караңгыланып китү 2. (о человеке) сөмсере коелу, караңгы чырайлану, күңелсезләнеп китү, кара көю
постничать (гл.) разг. см. поститься постный (прил.) 1. итсез, кысыр; постный суп кысыр аш 2. разг. майсыз, ябык; постное мясо ябык ит 3. перен. (скучный) күңелсез, боек, чытык; постное лица чытык чырай постное масло үсемлек мае; постный вид монафыйк кыяфәт
приветить (гл.) устар. обл. якты чырай (йөз) күрсәтү; некому приветить сиротку (Дяль) ятимгә якты чырай күрсәтер кеше дә юк
приветливый (прил.)ачык йөзле, якты чырайлы, илгәзәк, кече күңелле
принахмуриться (гл.) разг. нар.- поэт. каш җыерып алу, чырай сытып кую
радушие (сущ.)(с)ачык йөзлелек, якты чырайлылык, илгәзәклек, кече күңеллелек, кунакчыллык
радушно (нареч.)шат күңел белән, якты йөз белән, ачык чырай белән; ягымлы итеп, мөлаем гына; радушно встретить кого-н. якты чырай беләнкаршы алу
радушный (прил.)кече күңелле, кунакчыл, якты чырайлы, ачык йөзле, илгәзәк; радушный хозяин кунакчыл хуҗа
разочарованный (прил.) 1. (прич.)от разочаровать; 2. хыялы юкка чыккан, өмете өзелгән, ышаныч югалган; канәгатьсезлекне белдереп торган, өмет өзелүне чагылдыра торган; разочарованный человек өмете өзелгән кеше; разочарованное лицо өмет өзелүне чагылдыра торган чырай
распростертый (прил.) книж. 1. киң җәелгән, таралган, сузылган; сузылып киткән, җәйрәп яткан (мәсәлән, кыр, басулар); 2. җәелеп яткан, сузылып яткан (кулларын җәеп, йөзтүбән яки чалкан яткан). С распростертыми объятиями (встретить) колач җәеп, дүрт куллап, ачык чырай белән, бик кунакчыл (каршы алу)
скорбный (прил.)кайгылы, хәсрәтле, көенечле, сагышлы; скорбное лицо кайгылы чырай; скорбная весть кайгылы хәбәр
скорчить (гл.) 1. обычно безл. кого-что (свести судорогой) көзән җыеру, тартыштыру 2. что сыту; скорчить рожу чырай сыту
скривиться (гл.) 1. чалышаю, кыйшаю, кыегаю 2. (сделать гримасу) чырай сыту, йөз җыеру
скукота (сущ.)(ж) мн. нет, простореч. фам. см. скука скукситься (гл.) разг. фам. күңелсезләнү, кәеф китү, чырай сытылу, каш җыеру, кәефсезләнү
сморщиться (гл.) 1. җыерылу, җыерчыклану; лоб сморщился маңгай җыерылды 2. чырай сыту; ирен турсайту; он сморщился от боли авыртудан аның чырае сытылды 3. (съежиться, покоробиться) җыерылып (корытып, бөрешеп) бетү
старообразность (сущ.)(ж) мн. (нет)карт чырайлылык; картлык; старообразность лица чырайнын картлыгы
старообразный (прил.)карт чырайлы
стереотипия (сущ.)(ж) мн. (нет)стереотипия ( 1. тип. стереотиптан басу ысулы; наборны стереотипка алу ысулы; 2. перен. мед. психик авыруның бер үк хәрәкәтне, сүзне ихтыярсыз кабатлаудан яки бер үк кыяфәтне, чырайны озак вакыт буена саклаудан гыйбарәт булган симптомы)
сумрачность (сущ.)(ж) 1. (сумрак) ярым караңгылык 2. перен. (мрачность) кәефсезлек, күңелсезлек, боеклык, караңгы чырайлылык
сумрачный (прил.) 1. ярым караңгы, караңгылы-яктылы; сумрачная комната ярым караңгы бүлмә 2. төмсә, салынкы; шыксыз; сумрачный день салынкы көн 3. перен. караңгы, төксе, кәефсез, күңелсез; боек, караңгы чырайлы; сумрачные мысли күңелсез уйлар; сумрачное лицо караңгы чырай
сыч (сущ.)(м)чырайсыз ябалак сычом (как сыч) глядеть (смотреть, сидеть) караңгы чырай күрсәтеп утыру
сычонок (сущ.)(м)( мн. сычата) чырайсыз ябалак баласы
тип (сущ.)(м) 1. тип, төр; тип почвы туфрак төре; станок нового типа яңа типтагы станок; тип автомобиля автомобиль тибы 2. биол. тип; тип цветковых растений чәчәкле үсемлекләр тибы; тип членистоногих животных буынтык аяклы хайваннар тибы 3. лит. , иск. тип (язучы, артист, рәссам тарафыннан тудырылган характер, әдәби образ) 4. кеше, тип; забавный тип кызык кеше; странный тип сәер кеше; мрачный тип караңгы чырайлы кеше 5. в род. п. в знач. предлога типа (вроде) шикелле, кебек, тибында; устройство типа центрифуги центрифуга шикелле җайланма
угрюмо караңгы чырай белән, усал итеп, төксе (карау)
угрюмость (сущ.)(ж)караңгы чырайлылык, төнтеклек, төкселек
угрюмый (прил.) 1. караңгы чырайлы; кырыс, сүрән, төнтек, төксе; угрюмый старик караңгы чырайлы карт. 2. перен. караңгы, күңелсез; угрюмый лес караңгы урман
ужимка (сущ.)(ж)боргалану-сыргалану, кыланчыклану, борын җыеру, чырай сыту; говорить с ужимками кыланчыкланып сөйләү
физиоиомия (сущ.)(ж) разг. йөз, бит, чырай
хмурный (прил.) устар. см. хмурый хмурость (сущ.)(ж) мн. (нет)караңгы чырайлылык
хмурый (прил.) 1. караңгы [чырайлы], төмсә …; хмурое лицо караңгы чырайлы кеше; хмурый вид караңгы чырай 2. перен. болытлы, салынкы, сүрән; хмурое утро болытлы иртә; хмурый день салынкы көн
хохлиться (гл.) 1. кабарыну, йоннарын (канатларын) тырпайту 2. перен. разг. (быть мрачным-о человеке) чырай сыту, караңгы чырайлы булу
Татарско-русский словарь:
I(прил.) 1. 1) белый, белого цвета (снег, мел, поро-шок, бумага, облака); бело-; ак яулык белый платок, платок белого цвета; ак чәчәкләр белые цветы; ак канатлы белокрылый (о птицах), с белыми крыльями; ак түшле белогрудый (о стрижах); ак йонлы белошёрстый; покрытый белой шерстью; тасманың агы да, карасы да бар есть и белая, и чёрная ленты; ак эт, кара эт-бары да эт прост. (посл.) что белый, что чёрный-всё едино пёс; что белый пёс, что чёрный-все одинаковы 2) спец. белый (мёд, пешка, флаг); аклар белән уйнаучы шахм. играющий белыми фигурами 3) белый, светлый (лицо, кожа человека, волосы, брови и голова детей или молодых людей); седой, поседелый (волосы, брови, голова старого человека); в сочет. бело-; светло-; седо-; белый, светлый чем; ак битле белолицый, светлолицый; белый (светлый) лицом; ак мыеклы белоусый; светлоусый; седоусый; ак булмаса да, пакь булсын (посл.) пусть будет не светлым (белым), но чистым (свежим) 4) белый, бледный, побелелый (о лице, рубце, коже, теле нездорового человека); бесцветный; в сочет. бледно-; бело-; ак маңгайлы белолобый, бледнолобый; ак чырайлы бледнолицый, белолицый; ак яңаклы бледнокожий; белощёкий 2. см. ак&тәнле 3. чистый, незагрязнённый 4. перен. светлый, радужный (о мечте, думах, намерении, пожелании, перспективе, жизни, днях) 5. ист. 1) белый, белогвардейский (офицер, десант, террор); в сочет. бело-; ак армия белая армия 2) в знач.(сущ.) аклар белые, белогвардейцы, беляки || белогвардейский ||(сущ.) 1. белое, светлое; белая (светлая) материя (ткань); акка төрү завернуть в белое (белую материю); актан киенү одеваться в белое; актан киенеп йөрү ходить в белом; одеваться в белое (светлое); күлмәкне актан тектерү сшить платье из белой материи 2. белая (светлая, белёсая) точка (пятно, полоска, узор, цвет), подпалина; атның маңгай йонындагы ак подпалина в шерсти на лбу у коня
гаҗәпләнү (гл.)(неперех.) 1. восхищаться/восхититься, изумляться/изумиться, поражаться/поразиться || восхищение, изумление; өлгерлегенә ~ү поражаться его ловкости 2. удивляться/удивиться, смотреть с удивлением, с недоумением; недоумевать || удивление, недоумение; бу сүзләргә ~мә не удивляйся этим словам; ~гән чырай удивлённое выражение лица; ~еп карау смотреть с удивлением 3. в знач.(прил.) гаҗәпләнерлек, гаҗәпләнердәй 1) удивительный, необыкновенный; ~ тизлек белән с необыкновенной быстротой 2) странный, необычный; непонятный; ~ күренеш странное явление; необычный, странный вид; ~ берни дә юк нет ничего удивительного
газаплы (прил.) 1. 1) мучительный, мученический; страдальческий; ~ уйлар мучительные думы; ~ чырай страдальческое выражение лица; ~ үлем мученическая смерть 2) тягостный, мучительный; озакка сузылган ~ сүзсезлектән соң после длительного тягостного молчания; үлем белән яшәү арасында узган ~ көннәр мучительные дни(межд.) жизнью и смертью 2. трудный, изнурительный; изнуряющий
гамьле (прил.) 1. печальный, опечаленный; тоскливый, грустный; ~ чырай печальное выражение лица; ~ тормыш горестная (полная горести, печали) жизнь, горемычная жизнь 2. озабоченный; хлопотливый; ~ кыяфәт озабоченный вид
җимерек (прил.) 1. прям., перен. развалившийся, разрушенный, разорённый; ~ бина разрушенное здание; ярым~ полуразрушенный; ~ хуҗалык разорённое хозяйство 2. перен. хмурый, нахмуренный; искажённый, перекошенный (о выражении лица); ~ чырай белән с нахмуренным лицом
караңгы (прил.) 1. тёмный, сумрачный, неосвещённый; ~ төн тёмная ночь; ~ бүлмә сумрачная комната; ~ урам неосвещённая улица 2. тёмный, дремучий; ~ урман дремучий лес 3. тёмный (близкий к чёрному, не светлый); ~ күк йөзе тёмное небо; ~ зәңгәр күлмәк тёмно-синее платье; ул ~ төсләр генә кия она носит только тёмные цвета 4. перен. тёмный, чёрный, беспросветный; ~ язмыш тёмная судьба; ~ көннәр беспросветные дни; якты һәм ~ истәлекләр светлые и мрачные воспоминания 5. перен. мрачный, сумрачный, угрюмый, хмурый, неприветливый, неулыбчивый (о настроении человека); ~ йөз угрюмое лицо; ~ чырай мрачный вид 6. перен. тёмный, сомнительный, непорядочный, неблаговидный, подозрительный; ~ эшләр тёмные дела; ~ шәхес непорядочная личность; ~ юллардан килгән байлык богатство, пришедшее сомнительными путями 7. перен. тёмный, неизвестный, непонятный, неясный, туманный; әсәрнең ~ урыннары тёмные места прозведения; минем киләчәгем ~ моё будущее неясно; кияү-ат шикелле ~ товар (посл.) зять-как лошадь, неизвестный товар 8. перен. 1) тёмный, невежественный, необразованный, непросвещённый, отсталый, некультурный; ~ кеше булып калу остаться невежественным человеком 2) тёмный, глухой, отсталый; илнең ~ почмаклары глухие углы страны; ~ авыллар отсталые деревни || 1. темнота, темень, тьма; сумерки; мгла, мрак; ~да калу остаться в темноте; бер ~дан икенче ~га от темна до темна || 2. мрачно, сумрачно, угрюмо, хмуро, неприветливо, неулыбчиво; ~ каршы алу встретить хмуро || в знач.(нареч.) караңгыда впотьмах, в темноте; ~да утыру сидеть в темноте
III(гл.)(перех.) 1. заправлять/заправить; сдабривать/сдобрить; приправлять/приправить || заправка, сдабривание, приправка; ашка катык ~у заправить суп катыком; серкә ~кан аш суп, приправленный уксусом 2. сучить, ссучивать/ссучить, тростить, скручивать/скрутить || ссучивание, трощение, скручивание; җеп ~у тростить нитку; ~кан җеп скрученная нитка (пряжа) 3. обращаться/обратиться, показывать, показать || обращение, показывание; сүз ~у обратиться к кому-л.; ярлыга якты чырай ~саң, ямаулык сорый (посл.) если с бедным будешь приветливым, то он просит на заплатку
киң чырайлы (прил.) см. киң&битле
сытык (прил.) 1. раздавленный, смятый; ~ йомырка раздавленное яйцо; ~ лимон раздавленный лимон 2. перен. угрюмый, хмурый, нахмуренный; кислый; ~ чырай угрюмое (кислое) лицо 3. перен. диал. плаксивый, слезливый; ~ бала плаксивый ребёнок 4. в знач.(сущ.) диал. плакса, нюня; әй ~! ой плакса!
талгын (прил.) 1. неторопливый, размеренный; умеренный, тихий; ~ адымнар размеренные шаги; ~ җил умеренный, тихий ветер 2. усталый, утомлённый; ~ чырай усталый, утомлённый вид; ~ хәрәкәт усталое движение 3. умеренный, тихий; спокойный (о явлениях природы); ~ кич тихий (спокойный) вечер; ~ елга тихая река, река с тихим течением 4. тёплый, тепловатый; душный; застоялый; ~ һава застоялый, душноватый воздух ||(нареч.) 1. неторопливо, размеренно; не порывисто, ровно; ~ яву неторопливо, размеренно падать (о дожде, снеге); ~ яну размеренно пылать, ровно гореть 2. устало, утомлённо; тяжело, медленно; ~ атлау шагать тяжело; с трудом (но не как больной); ~ юырту бежать рысью без особой резвости (о лошади) 3. не скоро, не спеша, медленно, замедленно; не торопясь; ~ өлгерү поспевать медленно (о хлебах); ~ сөйләү говорить не спеша, замедленно
II(прил.) 1. надутый, пухлый (о лице, губах и т. п.) 2. обиженный; ~ чырай обиженное лицо, обиженное выражение лица 3. часто обижающийся, обидчивый; ~ кеше обидчивый человек
хәерче (сущ.) нищий; уничиж. попрошайка, побирушка прост. || нищенский; ~гә якты чырай күрсәтсәң-ямаулык сорый ( погов. ) дай нищему с ноготок-попросит с локоток (букв. стоит взглянуть на нищего-начнёт просить на заплатку); ~гә кыяр биргәннәр-кәкре икән, дигән (посл.) дай голому холст, а он скажет: толст; ~гә җил каршы (посл.) бедному Ванюшке везде камушки (букв. нищему и ветер навстречу) ||(прил.) 1. нищий, обнищавший; ~ авыл нищая деревня 2. бран. бестолковый; и ~, шуны да аңламый ну, бестолковый, даже этого не понимает
чәһаршәмбе (сущ.) книжн. см. чәршәмбе чәһрә (сущ.) 1. личико 2. книжн. см. чырай, йөз
чырай (сущ.) лицо, вид лица, черты лица; физиономия
чырайлы (прил.) 1. с определённым характерным лицом (ликом); ак ~ бледнолицый 2. диал. с красивым лицом
чырайсыз (прил.) бледный, неприглядный
чырайсыз ябалак (сущ.) зоол. сыч воробьиный
чытык (прил.) 1. хмурый, насупленный, кислый, неприветливый; ~ чырай кислая мина 2. перен. пасмурный, ненастный (день)
Тәсадеф