Русско-татарский словарь:
возращать (гл.) устар. см. возрастить возревновать (гл.) книж. устар. тырышлык күрсәтү, омтылыш күрсәтү
выкорпеть (гл.) разг. 1. тырышлык белән теләккә ирешү; 2. баш күтәрми эшләү; выкорпел целый месяц в библиотеке китапханәдә бер ай буе баш күтәрми эшләде
кропотливость (сущ.)(ж) мн. (нет) 1. тырышлык, басылып эшләүчәнлек; 2. күп көч сорау, күп түземлек сорау; кропотливость работы эшнең күп көч соравы
кропотливый (прил.) 1. (усердный) тырыш, төпченүчән, җентекләүчән, басылып эшләүчән 2. (о деле, работе) күп көч таләп итә торган, тырышлык сорый торган, басылып эшләүне таләп итә торган
напористость (сущ.)(ж)үз дигәнендә нык торучанлык; тырышлык
нечеловеческий (прил.) 1. (не свойственный человеку) кешегә хас булмаган 2. кеше хәленнән (көченнән, кулыннан) килмәслек (килми торган), кеше хәленнән (көченнән) тыш, кеше булдыра алмаслык, чиктән тыш зур; нечеловеческие усилия чиктән тыш зур тырышлык
поднажать (гл.) 1. на кого-что, разг. ныграк этү, этә төшү; поднажать на дверь ишекне ныграк этү 2. перен. на кого-что и без доп. кыса төшү, кысрыклый төшү, басым ясау; поднажать на лентяев ялкауларны кыса төшү 3. перен. на что и без доп. (приналечь) тырышарак төшү, күбрәк тырышлык кую, күбрәк көч кую
поревновать (гл.) 1. бераз көнләү; 2. книж. устар. (проявить заботу) кайгырту; 3. книж. устар. (проявить усердие) тырышлык күрсәтү
постараться (гл.)(с) неопр. тырышу, тырышлык күрсәтү
поусердствовать (гл.) разг. бераз тырышлык күрсәтеп алу, тырышлык күрсәтү
прилежание (сущ.)(с)тырышлык; тырышу, эшкә күңел биреп (куеп) эшләү; отличаться прилежанием тырышлыгы белән аерылып тору
рачительность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. устар. тырышлык, кайгыртучанлык, күңел бирүчәалек
рвение (сущ.)(с)зур тырышлык, ашкыну, атлыгу; работать с рвением ашкынып эшләү
ревностность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. тырышлык, иҗтиһат; он проявлял большую ревнос пноспь в учении ул укуда зур тырышлык күрсәтә иде
ретиво (нареч.)тырышып, тырышлык белән, ихлас белән, күңел биреп; ретиво работать тырышып (күңел биреп) эшләү
рьяность (сущ.)(ж) мн. (нет)гайрәтлелек, тырышлык, бирелеп эшләүчәнлек
слиться (гл.) 1. (соединиться) кушылу, кушылып агу; два ручья слились в речку ике инеш кушылып бер елга хасил иткән 2. перен. берләшү, кушылу; наши усилия слились безнең тырышлыклар бергә кушылды; голоса слились в общий шум тавышлар кушылып тоташ бер шау-шуга әйләнде
совместный (прил.)бергә …, бергәләп …, бердәм …; бергәләшеп …, уртак …; берләштерелгән, берләшкән, бергә (бергәләп) үткәрелгән; совместная работа бергә эшләү; совместные усилия уртак тырышлык; совместное заседание берләштерелгән утырыш
старание (сущ.)(с)тырышлык, тырышу; приложить все старания бөтен тырышлыкны кую
старательно (нареч.)тырышып, тырышлык белән
старательность (сущ.)(ж) мн. (нет)тырышлык
титанический (прил.) высок. гаҗәп зур, гаять зур; титанические усилия гаять зур тырышлыклар
тщание (сущ.)(с) мн. нет, книж. устар. тырышлык
удесятерить (гл.)что 1. (увеличить в десять раз) уплата арттыру, ун тапкыр арттыру 2. перен. (усилить во много раз) бик нык арттыру, күп тапкыр көчәйтү; удесятерить усилия тырышлыкны күп тапкыр көчәйтү
усемерять (гл.) см. усемерить усемеряться (гл.) см. усемериться усердие (сущ.)(с)тырышлык, дәрт; работать с усердием дәрт белән (дәртләнеп) эшләү
усердно (нареч.)тырышып, тырышлык белән, тырышып-тырмашып; бирелеп, күңел куеп, ихлас белән, җан-тән белән
усердность (сущ.)(ж)тырышлык, дәртлелек, ихласлылык; излишняя усердность кирәгеннән артык тырышлык
усердствовать (гл.)тырышлык (дәрт) белән эшләү, тырышып эшләү, тырышлык кую, казгану
усидчивость (сущ.)(ж)тырышлык, түземлек
усилие (сущ.)(с)тырышлык, көч кую, куелган көч, көчәнеш; приложить усилия к чему-л. нәрсәгә дә булса көч кую
утроить (гл.)что өч тапкыр (мәртәбә) арттыру, өчләтә арттыру; утроить усилия тырышлыкны өчләтә арттыру
ухватиться (гл.) 1. за кого-что тотыну, ябышу; ухватиться за перила култыксага тотыну 2. перен. за что (приняться, взяться) бик зур тырышлык белән тотыну, бик зур тырышлык куеп керешү; ухватиться за новую работу яңа эшкә бик зур тырышлык куеп керешү 3. перен. за кого-что, разг. (воспользоваться в своих интересах) эләктереп алу, файдалану; ухватиться за интересную мысль кызыклы фикерне эләктереп алу
Татарско-русский словарь:
зурлык (сущ.) 1. величина, размер (объём); массивность (фигуры, здания и т. п.), колоссальность (размеров, разницы и т. п.); ~гы белән аерылып тору отличаться своими большими размерами; төзелешнең ~гы гаҗәпкә калдыра колоссальность строительства поражает 2. мат. физ. величина (всё то, что можно измерить и исчислить; дискретная, постоянная, переменная, неизвестная и т. п.); чикле ~к конечная величина; предельная величина; ~кларның якынчалыгы мат. приближённость величин 3. перен. величие, величественность; величина; шәһәрләрнең ~гы величие городов 4. перен. высокое положение, почёт; ялкаулык-хурлык, тырышлык-~к ( погов. ) лень приносит позор, а старание-почёт; ~кка ирешү достичь высокого положения
искитәргеч (прил.) разг. см. искиткеч искитәрлек (прил.) см. искиткеч искиткеч (прил.) 1. 1) удивительный, поразительный, восхитительный, дивный (пейзаж, край); ~ тавыш восхитительный голос; ~ яхшы хәтер поразительная память; ~ тынлык удивительная тишина 2) необыкновенный, необычайный, исключительный (город, интерес, порядок); ~ ягымлы кеше исключительно приветливый человек; ~ бер вакыйга необыкновенное происшествие 2. превосходный, прекрасный, распрекрасный ( разг. ) великолепный, замечательный, отличный, отменный, идеальный (человек, план, аппетит, арбуз, материал) 3. невероятный, неимоверный (аппетит, размах); ~ зур тырышлыклар белән яуланган тынычлык мир, завоёванный невероятными усилиями 4. беспримерный; бесподобный (труд, подвиг, случай); ~ батырлык беспримерный героизм ||(нареч.) 1. удивительно, изумительно, восхитительно, дивно, поразительно; ул ~ нык үзгәргән он удивительно сильно изменился 2. необыкновенно, необычно, исключительно, чрезвычайно; ~ салкын кыш необыкновенно холодная зима; ул ~ акрын эшли он работает чрезвычайно медленно 3. превосходно, прекрасно, великолепно, замечательно, блистательно, отменно ||(част.) усил. очень, слишком; сине күрүемә ~ шатмын я очень рад тебя видеть; ~ матур очень красивый
кысыр (прил.) 1. яловый; нетельный; ~ калу оставаться яловой, ояловеть; остаться нетельной; көндез ~, төнлә буаз днём яловая, ночью стельная (загадка об одеяле) 2. разг. бесплодный (о животных, растениях); ~ алмагач бесплодная яблоня 3. перен. 1) пустой; безосновательный, бессодержательный, никчёмный; ~ сүз пустой разговор; ~ шатлык безосновательная радость 2) тщетный; ~ тырышлык тщетное усердие
тырышлык (сущ.) старание, усердие, прилежание; настойчивость, упорство; ялкаулык-хурлык, ~к-зурлык (посл.) лень-позор, прилежание-величие; аның ~гы аркасында (~гы белән) благодаря его стараниям
тырышлыклы (прил.) упорный, настойчивый
тырышучанлык (сущ.) 1. см. тырышлык 2. заботливость; коллективность
уртак (прил.) 1. совместный; ~ тырышлык белән совместными усилиями 2. общий ||(нареч.) 1. совместно; ~ эшләү работать совместно 2. поровну, пополам; тапкан мал ~ что найдено-пополам
Тәсадеф