Русско-татарский словарь:
водоупорный (прил.) 1. суга чыдам (чыдамлы, чыдый торган); водоупорная глина суга чыдамлы балчык 2. су үткәрми торган; водоупорные слои земли җирнең, су үткәрми торган катлаулары
выдержать (гл.) 1. кого-что чыдау, түзү, бирешмәү; күтәрү; лед не выдержал боз чыдамады 2. что (вытерпеть) чыдый алу, түзә алу, күтәрә алу 3. что уңышлы бирү, уңышлы тапшыру; бирә алу; выдержать приемные экзамены керү имтиханнарын уңышлы бирү 4. что (соблюсти) тоту, үтәү; саклау; выдержать срок работы эш срогын үтәү 5. что (продержать) тоту, тотып тору 6. что тиешенчә тоту, тиешенчә тотып хәзерләү; выдержать сыр сырны тиешенчә тотып хәзерләү; выдержать вино шәрабны тиешенчә тоту выдержать несколько изданий берничә басмасы чыгу; выдержать роль рольне башкарып чыгу; выдержать характер бирешмәү, нык тору; выдержать испытание (о машинах и т. п.) сынауны үтү
выдержка I(сущ.)(ж) 1. тотнаклык, сабырлык; түземлек, чыдамлылык; проявить большую выдержку зур тотнаклык күрсәтү 2. фото выдержка; снять с большой выдержкой зур выдержка белән төшерү
выносливость (сущ.)(ж)чыдамлылык, түземлелек, чыдамлык, түземлек
выносливый (прил.)чыдам, түзем, чыдамлы, түземле
вытянуть (гл.) 1. что сузу, сузып озынайту, тарттыру, тарттырып сузу; вытянуть проволоку тимерчыбыкны сузып озынайту; вытянуть кожу күнне тарттыру 2. что сузу, сузып җибәрү; вытянуть ноги аякларны сузып җибәрү; 3. что алу, тартып алу; тартып чыгару; вытянуть билет билет тартып чыгару 4. что суыру, суырып алу, суырып чыгару, суырту, суыртып алу; вытянуть дым вентиляцией вентиляция белән төтенне суыртып алу 5. что и без доп. , разг. (вытерпеть) чыдау, түзү; он долго не вытянет озакка чыдамас 6. кого-что и без доп. (с трудом выполнить что-л., помочь кому-л.) өстерәү, тарту, өстерәп (тартып) чыгару, үтәү, башкарып чыгу; бара алу; вытянуть слабого ученика йомшак укучыны өстерәп чыгару вытянуть [всю] душу из кого тәңкәсенә тиеп бетү; вытянуть все жилы из кого җелеген суыру
глина (сущ.)(ж)балчык; кызыл балчык; огнеупорная глина утка чыдам балчык
двужильный (прил.) прост. чыдам, нык, таза, көчле
добротность (сущ.)(ж) мн. (нет)яхшы сыйфатлылык, ныклык, чыдамлылык
добротный (прил.)яхшы сыйфатлы, нык, чыдамлы; добротный товар яхшы сыйфатлы
долговечный (прил.) 1. озын гомерле, озак яшәүчән; мәңгелек; долговечная дружба мәңгелек дуслык 2. чыдам, нык; долговечное сооружение нык корылма
жаровыносливый (прил.) бот. кызуга чыдам, эссегә чыдам; жаровыносливые растения кызуга чыдам үсемлекләр
жаропрочный (прил.) тех. утка чыдам; жаропрочный кирпич утка чыдам кирпеч
жаростойкий (прил.) тех. утка чыдам; жаростойкий металл утка чыдам металл; жаростойкий бетон утка чыдам бетон
жароустойчивый (прил.)кызуга чыдам
живучесть (сущ.)(ж)яшәргә сәләтлелек, чыдам булу, яшәүчәнлек
жизнестойкий (прил.)чыдам, түземле; жизнестойкий организм чыдам организм
жизнестойкость (сущ.)(ж)чыдамлык, түземлелек
засухоустойчивость (сущ.)(ж) мн. (нет)корылыкка чыдамлылык, корылыкка каршы торучанлык
засухоустойчивый (прил.)корылыкка бирешмәүчән, корылыкка чыдам; засухоустойчивые культуры корылыкка чыдам культуралар
зимостойкий (прил.)(о растениях) суыкка чыдам; зимостойкий сорт яблонь алмагачларның суыкка чыдам сортлары
зимостойкость (сущ.)(ж) мн. нет, с.-х. кышлыклылык, кышкы салкыннарга чыдамлык, чыдам булу
II(част.)усил. 1. да, та; русский солдат и храбр, и вынослив рус солдаты кыю да, чыдам да 2. нәкъ … да; о нем и говорят нәкъ аның турында сүз бара да; не могу и подумать об этом бу турыда уйлый да алмыйм; и сам не рад үзе дә риза түгел; үзенә дә ошамый
изноровиться (гл.) обл. см. изловчиться износ (сущ.)м.: не знать износу (-а) туза белмәү, озакка чыдау; до износу (-а) тузганчы, тузып беткәнче; нет износу (-а) нык, чыдамлы
иссыхать (гл.) см. иссохнуть иссякать (гл.) см. иссякнуть иссякнуть (гл.) 1. кору, корып бетү; кибү, кибеп бетү; юкка чыгу; источник иссяк чишмә кибеп беткән 2. перен. бетү; силы врага иссякли дошманның көчләре бетте; терпение мое иссякло минем чыдамым бетте
кислотоупорный (прил.) хим. тех. кислотага чыдам, кислота тәэсиренә бирелмәүчән
клинкер (сущ.)(м) спец. клинкер (утка чыдам, су сеңдерми торган кирпеч яки цементтан ясалган материал)
крепиться (гл.) 1. (проявлять выдержку) тыелып тору, үзеңне-үзең тыеп тору, чыдамлык күрсәтү 2. страд. от крепить 1, 2
крепкий (прил.) 1. (прочный, твердый) каты, нык, саглам 2. (целый, неизношенный) таза, нык (аяк киеме, өс киеме турында) 3. (здоровый, физически сильный) таза, көчле, нык 4. перен. (стойкий, непоколебимый) чыдам, түземле, нык; крепкий человек нык кеше 5. каты, көчле; крепкий мороз каты салкын; крепкий ветер көчле җил 6. куе, каты, куәтле; крепкий раствор хим. куе эретмә; крепкий чай каты чәй; крепкое вино куәтле аракы крепкая дисциплина каты (нык) тәртип; крепкие напитки спиртлы эчемлекләр, исерткеч эчемлекләр; крепкий на ухо колакка каты (сак); крепкий сон каты йокы; крепкое словцо сүгенү сүзе
крепость I(сущ.)(ж) 1. катылык, ныклык; крепость металла металлның катылыгы; крепость веревки бауның ныклыгы 2. тазалык, көчлелек; крепость организма организмның тазалыгы 3. перен. чыдамлылык, түземлелек, ныклык; крепость характера характерның ныклыгы 4. куелык, катылык, куәтлелек; крепость табака тәмәкенең катылыгы
крепче 1. ныграк, чыдамлырак; сталь крепче железа корыч тимердән ныграк; 2. көчлерәк, тазарак; он крепче меня ул миннән көчлерәк (тазарак); 3. катырак, куерак
морозостойкий (прил.)салкынга (суыкка) чыдам[лы]; морозостойкие растения салкынга чыдам үсемлекләр
морозостойкость (сущ.)(ж)салкынга (суыкка) чыдамлык
нетерпение (сущ.)(с)түземсезлек, сабырсызлык, чыдамсызлык
ноский (прил.) 1. разг. (об одежде, обуви) нык, чыдам 2. (о птицах) күп йомырка салучы, күп йомырка сала торган
носкость (сущ.)(ж) мн. (нет) 1. ныклык, чыдамлык; 2. (о птице) йомырка салу
огнестойкнй (прил.)утка чыдам[лы], янмый торган; огнестойкие сооружения утка чыдамлы корылмалар
огнестойкость (сущ.)(ж)утка чыдамлылык, янмый торган булу
огнеупорность (сущ.)(ж)утка чыдамлылык, янмый торган булу
огнеупорный (прил.)утка чыдам[лы], янмый торган; огнеупорный кирпич утка чыдамлы кирпеч
огнеупоры (сущ.)(только) мн. утка чыдам[лы] материаллар
покровный (прил.)каплый торган, саклый торган; покровные ткани каплый торган тканьнар. Покровные растения с.-х. каплама үсемлекләр (күпьеллык азык үләннәре үсешенә уңай йогынты ясый торган көчлерәк, чыдамлырак үсемлекләр, мәсәлән, клеверның яхшы үсүе өчен уңай йогынты ясый торган солы һәм арыш)
протаскаться (гл.) разг. фам. 1. (берникадәр вакыт) йөрү, йөреп (берникадәр вакытны) үткәрү; весь вечер протаскался по садам бөтен кичен бакчаларда йөреп үткәргән; 2. простореч. киелү, чыдау, түзү, җитү; пальто не протаскалось и году пальто бер елга да чыдамады (тузды)
прочность (сущ.)(ж) мн. (нет)ныклык, чыдамлылык, нык булу, ныклылык
прочный (прил.) 1. нык, таза, чыдам, чыдамлы; прочная ткань нык тукыма 2. перен. нык, какшамас; прочный мир какшамас тынычлык; прочная семья нык гаилә
рудовый (прил.) обл. и спец. бик чыдам, бик каты, бик нык, коры җирдә үскән; рудовая сосна бик каты нарат
сейсмостойкий (прил.)сейсмик чыдам, җир тетрәүгә чыдам; сейсмостойкие сооружения җир тетрәүгә чыдам корылмалар
сильный (прил.) 1. көчле, куәтле, гайрәтле, кодрәтле; сильный человек көчле кеше 2. берәгәйле, каты, нык, көчле; сильный удар берәгәйле сугу 3. нык[лы], көчле, чыдам; сильный характер нык характер 4. нигезле, төпле; сильные доводы нигезле дәлилләр 5. зур, көчле, тирән, ачы, авыр; сильное впечатление көчле тәэсир 6. көчле, каты; сильный ветер көчле җил; сильная боль каты авырту 7. куәтле, көчле; сильное государство куәтле дәүләт 8. көчле, сәләтле; сильный ученик сәләтле укучы сильная сторона кого-чего көчле як; сильные слова (выражения) әшәке сүзләр, сүгенү сүзләре; сильный пол шутл. ирләр
сопротивляемость (сущ.)(ж)каршы тору сәләте, каршылык күрсәтү сәләте, каршы торучанлык; чыдамлык; сопротивляемость организма болезням организмның авыруларга каршы торучанлыгы
стоически (нареч.)стоикларча, чиксез чыдамлык күрсәтеп, зур түземлек белән
теплостойкий (прил.) тех. җылыга чыдамлы
теплостойкость (сущ.)(ж) тех. җылыга чыдамлык
теплоустойчивый (прил.) тех. җылыга чыдам, җылыдан бозылмый торган; теплоустойчивая сталь җылыдан бозылмый торган корыч
термо кайбер кушма сүзләрнең беренче кисәге, татар теленә җылы, җылылык сүзе белән тәрҗемә ителә, ә күп кенә вакытта тәрҗемә ителми дә, мәс. термостойкий җылыга чыдам; термофосфат термофосфат; термоантрацит термоантрацит; термотерапия мед. термотерапия
терпеливость (сущ.)(ж)түземлелек, чыдамлык, сабырлык
терпение (сущ.)(с) 1. түземлек, чыдамлык, сабырлык, тәкать; запастись терпением тәкать тоту; потерять всякое терпение бөтенләй тәкать калмау; терпение лопнуло чыдар хәл калмады; вывести из терпения чыдар хәлне калдырмау 2. түзем, чыдам, тәкать; обладать терпением түземле булу; терпение и труд все перетрут посл. тырышкан тапкан, ташка кадак каккан
терпимость (сущ.)(ж)түземлелек, чыдамлылык, сабырлык; проявлять терпимость сабырлык күрсәтү
толерантный (прил.) книж. толерантлы, чыдам(лы), сабыр
тсрпеливый (прил.)түземле, чыдам[лы], сабыр; терпеливый человек сабыр кеше; терпеливый больной түземле авыру
убийственность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. дәһшәтлелек, һәлакәтлелек, зарарлылык; чыдамаслык авыр булу, начар булу
II(прил.) 1. (настойчивый) үз сүзендә нык торучан, үз дигәнендә нык торучан, үз дигәнен итүчән, үз сүзле; упорный человек үз сүзендә нык торучан кеше 2. (требующий выдержки) каты, кискен, чыдамлы; упорная борьба кискен көрәш; оказывать упорное сопротивление каты каршылык күрсәтү 3. перен. (не прекращающийся) өзлексез, бетмәс, тынмас, тукталмас; упорный кашель тынмас ютәл
упрочнить (гл.)что, спец. ныгайту, ныгыту, чыдамлырак итү; упрочнить изделия из кожи күннән эшләнә торган әйберләрне чыдамлырак итү
(прил.)кушма сүзләрнең икенче кисәге, татар теленә бирешмәүчән, чыдамлы, түземле сүзләре белән тәрҗемә ителә, мәс. морозоустойчивый салкынга чыдамлы
футер (сущ.)(м) мн. нет, тех. футер (металл эретү мичләренең эчке ягын каплау өчен кулланыла торган, утка чыдамлы материал)
футеровать (гл.) тех. футерлау, футер белән тышлау (металл эретә торган мичләрнең эчке ягын берәр төрле утка чыдамлы материал белән каплап чыгу)
хладный (прил.) церк. - книж. поэт. устар. см. холодный хладостойкий (прил.) спец. салкынга бирешми торган, салкынга чыдам; хладостойкие растения салкынга бирешми торган үсемлекләр
хладостойкость (сущ.)(ж) мн. нет, спец. салкынга бирешмәү, салкынга бирешмәүчәнлек, салкынга чыдамлык
ходимость (сущ.)(ж) мн. нет, спец. (йөрүгә) чыдамлык; ходимость резиновых автомобильных покрышек автомобильнең резина шиннарының чыдамлыгы
холодостойкий (прил.)салкынга чыдамлы, суыкка бирешмәүчән
холодостойкость (сущ.)(ж)салкынга чыдамлылык, суыкка бирешмәүчәнлек
шамот (сущ.)(м) тех. шамот ( 1. яндырып вакланган кызыл балчык; кирпеч сукканда утка чыдам юеш кызыл балчыкка кушыла; 2. шундый балчыктан сугылган кирпеч)
Татарско-русский словарь:
газга чыдам (прил.) спец. газоупорный (труба)
дымбырдату (гл.)(перех.) см. дыңгылдату дымбырдау (гл.)(неперех.) см. дыңгылдау дымга чыдам (прил.) влагоупорный, влагостойкий
җылытуга чыдамлык (сущ.) тех. нагревостойкость
илле I(прил.) 1. имеющий страну 2. диал. имеющий много сторонников, друзей; ~гә ир чыдамас (посл.) сила солому ломит (букв. тому, кто имеет много друзей, никто не страшен)
кислотага чыдам (прил.) спец. кислостойкий
коррозиягә чыдам (прил.) спец. коррозионно-стойкий
корылык (сущ.) 1. сухость, сухота, сушь; һаваның ~гы сухость воздуха 2. засуха, бездождье; ~кка каршы көрәш борьба с засухой; ~ктан килгән зарар ущерб от засухи; ~кка чыдамлы засухоустойчивый; ~кка чыдамлык засухоустойчивость 3. перен. суховатость, строгость, требовательность; ~к белән җавап кайтару ответить строгостью 4. перен. сухость, официальность; невыразительность; әсәр теленең ~гы невыразительность языка произведения
корылыкка чыдамлылык (сущ.) засухоустойчивость
кызуга чыдам (прил.) жаропрочный, жароупорный
майга чыдам (прил.) спец. маслостойкий
нефть-газга чыдам (прил.) спец. нефтегазостойкий
салкынга чыдам (прил.) холодостойкий, холодоустойчивый
салкынга чыдамлылык (сущ.) холодостойкость, холодоустойчивость
селте (сущ.) 1. щёлок, отзол (раствор, полученный от кипячения в воде древесной золы) || щелочной 2. хим. щёлочь (растворимое в воде химическое вещество) || щелочной; барий ~се бариевая щёлочь; ~гә чыдамлы щелочеупорный
селтегә чыдам (прил.) спец. щелочеупорный
сорт (сущ.) 1. сорт (категория по качеству) || сортовой; беренче ~ он мука первого сорта; ~ чисталыгы сортовая чистота; ~ чүпләнү сортовое засорение; ~ участогы сортовой участок 2. сорт (разновидность культурного растения) || сортовой; яңа ~ бодай новый сорт пшеницы; пшеница нового сорта; иртә өлгерешле ~ скороспелый сорт; суыкка чыдам ~лар зимостойкие сорта; җирле ~ местный сорт 3. сорт (разновидность по материалу); ике төрле ~ конфет конфеты двух сортов; төрле ~ шәраблар вина разных сортов 4. разг. сорт, вид; бу андый ~ түгел это не такого (не того) сорта
суга чыдам (прил.) водостойкий
суга чыдамлы (прил.) водостойкий; водоупорный
суга чыдамлылык (сущ.) водостойкостъ
суыкка чыдамлы (прил.) морозостойкий; морозоустойчивый; см. тж. кышлыклы суыкка чыдамлылык (сущ.) морозостойкость, морозоустойчивость
тамчы (сущ.) 1. 1) капля, капелька; капель; бал ~сы капля мёду; терекөмеш ~сы капля ртути; ~га таш чыдамас (посл.) капля долбит (крошит) и камень (букв. капле и камень не противостоит) 2) капля (как единица измерения жидкостей); бер ~-дару, йөз тамчы-агу ( погов. ) капля лекарства, сто-яду (о словах утешения, на деле содержащих отравляющие сознание мысли) 2. стеклянный, металлический и т. п. шарик в предметах украшения; алтын алкалар колакта, ~лары көмешле (песня) серёжки золотые в ушах, шарики, словно серебро ||(нареч.) капелька, капельку, чуть-чуть; чуточку; ~ да түземлеге юк ни капельки терпения у него нет; бер ~ йокламадым ни капельки не спал; глаз не сомкнул
термочыдам (прил.) термостойкий
II(гл.)(неперех.) 1. летать/лететь; подниматься/подняться в воздух (о пыли, шерсти и т. п.); тузан ~а пыль поднимается в воздух; эт сугыша-йон ~а (посл.) собаки грызутся-шерсть летит (клочья летят) 2. см. тузгу1-3; чәч ~ган волосы растрёпаны 3. перен. см. тузыну; ~ып йөрмә не разоряйся зря; не гневайся попусту 4. перен. см. азу-тузу тузуга чыдам (прил.) спец. износостойкий
утка чыдам (прил.) спец. огнестойкий
утка чыдам балчык (сущ.) опока, огнеупорная глина
чәрексез (прил.) диал. см. чыдамсыз, түземсез
чыдагысыз (прил.) см. чыдамаслык чыдам (прил.) 1. выносливый, стойкий, терпеливый; ~ кеше выносливый человек 2. ноский, крепкий, добротный; ~ күлмәк ноская рубашка 3. не поддающийся действиям чего-л.;-упорный; утка ~ огнеупорный ||(сущ.) разг. см. чыдамлык, түземлек; ~ыгыз җитәрме? хватит ли у вас терпения?
чыдамаслык (прил.) нестерпимый, невыносимый, несносный
чыдамлы (прил.) см. чыдам1, 2
чыдамлык (сущ.) разг. см. чыдамлылык чыдамлылык (сущ.) 1. выносливость, стойкость, терпеливость; терпение, выдержанность, выдержка 2. см. ныклык, чыдамлык; физик ~ физическая стойкость
чыдамсыз (прил.) невыносливый, нетерпеливый, неустойчивый
чыдамсызлык (сущ.) невыносливость; нестойкость, нетерпеливость
чыдаучан (прил.) см. чыдам1, 2
шуышу (гл.)(неперех.) 1. 1) ползать, ползти || ползание (о пресмыкающихся; по-пластунски-о человеке); ~ып бару ползти 2) передвигаться ползком; яралыны аркасына салып күпме ~ты сколько он прополз с раненым на спине 2. сползать/сползти, слезать/слезть, спускаться/спуститься; бүреге җилкәсенә ~кан шапка (его) сползла на затылок 3. сползать, оползать/оползти || оползень (по поверхности слоя чего-л.; о пластах земли); яр диңгезгә ~а берег сползает в море 4. тех. сдвигаться/сдвинуться; смешаться/сместиться || сдвиг; смещение; фазалар ~уы сдвиг фаз; ~га чыдамлык прочность на сдвиг; күчәр буйлап ~у осевое смещение; ~у тогы ток смещения 5. перен. ползать, ползти, стлаться, медленно надвигаться, распространяться по чему-л. (о тучах, тумане, дыме и т. п.) 6. перен. прост. лезть, стремиться занять высокое положение, стремиться выдвинуться (по службе) || поползновение; команда биреп кенә яшәргә ~асыңмы в вожаки лезешь, командовать хочешь?
эссе (прил.) 1. горячий, жаркий, знойный, жгучий, раскалённый, душный (о воздухе); ~ җил знойный ветер; ~ һава горячий воздух, жаркая погода; җәйге ~ көн летний жаркий день 2. разг. горячий, раскалённый; ~ су горячая вода; ~ аш горячий суп; ~ күз яшьләре горячие слёзы; ~ мич раскалённая печь 3. парной; ~ мунча парная баня ||(нареч.) жарко, знойно; бүген ~ булачак сегодня будет жарко (знойно) ||(сущ.) 1. жар, жара, зной, духота; көн ~сендә на жаре, на солнце; түзә алмаслык ~ невыносимая жара; мичтән ~ бәрә от печи отдаёт жаром; ~гә чыдамау не выносить зноя 2. пар, жар; мунча шәп, ~се күп баня отличная, пару (жару) много
яктылыкка чыдам (прил.) спец. светопрочный; светостойкий
яктылыкка чыдамлык (сущ.) спец. светопрочность; светостойкость
яныккачыдамлык (сущ.) спец. окалиностойкий
Тәсадеф