Русско-татарский словарь:
агностицизм (сущ.)(м) филос. агностицизм (объектив дөньяны таный белүне инкарь итә торган философик тәгълимат)
адепт (сущ.)(м)адепт ( 1. нинди дә булса бер тәгълиматның, сектаның һ.б. серләрен белүче; 2. нинди дә булса бер тәгълиматның, идеянең иярчене, тарафдары)
алхимия (сущ.)(ж)алхимия (урта гасырларда гади металлардан кыйммәтле металлар ясарга маташкан мистик тәгълимат)
апологет (сущ.)(м)апологет (нинди дә булса бер идеяне, тәгълиматны, кешене һ.б.ш. мактаучы)
апологист (сущ.)(м) см. апологет апология (сущ.)(ж)апология (берәр шәхесне, идеяне, тәгълиматны һ.б.ш. чамасыз яклау, мактау)
астрология (сущ.)(ж)астрология (урта гасырларда хөкем сөргән схоластик тәгълимат; аның өйрәтүенчә, имештер, йолдызларга карап кешенең язмышын билгеләп була)
атомистика (сущ.)(ж)атомистика (материя иң кечкенә кисәкчекләрдән, атомнардан тора дигән тәгълимат)
аэростатика (сущ.)(ж)аэростатика (һаваның һәм газларның тигезләнеш законнары турындагы тәгълимат)
богословие (сущ.)(с)дин өйрәтмәләре, дини тәгълимат
вейсманизм (сущ.)(м) мн. (нет)вейсманизм, вейсманчылык (биологиядә Дарвин тәгълиматына каршы реакцион идеалистик агым)
вероучение (сущ.)(с)дин тәгълиматы, дин гыйльме, дин кагыйдәләре
гибридология (сущ.)(ж)гибридология (гибридлар турындагы тәгълимат)
дарвинизм (сущ.)(м)дарвинизм, Дарвин тәгълиматы
деизм (сущ.)(м) филос. деизм (галәмне башлап барлыкка китерүче-алла, ләкин ул табигать һәм җәмгыять тормышына йогынты ясамый дип раслый торган дини философик тәгълимат)
догмат (сущ.)(м)догмат, дин кануннары (дини тәгълиматларның дингә ышанучылар тарафыннан бәхәс ителми торган төп кануннары)
дуализм (сущ.)(м) филос. дуализм (дөньяның нигезендә бер-берсенә бәйсез булган ике башлангыч-рух һәм материя ята дип раслый торган идеалистик тәгълимат)
евгеника (сущ.)(ж) мн. (нет)евгеника (биологик юл белән кешеләр токымын яхшыртып була дип раслый торган үтә реакцион буржуаз тәгълимат)
ересь (сущ.)(ж) 1. рел. ересь (хөкем сөрә торган диннең кагыйдәләренә каршы килә торган дини тәгълимат) 2. перен. разг. (чепуха) сафсата, юк-бар сүз, буш сүз, төпсез фикер
йог (сущ.)(м)йог (Һиндстандагы дини һәм философик тәгълиматьнең иярчене: кешенең психикасы һәм физиологиясе белән идарә итү турындагы өйрәтме һәм методлар тарафдары)
каббала (сущ.)(ж) мн. (нет) 1. истор. каббала (урта гасырларда еврейләрдә һәртөрле хорафат һәм мистикага корылган дини тәгълимат); 2. книж. редко перен. аңлаешсыз нәрсә, буталчык нәрсә, фән белән бәйләнешсез нәрсә (берәр текст, язылган әйбер турында)
космология (сущ.)(ж) мн. (нет)космология (галәм турындагы гомуми тәгълимат)
ламаистский (прил.) рел. ламаизм ...-ы; ламаистское учение ламаизм тәгълиматы
ленинский (прил.) 1. Ленин …ы, Ленин яшәгән, Ленин исеме белән бәйле; ленинские места Ленин яшәгән урыннар 2. ленинчыл; ленинский стиль в работе эштә ленинчыл стиль 3. Ленин исемендәге …, Ленин …ы; Ленинская премия Ленин исемендәге премия 4. Ленин …ы, Ленин иҗат иткән; ленинские заветы Ленин васыятьләре; ленинское учение Ленин тәгълиматы; Ленинский комсомол Ленин комсомолы 5. ленинчыл, ленинизм принципларына нигезләнгән; ленинская национальная политика ленинчыл милли политика Ленинский призыв Ленин призывы
лжеучение (сущ.)(с)ялган тәгълимат
метресса (сущ.)(ж) устар. см. любовница метрика I(сущ.)(ж) лит. метрика (шигырь үлчәве турындагы тәгълимат һәм шигырь үлчәүләре)
непротивление (сущ.)(с) мн. нет, книж. : непротивление злу (насилием) явызлыкка сабыр итү, явызлыкка көч белән каршы тормау, явызлыкка каршылык күрсәтмәү (Л. Толстойның идеалистик дини-философик тәгълиматында: явызлыкны каршылык күрсәтмәүчәнлек һәм буйсынучанлык белән җиңү)
онтология (сущ.)(ж) филос. онтология (идеалистик философиядә чынбарлыкның төп нигезләре турындагы метафизик тәгълимат)
органография (сущ.)(ж) мн. нет, биол. органография (организмнарның тышкы формасы һәм аларның аерым кисәкләре турындагы тәгълимат)
основоположник (сущ.)(м)нигез салучы; основоположники марксизма-ленинизма марксизм-ленинизм тәгълиматенә нигез салучылар
остеологический (прил.)остеологик, остеология ...-ы; остеологическое учение остеологик тәгълимат; кабинет остеологии остеология кабинеты
пантеизм (сущ.)(м)пантеизм (алланы табигать белән тиңләштерүче һәм табигатьне алланың гәүдәләнеше дип. караучы дини философик тәгълимат)
пирометрия (сущ.)(ж) мн. нет, физ. пирометрия (югары температураны үлчәү ысуллары турындагы тәгълимат)
постепеновец (сущ.)(м) пренебр. устар. постепеновчы (революцион үзгәрешләр кертүгә каршы, акрынлап үзгәртү тәгълиматы яклы кеше)
прозелитизм (сущ.)(м) мн. нет, книж. прозелитизм (I. устар. нинди дә булса бер тәгълимат тарафдарларын мөмкин кадәр күбрәк арттырырга тырышу; 2. нинди дә булса яңа тәгълиматка чын күңелдән бирелгәнлек)
проповедннк (сущ.)(м) 1. (распространитель вероучения) дингә өндәүче, дин таратучы 2. (тот, кто произносит проповедь) вәгазь сөйләүче, вәгәзьләүче, вәгазьче 3. перен. чего (распространитель учения, идей и т. п.) (берәр төрле) тәгълимат (идеяләр, карашлар һ. б. ш.) таратучы
проповедовать (гл.) 1. что (распространять вероучение) дингә өндәү, дин тарату 2. без доп. (произносить проповедь) вәгазь сөйләү, вәгазьләү 3. перен. что (тәгълимат, идеяләр, карашлар һ. б. ш.) тарату
просодия (сущ.)(ж) мн. нет, филол. просодия ( 1. телдәге басымлы һәм басымсыз, озын һәм кыска иҗекләрнең әйтелү системасы; 2. лит. шигырьдәге иҗекләрнең үзара мөнәсәбәте турындагы тәгълимат)
протестантизм (сущ.)(м) мн. нет, книж. протестантизм (XVI йөз реформация чорында католицизмнан аерылып чыккан дини тәгълиматлар, мәсәлән, кальвинизм, лютеранлык)
псевдо кушма сүзләрнең беренче өлеше, татар теленә ялган сүзе белән тәрҗемә ителә, мәс. псевдоклассический ялган классик; псевдонаука ялган фән; псевдоучение ялган тәгълимат
реактология (сущ.)(ж) устар. псих. реактология (кешенең хәрәкәтләре аның тышкы тәэсирләргә җавап реакцияләре ул, дигән тәгълимат)
реализм I(сущ.)(м) филос. реализм ( 1. XIX-XX йөзләрдә кайбер корама фәлсәфи системаларның атамасы; 2. урта гасырларда гомуми төшенчәләр әйберләргә кадәр булалар һәм алардан бәйсез рәвештә реаль яшиләр, дигән схоластик, фәлсәфи тәгълимат). Наивный реализм филос. садә реализм (тышкы дөнья турында кешенең тойгылары биргән тәэсирләр белән реаль чынбарлыкның үзен бер ук дип караучы философик тәгълимат)
ревизионизм (сущ.)(м) полит. ревизионизм (марксизм тәгълиматының революцион нигезләрен тәнкыйть итеп, аларны оппортунистик теорияләр белән алмаштырырга, революцион көрәштән баш тартуны якларга омтыла торган идея-политик агым)
релятивизм (сущ.)(м) филос. релятивизм (идеалистик фәлсәфи тәгълимат)
руссоизм (сущ.)(м) мн. нет, истор. руссоизм, руссочылык (18 гасырда яшәгән француз галиме Ж.-Ж.Руссоның социаль һәм педагогик тәгълиматына нигезләнгән карашлар системасы)
сен-симонизм (сущ.)(м) филос. сен-симонизм (утопик социализм тәгълиматларының берсе)
силлогистика (сущ.)(ж) мн. (нет)силлогистика ( 1. филос. силлогизмнар турындагы тәгълимат; 2. перен. книж. ирон. практик әһәмияте булмаган гомуми фикер йөртүләр)
симптоматика (сущ.)(ж) мн. нет, мед. симптоматика (симптомнар турында тәгълимат)
социология (сущ.)(ж)социология (җәмгыять һәм аның үсеше турындагы тәгълимат)
телеологический (прил.) 1. филос. телеология...-ы, телеологик; телеологическое учение телеологик тәгълимат; 2. науч. берәр максатка омтылышлы, берәр максатка юнәлдерелгән
телеология (сущ.)(ж) филос. телеология (табигатьтә бөтен нәрсә максатка туры китереп яратылган һәм һәр үсештә алдан билгеләп куелган максат тормышка ашырыла дип раслый торган идеалистик тәгълимат)
теология (сущ.)(ж)теология (алла һәм дин догматлары турында дини тәгълимат)
теория (сущ.)(ж)в разн. знач. теория, тәгълимат; марксистско-ленинская теория марксизм-ленинизм теориясе; теория вероятностей мат. ихтималлылыклар теориясе; теория познания филос. танып белү теориясе; теория музыки музыка теориясе
теософия (сущ.)(ж)теософия, тасаввыф (идеалистик тәгълимат)
толстовец (сущ.)(м)толстойчы (толстойчылык тарафдары, язучы Л.Н.Толстойның дини-әхлакый христианлык тәгълиматына ияргән кеше)
толстовство (сущ.)(с) мн. (нет)толстойчылык (язучы Л.Н.Толстойның дини-әхлакый христианлык тәгълиматы)
трансформизм (сущ.)(м) биол. трансформизм (дарвинизмга кадәр булган тәгълимат)
трансцендентализм (сущ.)(м) мн. нет, филос. трансцендентализм (трансценденталь төшенчәләрне тануга нигезләнгән идеалистик философия тәгълиматы)
троица (сущ.)(ж) 1. троица (а. рел. христиан тәгълиматында өч алладан торган аллалык; б. разг. церк. шул аллалык хөрмәтенә дини бәйрәм); 2. разг. шутл. аерылмас өч дус, өч аерылмас дус (гел өчәүләшеп йөрүчеләр); наша неразлучная троица безнең аерылмас өч дустыбыз
утопия (сущ.)(ж) 1. филос. утопия (социаль үзгәртеп кору, идеаль иҗтимагый җәмгыять турында җәмгыять үсешендәге объектив закончалыкларны фәнни аңлауга нигезләнмәгән тәгълимат) 2. (неосуществимая мечта) буш хыял, тормышка ашмаслык хыял, фантазия, утопия 3. лит. утопия (идеаль ия, иҗтимагый төзелешле киләчәкне сурәтли торган әдәби әсәр)
учение (сущ.)(с) 1. см. учить, учиться; 2. тәгълимат, өйрәтмә; марксистско-ленинское учение марксистик-ленинчыл тәгълимат 3. обычно мн. учения воен. өйрәнүләр; күнегүләр
фаланстер (сущ.)(м) истор. социол. фаланстер (фурьеристларның утопик социализм тәгълиматында коммуна тормышының үзәге булган махсус типтагы бина)
фейербахианец (сущ.)(м) филос. фейербахчы (Фейербах тәгълиматының тарафдары)
фейербахианство (сущ.)(с) мн. нет, филос. фейербахчылык (немец философы материалист Л.Фейербахның философик тәгълиматы)
феноменология (сущ.)(ж) мн. нет, филос. феноменология (Гегельнең идеалистик философиясендә аңның, рухның үсеше турындагы тәгълимат)
физиократы (сущ.)ед. нет, экон. физиократлар (18 йөздә килеп чыгып, тик игенчелек кенә кыйммәтне барлыкка китерә торган җитештерүче хезмәт дип исәпләгән һәм капиталистик фермерлар идеологиясен чагылдырган политик-экономик тәгълимат тарафдарлары)
френология (сущ.)(ж)френология (кешенең психик һәм әхлак сыйфатларын аның баш сөяге формасына карап белеп була дигән фәнни булмаган тәгълимат)
фурьеризм (сущ.)(м) мн. нет, истор. фурьеризм (утопик социализм тәгълиматларының берсе; француз галиме Шарль Фурье исеменнән алынган)
эвдемонизм (сущ.)(м) мн. нет, филос. эвдемонизм (кешенең яшәү максаты шәхси бәхеткә омтылу дип өйрәтүче идеалистик тәгълимат)
эволюционизм (сущ.)(м) книжн. эволюционизм (эволюцион үсеш турындагы тәгълимат)
эволюционный (прил.)эволюция …ы, эволюцион; эволюционный процесс эволюцион процесс; эволюционное учение эволюцион тәгълимат
эпикуреизм (сущ.)(м) 1. эпикуреизм (борынгы грек философы Эпикур тәгълимате) 2. перен. эпикурейчылык, ләззәткә бирелү
Татарско-русский словарь:
доу тәгълиматы (сущ.) эк. теория доу (гипотеза, согласно которому повышение или снижение курса акций позволяет делать вывод об уровне деловой активности)
марксизм (сущ.) марксизм || марксистский; ~ тәгълиматы учение марксизма
марксизм-ленинизм (сущ.) собир. марксизм-ленинизм || марксистско-ленинский; марксизм-ленинизм нигезләре основы марксизма-ленинизма; марксизм-ленинизм тәгълиматы учение марксизма-ленинизма
өйрәтмә (сущ.) см. тәгълимат өйрәтү (гл.)(перех.) 1. учить/научить, обучать/обучить, научить, выучить; укырга ~ү учить читать; йөзәргә ~ү научить плавать; һөнәргә ~ү обучать ремеслу; йомырка тавыкны ~ми яйцо курицу не учит 2. преподавать 3. объяснять/объяснить, разъяснять/разъяснить, растолковывать/растолковать 4. наставлять/наставить кого, воспитывать/воспитать; научить || наставление, воспитание; дөрес яшәргә ~ү наставлять правильно жить; ватанны яратырга ~ү воспитывать любовь к родине 5. приучать/приучить, приобщать/приобщить к чему-л.; прививать/привить что; хезмәткә һәм тәртипкә ~ү приучать к труду и порядку (дисциплине); үз-үзеңне әдәпле тотарга ~ү прививать культуру поведения 6. подсказать, надоумливать/надоумить; авырлыктан чыгу юлын ~ү подсказать выход из затруднения 7. приучать, приваживать (животных); атны җигелергә ~ү приучать коня к упряжке 8. приручить, укротить, дрессировать (животных); кыргый кошны кулга ~ү приручить дикую птицу; аю ~ү дрессировать медведя 9. подговаривать/подговорить кого-л., подстрекать к какому-л. действию 10. перен. проучить, наказать, задавать/задать пару (жару, перцу); мин сине ~ермен әле я тебя ещё проучу, я тебе ещё покажу
социализм (сущ.) в разн. знач. социализм || социалистический; ~ төзү построение социализма; фәнни ~ научный социализм; утопик ~ утопический социализм; ~ илләре страны социализма; ~ тәгълиматы учение социализма, социалистическое учение
тәгълимат (сущ.) учение, доктрина
тәгълиматчы (сущ.) ирон. редко теоретик, основатель нового учения
эволюцион (прил.) 1. эволюционный; ~ тәгълимат эволюционное учение 2. в некоторых сочет. слов эволюционно-; эволюцион-тарихи эволюционно-исторический
ялган (прил.) 1. ложный, лживый, обманный, неправдивый; притворный, мнимый; ~ юллар белән обманным способом; ~ авыру мнимый больной; ~ вәгъдә притворное обещание; ~ хәбәрләр неправдивые (ложные) сведения; ~ атака ложная атака ||(сущ.) ложь, обман, неправда, измышления; враньё, фальшь; болар барысы да ~ всё это ложь, враньё; ~ы ачылды обнаружилась ложь (неправда); ~ белән ерак китә алмассың (посл.) на обмане далеко не уедешь 2. поддельный; подложный, фальшивый, фиктивный; ~ документ фиктивный документ; ~ акча фальшивые деньги; ~ паспорт подложный паспорт 3. в составе сложных слов переводится компонентом лже-; ~ тәгълимат лжеучение; ~ шаһит лжесвидетель ||(нареч.) ложно, лживо, неправдиво, притворно
Тәсадеф