Русско-татарский словарь:
антрацитный (прил.)антрацит …ы; антрацитные месторождения антрацит чыганаклары
гейзер (сущ.)(м)гейзер (кайнар су атып тора торган чыганак)
графитовый (прил.) см. графитный; графитовые месторождения графит чыганаклары
грязевой (прил.)ләм …ы; грязевые источники ләм чыганаклары
дебетовать (гл.) см. дебетировать дебит (сущ.)(м) спец. дебит (билгеле бер вакыт эчендә чыганактан килә торган газ, су, нефть һ.б.ш. ларның микъдары)
дно (сущ.)(с)төп; дно реки елга төбе; на дне бочки осталась вода мичкә төбендә су калган; идти ко дну 1) (о человеке и предмете) төпкә китү, су төбенә китү; 2) (о судне) бату, һәлак булу вверх дном чәлпәрәмә килү; золотое дно төшемле урын, бай чыганак; до дна беткәнче, төбенә кадәр, ахырына кадәр; на дне души күңел түрендә; на дне моря найти (сыскать) или со дна моря достать җир астыннан эзләп табу; ни дна ни покрышки кому, прост. җир упкыры, дөмеккере; пустить ко дну батыру
дозиметрия (сущ.)(ж)дозиметрия (радиактив нурларның, дәрәҗәсен, микъдарын, чыганакларның активлыгын билгеләү, физика фәненең шул тармагы)
зараза (сущ.)(ж)йогышлы авыру, йогышлы чир; источники заразы йогышлы чир чыганаклары
изыскаться (гл.)табылу, эзләп табылу; изыскались новые источники государственных доходов дәүләт керемнәренең яңа чыганаклары табылды
интерференция (сущ.)(ж) физ. интерференция (төрле чыганаклардан чыга торган аваз, яктылык дулкыннарының һ.б.ш. үзара тәэсир итешүләре)
исток (сущ.)(м) 1. чыганак, су башы, елга башы, чишмә башы; от истока до устья елга башыннан тамагына кадәр 2. обычно мн. истоки перен. чего башлангыч, башлангыч чор; барлыкка килү; у истоков цивилизации цивилизациянең башлангыч чорында
историография (сущ.)(ж)историография (тарих белеме үсешен һәм тарихи чыганакларны өйрәнә торган фән)
источник (сущ.)(м) 1. чишмә, кизләү, чыганак; источник нефти нефть чыганагы 2. перен. чыганак, нигез; солнце источник света и тепла кояш яктылыкның һәм җылылыкның чыганагы 3. (письменный памятник) язма чыганак а источник всех зол (бед) бөтен бәлаләрнең башы
II(гл.) 1. от кого, из чего …дан чыгу; таралу, алыну; сведения исходят из верных источников мәгълүматлар дөрес чыганаклардан чыга 2. из чего …дан чыгу, …[дан чыгып] эш итү; исходить из учета всех обстоятельств барлык шартларны исәпкә алып эш итү
корень (сущ.)(м) 1. тамыр, төп (үсемлекнең, тешнең, чәчнең һ.б.ш.) 2. перен. нигез, башлангыч, чыганак; корень зла явызлыкның башлангычы 3. грам. тамыр; корень слова сүзнең тамыры 4. лит. тамыр; квадратный корень квадрат тамыр в корне бөтенләй, бөтенләйгә; на корню урылмаган, үсеп утырган хәлдә (ашлык); пустить корни тамыр җәю, нык нигезләнү; в корень смотреть мәсьәләнең асылына төшенү; с корнем вырвать что бөтенләй юк итү; төбе-тамыры белән йолкып ташлау; до корней волос краснеть (покраснеть) кып-кызыл булу (оятыннан)
месторождение (сущ.)(с)чыганак, чыга торган урын; месторождения золота алтын чыга торган урыннар
натаскать I(гл.) 1. что, кого-чего (берникадәр) ташу, ташып кую; натаскать дров утын ташып кую 2. перен. что, чего. разг. (берничә чыганактан, китаптан һ.б.ш.) йолкып алу, йолыккалау; натаскать цитат (берничә китаптан) цитаталар йолкып алу 3. что, кого-чего, разг. (украсть) урлап ташу
обладать (гл.)чем биләү, хуҗа булу, ия булу; …лы булу; обладать источником сырья чимал чыганакларына ия булу; обладать талантом талантлы булу; обладать хорошим голосом яхшы тавышка ия булу
отсылка (сущ.)(ж) 1. см. отослать; отсылка пакетов пакетларны биреп җибәрү 2. (в тексте) отсылка, күрсәтү, чыганакка җибәрү
очаг (сущ.)(м) 1. (для огня) учак 2. чего чыганак, чыккан урын; учак; очаг пожара янгын чыккан урын; очаг инфекции йогышлы авыру чыганагы; очаг культуры культура учагы
первоисточник (сущ.)(м)беренче чыганак, төп чыганак; изучение марксизма-ленинизма по первоисточннкам марксизм-ленинизмны төп чыганаклардан өйрәнү
рассадник (сущ.)(м) 1. үрентелек, рассадник; рассадник цветов чәчәкләр рассаднигы 2. перен. чего (источник) чыганак, тарату чыганагы
рука (сущ.)(ж) 1. прям., перен. кул; держать за руку кулдан тоту; уверенные руки ышанычлы куллар; вести под руки кого-л. култыклап алып бару; идти под руку с кем-л. култыклап бару, култыклашып бару 2. мн. руки (рабочая сила) кул эшче 3. перен. кул; почерк; это ваша рука? бу сезнең кулыгызмы? 4. перен. таяныч, терәк, яклаучы, кул; у него там своя рука анда аның яклаучысы бар в руки взять кого-что буйсындыру, кулга алу; в хорошие руки отдать кого-что яхшы кешегә бирү; в хороших рукуах быть (находиться) яхшы кешедә булу; из рук вон плохой бик начар; миннән киткәнче, иясенә җиткәнче; из первых рук [узнать] беренче чыганактан [белү]; на все руки мастер кулыннан һәртөрле эш килә, бар эшкә дә оста; на руку нечист кәкре куллы, урлашучан, озын куллы; на руку кому-чему файдага, файдасына; не с руки кому что кулай түгел, уңайсыз, кул түгел; руками и ногами дүрткуллап; рука об руку кулга кул тотынышып; рука руку моет кул кулны юа (гаепләрне үзара яшерү); руки по швам (держать, стоять) кулларны гәүдә буенча төшереп [тору]; рукой подать бик якын, кул сузымында гына; с рук сбыть кого-что котылу, биреп җибәрү; с рук сойти үтү, үтеп китү (бернинди җәзасыз)
светоч (сущ.)(м)чего. книжн. чыганак, чишмә; таратучы; книга-светоч званий китап-белем чишмәсе
семя (сущ.)(с) 1. орлык; конопляное семя киндер орлыгы 2. мн. семена орлык, чәчүлек орлык; огородные семена яшелчә орлыгы 3. перен. яралгы, чыганак, сәбәп; семена раздора җәнҗалның чыганагы 4. см. сперма семявместилище (сущ.)(с) бот. орлык тышчасы
черпаться (гл.) страд. 1. сосылу, сосып алыну, чумырылу, чумырып алыну, батырып алыну; 2. алыну; все эти сведения черпаются из первоисточников бу мәгълүматлар барысы да беренчел чыганаклардан алыналар
Татарско-русский словарь:
асфальт (сущ.) 1. асфальт (смолистая масса) || асфальтовый; ~ чыганаклары месторождения асфальта; ~ заводы асфальтовый завод; ~ исе запах (от) асфальта; асфальтовый запах 2. асфальт (об асфальтированной дороге, тротуаре); ~тан бару шагать по асфальту || асфальтированный, заасфальтированный; ~ идән асфальтовый пол; ~ юл асфальтированная дорога; ~ урам асфальтированная улица
җитди (прил.) 1. серьёзный, вдумчивый, рассудительный (человек); мәсьәләгә ~ караш серьёзный подход к делу; ~ оештыручы вдумчивый организатор 2. серьёзный, официальный, строгий, без тени усмешки; степенный, важный, чинный (взгляд, выражение лица, тон, голос и т. п.); ~ кыяфәт солидный вид; ~ тонда сөйләшү разговаривать в официальном тоне 3. нешуточный, опасный, серьёзный, рискованный; ~ авыру серьёзная, нешуточная болезнь; ~ операция рискованная операция 4. существенный, серьёзный; ~ аерма существенная разница; ~ кимчелек существенный недостаток 5. серьёзный, основательный, солидный, капитальный; ~ фәнни хезмәт серьёзный научный труд; ~ оешма солидная организация ||(нареч.) 1. серьёзно, вдумчиво, сосредоточенно; эшкә ~ карау серьёзно относиться к работе; ~ уйлану сосредоточенно размышлять 2. серьёзно, глубоко, основательно; тарихи чыганакларны ~ өйрәнү основательно изучить исторические источники 3. строго, всерьёз, не шутя, не на шутку; ~ кисәтү строго предупредить; ~ сөйләү говорить всерьёз 4. существенно, серьёзно; ~ тәэсир итү существенно повлиять; фикерләр ~ аерыла мнения существенно различаются
магма (сущ.) геол. магма || магматический; ~ чыганаклары магматические источники
чыганак (сущ.) 1. ключ, родник, источник; тау итәгендәге ~клар источники на подошве горы 2. месторождение, залежь (нефти); ташкүмер ~гы месторождение каменного угля 3. перен. источник (основа, начало чего-л.); байлык ~гы источник богатства 4. спец. источник (письменный документ, памятник)
чыганак тел (сущ.) лингв. язык-источник
II(прил.) разг. см. чыгымчы III(сущ.) диал. см. чыганак чыгымлану (гл.) 1. см. чыгымлау 2. тратиться, истратиться, расходоваться, израсходываться; бу арада ~дык әле в последнее время поистратились
ышанычлылык (сущ.) 1. надёжность, верность; гарантия; гарантированность; күпернең ~гын сынау испытание моста на надёжность (прочность); ныклы ~к булдыру обеспечить полную гарантию 2. убеждённость; нык ~к белән әйтү сказать с твёрдой убеждённостью 3. достоверность, доказательность; авторитетность; фәнни чыганакларның ~гы достоверность научных источников
якынайту (гл.)(перех.) 1. приближать/приблизить, придвигать/придвинуть || приближение; урындыкны өстәлгә ~у передвинуть стул к столу; промышленность предприятиеләрен чимал һәм ягулык чыганакларына ~у приблизить промышленные предприятия к источникам сырья и топлива 2. перен. сближать/сблизить, приближать/приблизить || сближение, приближение; акыл хезмәте белән физик хезмәтне ~у сближение умственного и физического труда; әдәбиятны тормышка ~у приблизить литературу к жизни 3. сокращать/сократить (расстояние) 4. приближать/приблизить срок, ускорять/ускорить, торопить || приближение, ускорение; чишелешне ~у приблизить развязку; картлыкны ~у приблизить старость 5. перен. сближать/сблизить, сроднить, сдружить, подружить кого-л. с кем-л. || сближение; мөнәсәбәтләрне ~у сблизить отношения; сблизиться, подружиться; ~ып күрсәтү приближать (об оптических приборах); ~а төшү пододвигать/пододвинуть
ярлау (сущ.) диал. см. ярлавык ярлы (прил.) 1. бедный, нищий, неимущий, малоимущий, обездоленный || бедный; ~ халык бедный народ; ~ ~га булыша бедный бедному помогает 2. в знач.(сущ.) бедняк; беднота || бедняцкий; ~лар комитеты ист. комитет бедноты 3. бедный, нищенский, убогий; скудный (о хозяйстве, жизни, обстановке); ~ җиһаз бедное имущество; ~ йорт нищенский дом; ~ тормыш убогая жизнь 4. перен. бедный, убогий, скудный, неинтересный, невыразительный; образларга ~ пьеса пьеса, бедная образами; бик ~ хыял убогое воображение; ~ табигать скудная природа 5. бедный, скудный чем-л.; азотка ~ туфрак почва, бедная азотом; су чыганакларына ~ район район, скудный водными источниками ||(нареч.) бедно, скудно, убого; ~ яшәү жить бедно
Тәсадеф