Русско-татарский словарь:
архитектоника (сущ.)(ж)архитектоника ( 1. архит. корылма өлешләренең бер бөтен булып ярашулары 2. иск. берәр художество әсәре өлешләренең урнашуы, композициясе 3. геол. геологиядә җир шары кабыгының төзелешен, аның элементлары урнашуын өйрәнә торган бүлек)
базироваться (гл.)на чем 1. (основываться на чем-л., опираться на что-л.) нигезләнү, таяну 2. (размещаться, располагаться) урнашу
вглядываться (гл.) см. вглядеться вгнездиться (гл.)нык урнашу, кереп урнашу, урнашып калу
взгромоздиться (гл.)на что, разг. менеп утыру, менеп урнашу
взмоститься (гл.) разг. менеп урнашу
вкрапиться (гл.)керү, урнашу (кисәк-кисәк); килеп кысылу
внедриться (гл.)керү, кереп урнашу, тамыр җәю
водвориться (гл.) разг. 1. в чем, керү, кереп урнашу; водвориться в новом доме яңа өйгә кереп урнашу 2. урнашу; водворился порядок тәртип урнашты
воцариться (гл.) 1. урнашу, чолгап алу; воцарилась тишина тынлык урнашты 2. уст. (начать царствовать) пашталык итә башлау
(гл.) см. врезать врезаться (гл.) 1. барып керү, ярып керү, барып төртелү; лодка врезалась в песок көймә комга барып төртелде 2. кереп тору, кереп китү; песчаная коса врезалась в море ком сырты диңгезгә кереп киткән 3. перен. бәреп керү, бәреп килеп керү; конница врезалась в неприятельские ряды атлы гаскәр дошман сафларына бәреп килеп керде 4. перен. калу, сеңү; урнашу; врезаться в память хәтердә калу
врыться (гл.)во что казып кереп урнашу; пехота врылась в землю пехота җиргә окоп казып кереп урнашты
вселиться (гл.) 1. урнашу, керү, кереп урнашу; вселиться в новый дом яңа өйгә кереп урнашу 2. перен. керү, төшү, туу; в его сердце вселилась надежда аның күңеленә өмет керде
въехать (гл.) 1. керү, барып (килеп) керү; въехать в город шәһәргә барып керү 2. менү, күтәрелү; въехать на гору тауга менү 3. килеп керү (урнашу); въехать в новую квартиру яңа квартирга килеп урнашу
гнездиться (гл.) 1. (о птицах) оялау, оя ясау; (о насекомых) оялау 2. перен. тулу, тулып яту; в голове гнездились назойливые мысли башым эч пошыргыч уйлар белән тулы иде 3. перен. урнашу; по склону горы гнездились хижины алачыклар тау итәгенә урнашканнар
дислокация (сущ.)(ж) 1. воен. дислокация, урнашу 2. мед. (урыныннан) күчүе, таюы, чыгуы (берәр орган яки сөяк) 3. геол. (урыныннан) күчү, шуышу
диспозиция (сущ.)(ж) воен. диспозиция (корабльләрнең якорьда торган чакта урнашу тәртибе, гаскәрләрнең сугышка керү алдыннан урнашулары)
забронироваться (гл.) 1. бронялану, броня белән каплану 2. перен. разг. (оградить, обезопасить себя чем-л.) куркынычтан үзеңне саклау, хәвефсез урынга урнашу
завестись (гл.) 1. була башлау, күренә башлау, үрчи башлау; в квартире завелись мыши квартирада тычканнар күренә башлады; завелись деньги акча була башлау; завелись знакомства танышлар була башлау 2. разг. керү, урнашу; завелись новые порядки яңа тәртипләр урнашты 3. эшли башлау; мотор завелся мотор эшли башлады 4. перен. прост. (начать горячиться, спорить) кыза башлау, кызып китү, бәхәскә керү
закрепиться (гл.) 1. беркетелү, беркетеп куелу; деталь плохо закрепилась деталь начар беркетелде 2. ныгу, нык урнашу; закрепиться на позиции позициядә нык урнашу
залечь (гл.) 1. яту, озакка кереп яту; медведь залег в берлогу до весны аю язга кадәр өненә кереп ятты 2. яту, яшеренеп кереп яту; разведчики залегли в кустах разведчиклар куаклыкка яшеренеп кереп яттылар 3. яту, урнашу; руда залегла здесь неглубоко руда монда тирән ятмый
заложение (сущ.)(с) спец. урнашу; шахта глубокого заложения тирәндә урнашкан шахта
замещать (гл.) 1. кого-что алыштыру, алмаштыру, урынына калу; замещать директора директор урынына калу 2. что (занять свободную должность) булып урнашу, булып керү; замещать должность секретаря секретарь булып керү
II(гл.) 1. что алу, алып тору, тутыру; книги заняли всю полку китаплар бөтен шүрлекне тутырганнар; работа заняла весь день эш бөтен көнне алды 2. что урнашу, алу, керү; батарея заняла позицию батарея позициягә урнашты; занять место урын алу 3. кого-что күңелен ачу; занять гостей кунакларның күңелен ачу 4. кого-что кызыксындыру, мавыктыру; его заняла мысль о поездке в Москву аны Мәскәүгә бару турындагы фикер кызыксындырды 5. что алу, сугышып алу; занять неприятельский город дошман шәһәрен алу
запасть (гл.) 1. разг. төшү, төшеп китү; в прореху кармана запала монета кесә тишегеннән вак акча төшеп киткән 2. эчкә бату; глаза у него запали күзләре эчкә баткан 3. перен. үтеп керү, урнашу, сеңү; слова его глубоко запали мне в душу аның сүзләре минем күңелемдә нык урнашып калды
зарониться (гл.) устар. керү, төшү, кереп урнашу; в сердце дума заронилась күңелгә уй керде
заселенность (сущ.)(ж) мн. (нет)халыкның тыгызлыгы, халык урнашу дәрәҗәсе
заселить (гл.)что 1. (заполнить жителями) урнашу, утыру; рабочие заселили новый дом эшчеләр яңа йортка урнаштылар 2. (поселившись, занять) халык утырту, кешеләр урнаштыру; заселить пустынные места буш яткан урыннарга халык утырту
засереться (гл.) см. засереть засесть (гл.) 1. за что и с неопр. (ныклап, озакка) утыру; засесть за работу ныклап эшкә утыру 2. (озакка) урнашу, утырып калу; засесть в городе шәһәрдә урнашу 3. яшеренү; засесть в засаду засадага яшеренү 4. в чем кереп утыру, утырып калу; пуля засела у него в левом боку пуля аның сул як кабыргасында утырып калган в голове засела мысль башымнан бер уй чыкмый
зимовка (сущ.)(ж) 1. см. зимовать; зимовка скота терлекләрнең кышлавы; расположиться на зимовку кышлау урынына урнашу; подготовиться к зимовке кышка хәзерләнү 2. (место) кышлау, кышлау урыны
квартировать (гл.) 1. (о войсках) урнашу 2. уст. фатирда тору
конфетчица (сущ.)(ж) см. конфетчик конфигурация (сущ.)(ж) 1. (внешнее очертание) конфигурация, кыяфәт, күренеш 2. (расположение предметов) конфигурация (әйберләрнең үзара тәртипле рәвештә куелышы, урнашуы)
лежать (гл.) 1. яту, ятып тору; лежать на земле җирдә яту 2. яту, авырып яту; лежать в лихорадке бизгәк белән авырып яту 3. (находиться в неподвижном положений) яту; книга лежит на столе китап өстәлдә ята 4. (быть, находиться) булу; яту; ключ лежит в кармане ачкыч кесәдә [ята] 5. (быть расположенным) урнашу, утыру; город лежит в долине шәһәр үзәндә урнашкан 6. (иметь направление) бару, карау; путь лежит на север юл төньякка таба бара 7. перен. на ком төшү, йөкләнү; на нем лежат все заботы барлык мәшәкатьләр аның өстенә төшә душа (сердце) не лежит к кому-чему күңел тартмый; и рядом не лежал с чем якын да килми; лежать на боку (на печи) мич башында яту, эшсез яту; лежать пластом сузылып яту, кыймылдый алмый яту; лежать в основе чего берәр нәрсәнең нигезендә яту; на лице ее лежит печать страдания аның йөзенә газаплану билгеләре чыккан
локализоваться 1. (гл.)локальләшү, җәелмәү; урнашу, туплану; эпидемия локализовалась эпидемия локальләште (җәелмәде) 2. (гл.) страд. от локализовать
место (сущ.)(с) 1. урын; рабочее место эш урыны; место происшествия вакыйга булган урын 2. урын; самое интересное место романа романның иң кызыклы урыны 3. урын; занять свое место үз урыныңа утыру 4. урын; выйти на первое место (в соревновании) беренче урынга чыгу 5. обычно мн. места як, җир; красивые места матур җирләр 6. мн. места урыннар; урындагы оешмалар; сообщить на места урыннарга хәбәр итү; делегаты с(мест.)урындагы оешмалардан килгән делегатлар 7. (должность, служба) урын, эш, эш урыны; быть без места эшсез булу; получить место учителя укытучылык эшенә урнашу 8. кисәк, төргәк, әйбер; сдать в багаж два места багажга ике төргәк тапшыру иметь место [андый хәл, андый эш] булды; к месту урынлы, тиешле; места общего пользования җәмәгать файдалану урыннары (кухня, бәдрәф һ.б.ш.); на месте (там, где что-то происходит) урынында, шул ук урында; шул вакытта; на месте преступления җинаять өстендә, җинаять ясалган вакытта; на месте уложить (убить) шундук атып үтерү; не к месту или не у места урынсыз, тиешсез; не место 1) (не следует быть где-л.) булырга ярамый; 2) (не полагается) урыны түгел, ярамый; не находить [себе] места кая барырга урын тапмау, кая керергә тишек тапмау; не на своем месте үз урынында түгел; нет места или не должно быть места кому-чему урын юк, урын булмаска тиеш; ни с места! кузгалма!, селкенәсе булма; поставить на [свое] место кого үз урынына кую (утырту); поставить себя на чье место үзеңне башка кеше урынына куеп карау; сердце (душа) не на месте йөрәк урынында түгел, йөрәк уйный, күңел тыныч түгел; с места в карьер хәзерлексез, шунда ук, уйлап-нитеп тормастан (берәр эшкә тотыну); стоять (оставаться) на месте урыннан кузгалмау, селкенмәү, үзгәрешсез калу
миграция (сущ.)(ж)миграция, күчү, күчеп йөрү, күченү ( 1. ист. ил эчендә яки бер илдән икенче илгә күчеп йөрү 2. биол. кошларның, хайваннарның бер өлкәдән икенче өлкәгә, башка якларга күчүләре 3. книжн. элементларның, күзәнәкләрнең күченүе, башкача урнашуы)
мизансцена (сущ.)(ж)мизансцена (спектакльнең төрле моментларында актерларның һәм сәхнәдәге җиһазларның үзенә бертөрле урнашуы)
напластоваться (гл.)катлам-катлам булып урнашу, катлану
населить (гл.)что 1. (занять жителями) (халык) утырту, (кешеләр) урнаштыру 2. (поселившись, занять) утыру, урнашу
населиться (гл.) 1. халык килеп утыру, халык килеп урнашу; пустынный край населился буш крайга халык килеп утырды; 2. разг. урнашу; в доме населилось двадцать семей өйгә егерме семья урнашты
обосноваться (гл.) разг. урнашу, төпләнү; обосноваться в деревне авылда урнашу
окопаться (гл.) 1. воен. окоп казып урнашу 2. перен. разг. (найти пристанище) җылы (тыныч) урынга урнашу
определиться (гл.) 1. (стать ясным) билгеләнү, билгеле булу, аныклану, ачыклану; цели определились максатлар ачыкланды 2. (определить свое положение) үзеңнең урыныңны (кайда икәнлегеңне) билгеләү; летчик определился при помощи приборов летчик приборлар ярдәме белән үзенең кайда икәнлеген билгеләде 3. уст. (поступить куда-л.) (эшкә) урнашу, (эшкә) керү
осесть (гл.) 1. басылу, иңү; фундамент осел фундамент иңгән; земля осела җир басылган 2. утыру; на дно стакана осела соль стаканның төбенә тоз утырган 3. урнашу, утырып калу, торырга калу; осесть на Севере Төньякта торырга калу
основаться (гл.) 1. барлыкка килү, нигез салыну, корылу, төзелү; основалось новое общество яңа җәмгыять барлыкка килде 2. разг. (расположиться, поселиться) нигезләнү, урнашу, төпләнү
отселиться (гл.)күчү, күчеп утыру (урнашу)
оформиться (гл.) 1. кирәкле форма алу, формалашу, формалашып җитү 2. (поступить, зачислиться) керү, урнашу (берәр эшкә)
перебазироваться (гл.)күченү, яңа урынга урнашу
переселиться (гл.)күчү, күчеп чыгу, күчеп урнашу, яңа җиргә күчү; переселиться на новую квартиру яңа квартирга күчү
подмоститься (гл.) спец. (басмалар куеп) югарырак урнашу
подселиться (гл.) разг. ... якынында урнашу, ... янына урнашу, якын урнашу; подселиться под самый город шәһәрнең янына ук килеп урнашу
поместиться (гл.) 1. урнашу; поместиться в маленькой комнате кечкенә бүлмәгә урнашу 2. сыю; все вещи в чемодан не поместятся әйберләрнең барысы да чемоданга сыймас
помещать (гл.) см. поместить помещаться (гл.) 1. см. поместиться; 2. (находиться) урнашу, урнашкан булу 3. страд. от помещать
поселиться (гл.)урнашу
поступать (гл.) см. поступить поступаться (гл.) см. поступиться поступить (гл.) 1. эшләү, эш кылу; он поступил правильно ул дөрес эшләгән 2. керү, урнашу; поступить в институт институтка керү; поступить на работу эшкә керү 3. килү, керү, чыгу; поступила жалоба жалоба килде; поступить в продажу сатуга чыгу
привиться (гл.) 1. ялгану, ялганып үсеп китү; черенок привился чыбыкча ялганып үсеп китте 2. бот. (акклиматизироваться) климатлашу, җайлашу 3. мед. чыгу; оспа привилась чәчәк чыкты 4. перен. (укорениться) урнашу, урнашып китү; гадәткә кереп китү
прилепиться (гл.)к чему 1. ябышу; пластырь прилепился пластырь ябышты 2. разг. урнашу, сыену, сыенып тору; домик прилепился к скале өй кыяга сыенып тора
примоститься (гл.) разг. урнашу, җирләшү (җайсыз урынга)
приселиться (гл.) разг. килеп урнашу, яннарына килеп (кереп) урнашу
присоседиться (гл.)к кому-чему, разг. янына (янәшәсенә) утыру; күрше булу, күршегә урнашу
пристроиться (гл.) 1. разг. (расположиться) урнашу, сыену, җирләшү 2. перен. к кому-чему (присоединиться) [килеп] кушылу, тагылу, иярү 3. разг. (устроиться) [эшкә] урнашу, [эшкә] керү; пристроиться в канцелярию канцеляриягә эшкә урнашу 4. (примкнуть к строю) [янына] тезелү, [янына] басу
приткнуться (гл.) разг. сыену (урнашу мәгънәсендә); негде приткнуться сыеныр урын юк
притулиться (гл.) простореч. фам. (уңайсыз рәвештә яки посып) утыру, яту, урнашу
приютиться (гл.)сыену, урнашу
прослоиться (гл.)катлам-катлам булып урнашу
разброс (сущ.)(м) мн. нет, простореч. спец. см. разбросать разбросанность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. 1. таркау урнашу, таркау утыру; ерак таралган, сибелгән булу; таралып утырган булу; бер-береннән ераклыгы; разбросанность деревень авылларның сибелгән булуы (бер-берсеннән ерак булуы); разбросанность строений каралтыларның таркау урнашулары (сирәклеге); 2. перен. таркаулык, чуалчыклык; сибелгәнлек; разбросанность мыслей фикерләрнең таркаулыгы (тарау булуы)
разгнездиться (гл.) спец. оялау, ояларга урнашу (кошлар турында)
разложиться (гл.) 1. (разместиться) килеп урнашу; үз әйберләреңне, урнаштыру, таратып салу 2. (разделиться на части) спец. таркалу 3. (подвергнуться гниению) черү, череп таркалу 4. перен. (дезорганизоваться) таркалу, таркаулык керү, бозылу, череп таркалу (мораль яктан)
разместиться (гл.)урнашу, урнашып бетү; урын алу
размещение (сущ.)(с) 1. см. разместить; размещение людей кешеләрне урнаштыру 2. (порядок, система); размещение производительных сил җитештерүче көчләрнең урнашуы 3. мн. размещения мат. тоташтырма
расквартирование (сущ.)(с) мн. нет, офиц. квартирларга урнаштыру, квартирларга урнашу; квартирларга урнаштырылу
расквартироваться (гл.)квартирларга урнашу, квартирларга керү
раскинуться (гл.) 1. (лечь) җәелеп яту, сузылып яту 2. җәелү, җәелеп китү, сузылу, сузылып китү; урнашу; на берегу раскинулся город яр буйлап шәһәр сузылган
расположение (сущ.)(с) 1. см. расположить; расположение деталей детальләрне урнаштыру 2. урнашу; место расположения роты рота урнашкан җир 3. (порядок размещения) урнашу тәртибе, урнаштырылу 4. (хорошее отношение к кому-либо; симпатия) күңел яту, күңелгә ошау; 5. теләк; нет расположения играть уйнарга теләк юк 6. бирешүчәнлек; расположение к простуде томауга бирешүчәнлек
II(гл.)урнашу, урнашып алу; килеп урнашу; путники расположились у ручья юлчылар инеш янына килеп урнаштылар
расселиться (гл.) 1. урнашу, килеп урнашу; килеп утыру; расселиться вдоль реки елга буена килеп урнашу 2. (поселиться порознь) аерым (аерылып) урнашу
рассеяться (гл.) 1. (разместиться в разных местах) сибелеп урнашу, сибелү, таралып урнашу 2. таралу, юкка чыгу, бетү; туман рассеялся томан таралды 3. таралу, сибелү; колонна неприятеля рассеялась дошманның колоннасы таралды 4. (отвлечься) кайгыны тарату; борчуларны бетерү; күңел ачу
рассредоточиться (гл.)таралып урнашу, таралышып урнаштыру
расставиться (гл.) разг. куелу, урнашу, урнаштырылу; мебель удобно расставилась мебель уңайлы куелды
селиться (гл.)[яңа урынга] нигез кору, төпләнү, урнашу, утыру
силлабо-тонический (прил.) лит. силлабо-тоник (шигырь юлындагы иҗекләр санына һәм басымнарның билгеле бер тәртиптә урнашуына нигезләнгән)
симметрия (сущ.)(ж)симметрия (берәр әйбердәге өлешләрнең пропорциональ рәвештә үзәктән бердәй ераклыкта урнашуы)
сложиться (гл.) 1. килеп чыгу; барлыкка килү, туу, урнашу; обстоятельства сложились благоприятно шартлар уңай килеп чыкты; сложилась привычка гадәт урнашты; сложилась такая обстановка шундый хәл туды (килеп чыкты) 2. (сформироваться) җитлегү, өлгерү, ныгып (өлгереп) җитү, формалашу; вполне сложившийся человек тәмам формалашып җиткән кеше 3. (устроить складчину) акча салышу
становать (гл.) обл. туктау, лагерь булып урнашу
стать I(гл.) 1. басу; стать на ноги прям., перен. аякка басу; ни стать ни сесть басып та (торып та) булмый, утырып та булмый; стать на цыпочки аяк очына басу; стать на ковер келәмгә басу; стать в очередь чиратка басу 2. (приступить к работе) басу; стать на пост постка басу 3. туктау, туктап калу, тукталу; часы стали сәгать туктаган; лошадь стала ат туктады 4. (расположиться) урнашу, туктау; (поместиться) урнашу, сыю; стать на якорь якорь салып туктау; стать на ночевку кунарга урнашу; стул здесь не станет урындык монда сыймас 5. перен. (подняться для борьбы) күтәрелү 6. кому-чему во что, разг. төшү; стать в копеечку кыйммәткә төшү; пальто мне стало в сто рублей пальто миңа йөз сумга төште во что бы то ни стало теләсә ни булсын, ни генә булмасын, ничек кенә булмасын; стать во главе чего баш булу, башлык (җитәкче) булу; стать в тупик аптырашта калу; стать грудью күкрәк киереп каршы тору; стать между кем араларына керү, араларын бозу; стать на дыбы үрә тору; стать на колени тез чүгү, тезләнү; стать на короткую ногу с кем якыннан дуслашып китү; река стала елга туңды; стать поперек горла кому тамакка таш булу, тамакка таш булып кадалу, тамакка аркылы килү; стать у власти властька килү, властьны кулга алу
стоять (гл.) 1. басып тору; стоять у окна тәрәзә янында басып тору; стоять перед зеркалом көзге басып тору 2. тору; стоять на коленях тезләнеп тору; стоять на голове баштүбән тору 3. тору; стоять в карауле каравылда тору 4. урнашу, туктау, тукталу; стоять лагерем лагерь булып урнашу; в деревне стоял полк авылда полк урнашкан иде 5. перен. за кого-что яклау; стоять за мир тынычлыкны яклау; стоять за правду дөреслекне яклау 6. перен. разг. (в отриц. ф.) тормау; карамау; не стоять за ценой тормау 7. үсеп утыру; у дома стояла береза өй янында каен үсеп утыра иде 8. на чем куелу, салыну, корылу; дом стоит на фундаменте өй фундаментка салынган 9. куелу, салыну, сугылу; на бумаге стоит печать кәгазьгә куелган 10. туктау, туктап тору, тору; лошади не стояли на месте атлар бер урында тормыйлар иде; поезд долго стоял на станции поезд станциядә озак туктап торды 11. туктау, ; часы стоят сәгать туктаган 12. перен. тукталу, тукталып тору; работа стоит тукталып тора 13. [бар] булу; луна стояла высоко над домом ай югарыда өй турысында күренә иде; небольшие тучки стоят в небе күктә вак-вак болытлар бар; стояла жара эссе иде; стояла зима кыш иде 14. повел. [ ] тукта[ ] стоять во главе кого-чего башында тору, җитәкчелек итү; стоять грудью 1) (мужественно защищать) күкрәк киереп каршы тору; бик нык каршылык күрсәтү; 2) (упорно отстаивать) җанын фида кылу; стоять как вкопанный кагып куйган баганамыни; багана (баганадай) катып тору; стоять как пень баганадай катып тору ( аңлый алмыйча басып тору); стоять над душой атлы казак кебек өстендә тору; стоять на дороге (поперек дороги, на пути) у кого юлына аркылы төшү; стоять на задних лапках перед кем тәлинкә тоту, ялагайлану; стоять на ложном пути ялгыш (хата) юлда булу; стоять на плохой (дурной) дороге, на плохом (дурном) пути начар юлда булу; стоять на равной ноге с кем тиң булу; стоять на [своих, собственных] ногах аягында нык басып тору; стоять на страже чего … сагында тору; стоять одной ногой в могиле (в гробу) бер аягың белән кабердә тору (булу); стоять на хорошей (правильной) дороге, на хорошем (правильном) пути дөрес юлда булу; стоять на часах каравылда тору; стоять поперек горла бугазына (тамагына) аркылы килү; стоять у власти хакимият башында тору (булу); стоять у ворот (у порога) якынлашып килү, җитеп килү
топография (сущ.)(ж)топография ( 1. геодезиянең җир өстен үлчи һәм аны картага, планга төшерә торган бер бүлеге 2. аерым урыннарның җир өсте төзелеше һәм үзара урнашуы)
трудоустройство (сущ.)(с)эшкә урнашу (керү); трудоустройство молодежи яшьләрнең эшкә урнашуы
укорениться (гл.) 1. (укрепиться корнями) тамыр җәю, тамырлану, тамыр җибәрү 2. перен. (войти в обычай) төпләнү, тамыр җәю, ныклап урнашу
укрепиться (гл.) 1. (стать более прочным) ныгу, ныгаю 2. воен. ныгытмалар төзеп урнашу, нык урнашу; полк укрепился на склонах горы полк тау битләрендә ныгытмалар төзеп урнашты 3. ныгу, яхшыру; здоровье укрепилось сәламәтлек ныгыды 4. перен. ныгу, көчәю; дисциплина укрепилась дисциплина ныгыды
умоститься (гл.) разг. урнашу, урнашып алу; урын алу; утыру
уплотниться (гл.) 1. (стать плотнее) куелану, тыгызлану 2. (поместиться более тесно) өстәмә рәвештә кеше[ләр] керү, кеше[ләр] урнашу ( мәс. квартирга) 3. перен. (стать целиком заполненным, напр. о рабочем времени) тыгызаю
упрочиться (гл.) 1. (занять прочное положение) ныклап урнашу; упрочиться на новых позициях яңа позицияләрдә ныклап урнашу 2. (стать прочным) ныгу; международное положение страны упрочилось илнең халыкара хәле ныгыды 3. перен. за кем-чем [исем, дан] алу, урнашу; за ним упрочилась слава хорошего организатора ул яхшы оештыручы дигән дан алды
установиться (гл.) 1. (наладиться) урнашу, булдырылу, рәтләнү, җайга салыну; установилась тишина тынлык урнашты; погода установилась көннәр рәтләнде 2. (сформироваться) җитлегү, ныгып җитү, формалашып җитү; голос у него еще не установился аның тавышы формалашып җитмәгән әле
устроиться (гл.) 1. (наладиться) рәтләнү, рәткә салыну, җайлану, җайга салыну 2. (поступить) урнашу, керү; устроиться на завод заводка эшкә урнашу 3. (расположиться) урнашу, җайлап урнашу; устроиться спать на диване диванда йокларга урнашу
утвердиться (гл.) 1. урнашу, тамыр җәю, ныгу; утвердился порядок тәртип урнашты 2. ышану, инану; утвердиться в своем мнении үз фикереңнең дөреслегенә инану
утесниться (гл.) разг. кысылу, кысылышу, тыгызлану, тыгызлашу, кысылып урнашу
утискаться (гл.) простореч. кысыла-кысыла керү, кысыла-кысыла кереп урнашу; этешеп-төртешеп керү
ютиться (гл.) 1. (помещаться на небольшом пространстве) урнашу, сыену 2. (иметь пристанище) тору, сыену, сыенып тору
ярусный (прил.)яруслап, кат-кат, кат-кат булып..., катлау-катлау, катлау-катлау булып...; ярусное расположение катлау-катлау булып урнашу
Татарско-русский словарь:
әйбәт (прил.) 1. хороший, добрый, славный, прекрасный; ~ кеше славный (добрый) человек; ~ көн хорошая погода; ~ тавыш прекрасный голос; ~нең ~е лучший из лучших, превосходный; юлга чыксаң, юлдашың үзеңнән ~ булсын ( погов. ) пусть встретится тебе спутник лучше тебя самого 2. хороший, близкий; ~ танышыма юлыгу встретиться с хорошим знакомым; ~ дус кара көндә беленер ( погов. ) (букв. хороший друг познаётся в чёрный день) 3. годный, пригодный, удобный, подходящий для чего; сподручный прост. ; очрашыр өчен ~ вакыт время, удобное для встречи; ~ урын подходящее место 4. хороший, добротный; ~ товарлар хорошие (добротные) товары 5. исправный; ~ кием исправная одежда; ~ хезмәткәр исправный работник 6. с отриц. частицей түгел нехороший; ~ эш түгел нехороший поступок ||(нареч.) 1. хорошо, по-хорошему; славно, великолепно; килеп, ~ иткәнсең ты хорошо сделал, что пришёл; ~ кенә аерылышыйк расстанемся по-хорошему; без ~ ял иттек мы славно отдохнули 2. удобно; ~ урнашу удобно разсместиться 3. благополучно, исправно; сыер ~ кенә бозаулады корова благополучно отелилась 4. в знач. сказ. хорошо; прекрасно; безгә монда бик ~ нам здесь очень хорошо
дәвамлы (прил.) 1. продолжительный, длительный; ~ авырудан соң аякка басу встать на ноги после продолжительной болезни; ~ космик очыш длительный космический полёт 2. редко. см. даими; ~ эшкә урнашу устроиться на постоянную работу
ипләп (нареч.) 1. по порядку, последовательно, в ряд; бөтенесен ~ сөйләп бирү рассказывать всё по порядку 2. удобно; ~ утыру удобно усесться; ~ урнашу удобно устроиться 3. 1) как следует; толком, хорошенько; ~ аңлатып бирү толком объяснить; 2) порядочно, прилично, достойно, корректно; үзеңне ~ тоту вести себя корректно
киштә 1. в разн. знач. полка, полочка; китап ~се книжная полка; эш кораллары ~се полочка для рабочих инструментов; вагонның югары ~сенә урнашу устроиться на верхней полке вагона 2. этногр. перекладина для вещей (в старых татарских избах) 3. перен. библиотека, библиотечка; балалар әдәбияты ~сен баету обогатить библиотечку детской литературы
параллель (сущ.) в разн. знач. параллель; һәр кисешми торган турылар ~ түгел не все непересекающиеся прямые являются параллелями; кырыгынчы ~ләр сороковые параллели (географические) ||(прил.) в разн. знач. параллельный; ~ сызыклар параллельные линии||(нареч.) параллельно; ~ урнашу располагаться параллельно
тиңдәш урнашу (сущ.) мат. соответственное расположение
урнашу (гл.)(неперех.) 1. помещаться/поместиться, размещаться/разместиться; располагаться/расположиться || помещение, размещение; расположение; җитештерүче көчләрнең ~уы расположение производственных сил; кешеләр вагоннарга ~тылар люди разместились в вагонах 2. укладываться/уложиться, устраиваться/устроиться || укладывание, устройство; ул кунаклар янында ~ты он устроился рядом с гостями; әйберләр әрҗәләрдә ~ты вещи уложились в ящиках 3. 1) в разн. знач. устанавливаться/установиться || установление; яңа власть ~у установление новой власти; тынлык ~ты установилась тишина; язгы җылы көннәр ~ты установились тёплые весенние дни; ике арада дуслык ~ты(межд.) ними установилась дружба 2) складываться/сложиться; устанавливаться/установиться; билгеле бер гадәт ~ты сложилась определённая привычка 4. устраиваться/устроиться, поступать/поступить || устройство, поступление; заводка эшкә ~у устроиться (работать) на завод; институтка ~у поступить в институт 5. обосновываться/обосноваться, обживаться/обжиться || обоснование; яңа җирләргә ~у обосноваться на новых землях; авылда ~ып калу обосноваться в деревне 6. перен. врезаться/врезаться, засесть, запечатлеваться/запечатлеться в чём; бу фикер башымда нык ~ып калды эта мысль крепко засела у меня в голове
урынлаштыру (гл.)(перех.) см. урнаштыру урынлашу 1. (неперех.) оседать/осесть на новом месте; осваиваться/освоиться с (новым) местом проживания 2. разг. см. урнашу урынлы (прил.) 1. имеющий (столько-то) мест, рассчитанный на (столько-то) мест;-местный; биш йөз ~ зал зал на пятьсот мест; өч ~ номер трёхместный номер 2. уместный, подходящий; ~ сүз уместное слово 3. должный, обоснованный, справедливый; ~ тәнкыйть справедливая критика ||(нареч.) 1. уместно, кстати, поделом; ярдәм бик ~ булды помощь очень кстати 2. справедливо, обоснованно; аны эштән чыгаруны ~ саныйм считаю освобождение его от работы справедливым 3. на месте, по назначению; әйберне ~ фадалану использовать вещь по назначению
якын (прил.) 1. прям., перен. близкий, ближний, ближайший, недалёкий, недальний; ~ урманга гына бару ходить только в ближний лес; ~ юл близкая дорога; ~ киләчәктә в недалёком будущем; ~ өметләр ближайшие надежды 2. близкий, ближайший, свой, родной, недалёкий, недальний (о родне, друзьях); ~ туган близкий родственник; иң ~ дус ближайший друг; ~ кешем юк минем нет у меня родного человека 3. в знач.(сущ.) мн. в притяж. ф. якыннары 1) близкие, родня, родственники; ана ягыннан ~нары родственники по материнской линии 2) приближённые; директорның ~нары приближённые директора 4. близкий, смежный, связанный чем-л.; җыелышта эшкә ~ мәсьәләләр каралды на собрании рассматривались близкие к работе задачи 5. близкий, дорогой кому-чему-л.; анага баладан да ~ кеше юк для матери дороже её дитяти нет человека 6. близкий, сходный, похожий, аналогичный чему; эчтәлекләре белән ~ әсәрләр произведения, близкие по содержанию; стильләре белән ~ язучылар писатели, сходные по стилю; метеориттагы минерал составы белән җирдәге минералга ~ минерал в метеорите по составу аналогичен минералу земному ||(нареч.) близко, ближе; авылга ~ урнашу расположиться близко к деревне ||(послелог) 1. близкий, схожий, похожий; подобно, наподобие, вроде, почти; яратуга ~ бер хис чувство, близкое к любви; елауга ~ тавыш белән сорау просить почти плача 2. около, с, почти, примерно; сәгатькә ~ около часа; атнага ~ около недели; с неделю; йөзгә ~ кеше примерно сто человек; өч айга ~ вакыт үткән прошло почти три месяца
ятмалар урнашу (сущ.) спец. напластование
Тәсадеф