Русско-татарский словарь:
барс (сущ.)(м)барс, чуар юлбарс
божий (прил.) рел. алла …ы, ходай …ы, тәңре …ы; божий суд алла хөкеме каждый божий день һәр көнне, көн саен, алланың биреш көне; как божий день [ясно] көн кебек ачык, ап-ачык; божья коровка зоол. камка, чуар таракан
вычурно (нареч.)кыланып, бизәп, чуарлап; вычурно говорить кыланып сөйләү, бизәп сөйләү
вычурность (сущ.)(ж)бормалы-сырмалылык, үтә купшылык, үтә чуарлык, артык бизәклелек
вычурный (прил.)бормалы-сырмалы, үтә купшы; чуар, үтә чуар; артык бизәкле; вычурное выражение бормалы-сырмалы тәгъбир; вычурный стиль артык чуар стиль
закрапать (гл.) разг. 1. сибәли башлау; дождик закрапал яңгыр сибәли башлады; 2. бөркеп чуарлау
запестреть (гл.) 1. (показаться-о чем-л. пестром) чуарланып күренә башлау; перед глазами запестрели поля күз алдында басулар чуарланып күренә башлады 2. [еш] күренә башлау; его имя запестрело во всех газетах аның исеме барлык газеталарда күренә башлады
запестреться (гл.) разг. чуарланып күренә башлау
запестрить (гл.)чуарлый башлау. У меня запестрило в глазах минем күз алларым чуп-чуар булып китте
II(гл.)безл. (начать рябить) чуарланып китү, караңгылану; у меня зарябило в глазах минем күз алларым караңгыланып китте
исколачивать (гл.) разг. см. исколотить исколачиваться (гл.) разг. 1. см. исколотиться; 2. страд. кага-кага ватып бетерелү, кага-кага бозып бетерелү; кагып чуарлап бетерелү
испестрить (гл.)что чуарлау, чуарлап бетерү
испестрять (гл.) см. испестрить испестряться (гл.) страд. разг. чуарлап бетерелү
испещрить (гл.)что чуарлап бетерү (таплар белән); испещрить стол чернильными пятнами өстәлне кара таплары белән чуарлап бетерү
испещрять (гл.) см. испещрить испещряться (гл.) страд. книж. чуарлап бетерелү
меланж (сущ.)(м) спец. меланж, чуар җеп
меланжевый (прил.) спец. меланж …; чуар җепләрдән тукылган; меланжевая ткань чуар җепләрдән тукылган тукыма
многоликий (прил.) 1. (о толпе, сборище) күп төрле, чуар 2. (многообразный) күп күренешле, күпьяклы; күпйөзле
многоцветный (прил.) 1. күп буяулы, төрле төстәге, чуар; 2. бот. күп чәчәкле
напестрить (гл.) разг. чуарлап бетерү
неусидчивость (сущ.)(ж) мн. (нет)бирелеп эшли алмау, чуар йөрәклелек
неусидчивый (прил.)бирелеп эшли алмаучан, чуар йөрәкле
пантера (сущ.)(ж)пантера, чуар каплан
пегий (прил.)(о масти лошади) ала, ала-кола, алмачуар (ат төсе турында)
пежина (сущ.)(ж) обл. спец. 1. чуарлык; 2. кашка, чуар тап (чуар атның тиресендә ак яки кара тап)
пелесина (сущ.)(ж) простореч. обл. тимгел, чуар тап (хайван тиресе өстендә булган тимгелләр, икенче төстәге чуар таплар); шкура рыси вся в пелесинах (Даль) селәүсен тиресе чуар таплар белән капланган
пелесый (прил.) простореч. обл. чуар, тимгелле
перепелесый (прил.) обл. чуар
перепестрить (гл.) разг. артык чуарлау, бик чуарлап җибәрү
пестреть I(гл.) 1. (становиться пестрым) чуарлану, чуар төскә керү 2. чем, от чего чуарлану, чуарланып тору; луга пестреют цветами болын чәчәкләр белән чуарланып тора 3. (виднеться-о чем-л. пестром) чуарланып күренү, чуп-чуар булып үсеп утыру
II(гл.) 1. күренү, күзгә ташлану, күзгә бәрелеп тору; на стенах пестрят афиши стеналарда афишалар күзгә бәрелеп тора 2. перен. чем еш очрау, тулу, тулып яту; статья пестрит цитатами мәкалә цитаталар белән тулган 3. разг. чуп-чуар булу, артык чуар булу, артык чуарланып тору; материя пестрит бу тукыма артык чуар
пестреться (гл.) простореч. чуарланып тору, чуарланып күренү; вдали пестреются цветы еракта чәчәкләр чуарланып күренеп торалар
пестрина (сущ.)(ж) простореч. 1. (пестрая окраска) чуарлык, чуар төс; 2. чуар тап, чуар бөрчек
пестрить (гл.) 1. (делать пестрым) что чуарлану 2. перен. чем еш очрау, тулып яту; письмо пестрит ошибками хатта ялгышлар тулып ята 3. безл. әлҗе-мөлҗе килү, чуарлану, чуп-чуар булып күренү; в глазах пестрило от разноцветных огней төрле төстәге утлардан күзләр әлҗе-мөлҗе килә иде
пестрота (сущ.)(ж)прям., перен. чуарлык, төрлелек; пестрота окраски буяуның чуарлыгы; пестрота публики халыкның төрлелеге
пестротканый (прил.)текст. чуар, төсле җепләрдән тукылган; пестротканая ткань чуар тукыма
пестрый (прил.) 1. чуар, ала-кола; пестрая материя чуар тукыма 2. перен. төрле, чуар; пестрый состав слушателей тыңлаучыларның чуар составы
пестрядевый (прил.) спец. буй-буй чуар, алача...; пестрядевый сарафан алача сарафан (буй-буй чуар сарафан)
пестрядь (сущ.)(ж) мн. нет, спец. алача, буй-буй чуар тукыма
порябеть (гл.)чуарлану, чуарланып китү, шадралану, шадраланып китү
разбежаться (гл.) 1. йөгерү, йөгереп бару, йөгереп килү; он разбежался и прыгнул йөгереп барды да ул сикерде 2. йөгереп таралышу, төрле якка йөгереп китү; дети разбежались балалар йөгереп таралышты 3. перен. таралу; чуарлану, алару, йөгерү; глаза разбежались күзләре аларды
разношерстный (прил.) 1. (разномастный) төрле төстәге йонлы, төрле төстәге…; разношерстные собаки төрле төстәге этләр 2. перен. разг. чуар, төрле-төрле; төрле составлы, төрле составтагы…; разношерстная публика чуар публика
разукрасить (гл.)кого-что бизәү, бизәкләү, бизәп чыгу (бетерү), чуарлау
разукраситься (гл.)бизәлү, чуарлану, чуарланып (бизәлеп) бетү; ямьләнү, матурлану
расцветать (гл.) см. расцвести расцветить (гл.)что, разг. бизәү, бизәкләү, чуарлау; буяу; расцветить флагами флаглар белән бизәү
расцветка (сущ.)(ж) разг. 1. см. расцветить; 2. бизәлеш, бизәкләр, буялыш; пестрая расцветка чуар бизәкләр
расцвечивать (гл.) см. расцветить расцвечиваться (гл.) страд. разг. (төрле төсләргә) буялу, бизәлү; чуарлап буялу, төрле төсле бизәкләр төшерелү
рябить (гл.) 1. что шадраландыру; ветерок рябит воду җил су өстен шадраландыра 2. безл. чагылу, куа аллары чуарлану; в глазах рябит от множества разноцветных огней төрле төстәге утларның күплегеннән күз аллары чуарлана
рябой (прил.)шадра…, шадралы; рябое лицо шадра бит 2. чуар, ала, ала-кола, таплы; рябая курица чуар тавык; рябая кобыла ала бия рябчик(сущ.)(м)боҗыр
рябчик (сущ.)(м) бот. күкбаш, чуарчәчәк (лаләләр төреннән чуар чәчәкле үсемлек)
рябь (сущ.)(ж) 1. шадралану, шадраланып тору, җыерчыклану, җыерчыкланып тору; озеро подернулось рябю күл өсте шадраланып китте 2. чагылу, чуарлану; рябь в глазах күз аллары чуарлана
сердечкин (сущ.)(м) разг. фам. ирон. чуар йөрәкле кеше (тиз һәм еш гашыйк булучан кеше)
Божья коровка 1. камка, чуар таракан; 2. юаш, басынкы кеше, алла бәндәсе
словоизвитие (сущ.)(с) мн. нет, книж. устар. чуарлап сөйләү, матурлап сөйләү
увлекающийся (прил.) 1. (прич.)от увлекаться; 2. мавыгучан, кызыксынучан, кызыксынучан табигатьле; увлекающийся юноша кызыксынучан табигатьле егет 3. (легко влюбляющийся) бик тиз гашыйк булучан, чуар йөрәкле
упестрить (гл.) разг. чуарлау, чуарландыру, чуарлап бетерү, ала-кола итү
упестрять (гл.) разг. см. упестрить упестряться (гл.) страд. разг. чуарлану, чуарландырылу, чуарлап бетерелү
уснастить (гл.)что чем 1. (снабдить) җиһазлау, тәэмин итү 2. перен. (украсить) бизәү, чуарлау, тутыру; уснастить речь цитатами сөйләмне цитаталар белән чуарлау
цветистость (сущ.)(ж) мн. (нет) 1. артык күп чәчәкле (бизәкле) булу; 2. артык чуарлык, күпертелгәнлек (стиль турында)
цветистый (прил.) 1. чәчәкле, [шау] чәчәккә күмелгән, чәчәк белән капланган; цветистые луга чәчәкле болыннар 2. чәчәкле, аллы-гөлле, чәчәкле-чачаклы; цветистый ковер чәчәкле келәм 3. перен. (о слоге, речи и т. п.) күперенке, чуар
цветить (гл.) разг. 1. (пестро раскрашивать) төрле төскә буяу, чуарлап бизәү; төрле төскә кертү; 2. перен. (җөмләне) артык купшыландыру, күпертү, чачаклы-чуклы сүзләр белән язу
цветность (сущ.)(ж) мн. нет, спец. төрле төслелек, чуарлык; төрле чәчәкле (бизәкле, парчалы) булу
чалопегий (прил.) спец. ала бурлы, ала-кола, бурлы-чуар (ат төсе)
чубарый (прил.)(о масти лошади) чуар, алмачуар
шарф (сущ.)(м)шарф; пестрый шарф чуар шарф
эвфуизм (сущ.)(м) мн. нет, лит. эвфуизм (артык чуар, бизәкле, күперенке стиль)
эвфуистический (прил.) лит. эвфуистик, артык чуар, бизәкле, күперенке, кабарынкы (стиль турында)
яблоко (сущ.)(с)алма; яблоко от яблони недалеко падает посл. алма агачыннан ерак төшми адамово яблоко анат. бугаз төене; глазное яблоко анат. күз алмасы; лошадь в яблоках алмачуар ат; яблоко раздора җәнҗал (ызгыш) сәбәбе; яблоку негде упасть энә төртер урын юк, аяк басар урын юк
Татарско-русский словарь:
алачабыр (прил.) диал пёстрый; см. тж. чуар алачак (сущ.) долг, должок за кем
алмачуар (прил.) 1. 1) в яблоках (крапинах, крапинках), пятнистый, крапчатый, с крапинками 2) пегий, чубарый, серый в яблоках (о масти лошади) 2. в знач.(сущ.) чубарый, пегий, пегая; пегашка, пегаш прост. алмаш (сущ.) 1. замена; берәүгә ~ эзләү искать замену кому-л. 2. подменщик; сменщик, сменщица; төнге каравылга ~ билгеләү назначить сменщика в ночную охрану 3. собир. смена (молодая, юная, рабочая, достойная); фәнни ~ хәзерләргә готовить научную смену 4. грам. книжн. местоимение 5. в знач.(нареч.) алмашка 1) взамен, в обмен 2) на смену; авыру директор урынына ~ка килгән кеше человек, прибывший на смену больному директору ||(прил.) 1. в разн. знач. сменный 2. подменный (машинист, оператор, водитель, кочегар) || подменщик ||(нареч.) см. алмашлап алмаш тамгалы рәт (сущ.) мат. знакочередующийся ряд
басу чуарлыгы (сущ.) агро. пестрополье
бушбок (сущ.) зоол. бушбок; см. тж. чуар&урман&антилопасы
ил I(сущ.) 1. страна, государство; совет иле советская страна; капитализм илләре страны капитализма; бөтен ил буенча по всей стране 2. родина, отечество; ил сакчысы защитник родины; ил язмышы судьба родины; илнең төтене дә тәмле ( погов. ) и дым отечества сладок 3. край; туган илдә булып кайту побывать в родном краю; чит илләрдән из чужих краёв 4. 1) народ, люди; население; үз кадерен белмәгән ил кадерен белмәс (посл.) кто не умеет ценить себя, тот не оценит и народ; кто себя не уважает, не будет уважать и людей 2) мир, общество || мирской; ил белән всем миром (обществом); ил белән килгән бәла авыр булмый ( погов. ) с миром и беда не убыток; ил төкерсә күл булыр (посл.) с миру по нитке-нищему кафтан (букв. если плюнет народ, то образуется озеро); ил гадәтенчә по морскому обычаю 5. диал. деревня, селение, село || сельский; Чуар иле деревня Чурилино; Таузар иле Таузарово; сез үзегез кайсы илнеке? Вы сами из какой деревни будете?; ил җире сельская местность
йонлы (прил.) см. йонлач1; ~ кешеләр волосатые люди; ~ йөз волосатое лицо 2. в сложн. определит. сочет. 1)-шёрстный,-шерстый; с ... шерстью; озын ~ длинношёрстный (-шёрстый), долгошёрстый (-шёрстый); с длинной шерстью; сирәк ~ редкошёрстный (-шёрстый), с редкой шерстью; куе ~ густошёрстный (-шёрстый), с густой шерстью; кыска ~ короткошёрстный (-шёрстый), с короткой шерстью 2) с ... шерстью; кыркылган ~ со стриженой (остриженной) шерстью; ак ~ с белой шерстью 3. ворсистый; ~ тукыма ворсистая ткань 4. имеющий перья, с перьями; чуар ~ тавык курица с пёстрыми перьями
кара-чуар (прил.) чёрно-пёстрый (чёрно-пегий)
корама I(сущ.) 1. лоскут, отрезок (ткани, кожи, меха и т. п.); төрле ~лардан тегелгән юрган стёганое одеяло, сшитое из лоскутков; мех ~лардан бияләй тегү сшить варежки из отрезков меха 2. скатерть, покрывало (сшитые из лоскутков); сәкегә чуар ~ җәелгән на нарах разостлано пёстрое лоскутное покрывало 3. разг. (о неказистом сооружении из отходных материалов: избушка, ларёк, сарайчик, шкафчик и т. п.) 4. перен. книжн. конгломерат; бессистемное объединение (разнородных частей) ||(прил.) 1. лоскутный (половик); ~ юрган лоскутное одеяло 2. перен. книжн. разношёрстный, смешанный, конгломератный; ~ тел конгломератный (смешанный) язык 3. перен. бессмысленный; ~ сүзләр тезмәсе сочетание бессмысленных слов 4. перен. редко шаткий; ~ империя шаткая империя
кызыл корсаклы чуар бака (сущ.) зоол. краснобрюхая жерлянка
өем (сущ.) 1. куча, груда, ворох, навал, нагромождение; такта һәм бүрәнә өемнәре навалы досок и брёвен 2. кипа, штабель, стопка; кәгазь өеме кипа бумаг 3. с.-х. бурт; бәрәңге өеме бурт картофеля 4. диал. см. төркем өем-өем (прил.) 1. грудами, кучами; идәндә өем-өем газеталар на полу грудами лежали газеты; басу өем-өем тирес белән чуарланган поле пестрело кучами (холмиками) навоза 2. кучевой; өем-өем болытлар кучевые облака
өчләп 1. (числ.) прибл. около трёх, примерно три; чиратта ~ кенә кеше в очереди только около трёх человек 2. разд. см. өчәрләп; ~ җиккән чуар атлар (чубарые) кони, запряжённые в тройку
саескан (сущ.) зоол. сорока || сорочий; чуар ~ пёстрая сорока; ~ сикерәм дип үз йөрүен оныткан (посл.) сорока, пытаясь научиться прыгатъ, разучилась ходить
тай I(сущ.) 1. жеребёнок на втором году, лончак; ат эзен тай таптый (посл.) молодые идут вслед за старыми (букв. на след лошади наступает жеребёнок); бүгенге тай иртәгә толпар булгай (посл.) сегодняшний жеребёнок-завтрашний боевой конь; тайга ишәк иярер (посл.) тот, кто следует за людьми моложе себя-осёл 2. диал. жеребёнок до года; вообще жеребёнок (без различения возраста); алмачуар тай булмый ( погов. ) не бывает жеребёнка в яблоках
тәңкә-чуар (прил.) в яблоках (о масти лошади)
тимгел-чуар (прил.) расплывчато-пятнистый; в расплывчатых пятнах
һа (межд.) 1. выраж. удивление, восхищение ба, ого; һа, кара син аны! ба, смотри-ка ты! 2. выраж. равнодушие, неодобрение, досаду, негодование, иронию о, га, ха, фу, ба; һа, кайгыртуыгыз өчен рәхмәт! о, спасибо за заботу! 3. возглас, употребляющийся для понукания ну; һа, алмачуар, атла кызурак! ну, пегая, шагай быстрее!
чобалу (гл.)(неперех.) диал. см. чуалу чобар (прил.) диал. см. чуар чобарлану (гл.)(неперех.) диал. см. чуарлану чобарлау (гл.)(перех.) диал. см. чуарлау чогон (сущ.) бот. вид куста (в пустыне
чуар (прил.) 1. пёстрый; разноцветный, цветастый, цветистый (материал, букет) 2. пятнистый, крапчатый, пегий (о масти лошади) 3. рябой (о курице, бабочке) 4. разный, разнородный, различный, разнотипный, разнокалиберный, разношёрстный, разномастный, разноликий, разновидный; ~ халык разнородный народ, разношёрстная публика 5. перен. изменчивый, непостоянный, неустойчивый, переменчивый; ~ тойгылы с изменчивым (неустойчивым) чувством 6. перен. вычурный, витиеватый, замысловатый (стиль, язык)
чуар балык (сущ.) зоол. ряпушка
чуар коңгыз (сущ.) зоол. пестряк
чуар көртлек (сущ.) зоол. см. боҗыр чуар күбәләк (сущ.) зоол. пестрянка
чуар түш (сущ.) зоол. см. күктүш чуар урман антилопасы (сущ.) зоол. пёстрая лесная антилопа (животное семейства полорогих)
чуар чебенче (сущ.) зоол. мухоловка-пеструшка
чуарканатлылар (сущ.) мн. зоол. пестрокрылки
чуарландыру (гл.)(перех.) 1. пестрить, делать, сделать пёстрым 2. перен. делать, сделать вычурным
чуарландырылу (гл.) страд. от чуарландыру
чуарлану 1. (возвр.) от чуарлау 2. пестреть (луг цветами), запестреть, запестреться, становиться/стать пёстрым 3. безл. рябить; күз аллары ~а в глазах рябит
чуарлату (понуд.) от чуарлау
чуарлау (гл.)(перех.) 1. пестрить, делать, сделать пёстрым; придавать/придать пёстрый вид чему-л.; делать, сделать рябым; чәчәкләр болынны ~ган цветы пестрят луг 2. пестрить, испестрять/испестрить, украшать, делать, сделать разнообразным, разнородным 3. перен. уснащать/уснастить (стиль, речь)
чуарлык (сущ.) 1. пестрота, пестрина книжн. , разноцветье; ситсының ~гы пестрота ситца 2. перен. пестрота, вычурность, разнородность; стиль ~гы пестрота стиля
чуңкайту (гл.)(перех.) диал. см. бүлтәйтү чуп 1. (подр.) звуку чмоканья; чуп итеп үбү звонко поцеловать, чмокнуть 2. диал. см. чылт чуп-чуар (прил.) превосх. ст. от чуар; пёстрый-препёстрый, очень пёстрый ||(нареч.) превосх. от чуар; пестрым-пестро, очень пёстро
Тәсадеф