Русско-татарский словарь:
анфас (нареч.)анфас (туп-туры караганда кеше битенең күренеше)
ближайший (прил.) 1. иң якын, иң якындагы; ближайшая задача иң якындагы бурычлар 2. турыдан-туры, туп-туры; при ближайшем рассмотрении турыдан-туры тикшергәндә
вытянуться (гл.) 1. сузылу, сузылып озынаю; резинка вытянулась резинка сузылды 2. разг. үсү, үсеп китү; за лето дети вытянулись балалар бер җәй эчендә үсеп киткәннәр 3. (распрямиться, выпрямиться) тураю, туры итеп басу 4. аякларны сузып җибәрү; сузылып яту; вытянуться на кровати караватта аякларны сузып җибәрү 5. (натянуться) тартылу; веревка вытянулась бау тартылды 6. сузылу, сузылып китү; вытянуться в длинную шеренгу озын саф булып сузылып китү лицо вытянулось чырае сытылды; вытянуться в струнку туп-туры басу
глаз (сущ.)(м) 1. күз; голубые глаза зәңгәр күзләр; зажмурить глаза күзләрне кысу; вытаращить глаза күзләрне акайту; сомкнуть глаза күзләрне йому; в глазах двоится күзгә икәү булып күренү; в глазах рябит күзләр әлҗе-мөлҗе килә; играть глазами күзләрне уйнату; определить расстояние невооруженным глазом ераклыкны гади күз белән билгеләү 2. караш, карау; окинуть глазами караш ташлау 3. перен. күзәтү, карау, багу; хозяйский глаз хуҗаларча карау; за ними нужен глаз да глаз аларны гел күзәтеп торырга кирәк; у семи нянек дитя без глазу посл. син дә мулла, мин дә мулла, атка печән кем сала? иметь перед глазами что күз алдында тоту; не попадайся на глаза күземә күренмә, күземә күренәсе булма; бросаться (кидаться) в глаза күзгә бәрелеп тору, күзгә ташлану; во все глаза глядеть дүрт күзләп карау, зарыгып көтү; в глаза говорить күзенә карап әйтү, күзенә бәреп әйтү; в глаза не видел кого, прост. күргәнем дә юк; в глазах кого, чьих каршында, күз алдында; в глазах темнеет күз аллары караңгылана; глаза бы не глядели күрәсе дә килми, каберең якын булмасын; глаза горят на что күзләре кыза; глаза на лоб лезут исең-акылың китәрлек, күзләрең шар булырлык; глаза на мокром месте күзеннән агыза да тора; глаз не казать (не показывать) күзгә-башка күренмәү; глаза разбегаются кайсына карарга да белмәү; глаза разгорелись күзе кызды, күзе янды; глаза смыкаются (слипаются) күз йомыла, йокы килә; глазом не моргнуть күзен дә йоммау, уйлап та тормау; делать большие глаза шаккатып карап тору; для отвода глаз күз буяу өчен; есть (пожирать) глазами йотардай (ашардай) булып карау; за глаза (говорить) үзе юкта; күз артында; куда глаза глядят (идти) теләсә кай якка, дүрт ягы кыйбла; на глаз якынча, чама белән; на глазах күз алдында, күз каршында; наметанный глаз очлы күз, тәҗрибәле кеше; насколько хватает глаз күз күрә алган кадәр; не знать, куда глаза деть күзне кая яшерергә белмәү, кая керергә тишек тапмау; ни в одном глазу аек, күзенә дә чыкмаган; простым (невооруженным) глазом гади күз белән; ради чьих прекрасных глаз кемнеңдер матур күзләре өчен, һич кирәкмәгәнгә; с глаз долой күз алдыннан кит; күземнән югал, күземә күренмә; с глаз долой, из сердца вон погов. хәзер ике ятып бер төшемә керми; с глазу на глаз кара-каршы, күзгә-күз, икәүдән-икәү генә; с какими глазами появиться (показаться) куда ни күз белән күренмәк кирәк, кеше күзенә күренергә оят; смотреть (глядеть) в глаза кому күзенә генә карап тору, ялагайлану, куштанлану; смотреть (глядеть) прямо (смело) в глаза чему [курыкмыйча] күзенә туп-туры карау; смотреть (глядеть) в оба глаза уяу булу, аң булып тору; упасть в глазах кого күздән төшү, абруй югалу; хоть глаз выколи дөм-караңгы, күзгә төртсәң дә күренми; читать по глазам күзенә карап белү, күзенә карап чамалау
задуматься (гл.) 1. над чем, о чем уйлау, уйлану; уйга калу, уйга бату, уйга чуму; задуматься о будущем киләчәк турында уйлау; он глубоко задумался ул тирән уйга калды 2. с неопр. и с отриц. , разг. җөрьәт итү, кыю; он не задумался сказать правду в глаза ул дөреслекне туп-туры әйтергә кыймады
калька (сущ.)(ж)калька ( 1. сызымнардан, рәсемнәрдән күчермә алу өчен кулланыла торган үтә күренмәле кәгазь 2. шундый кәгазьгә алынган күчермә 3. лингв. икенче бер телдән туп-туры тәрҗемә итеп алынган суз яки тәгъбир)
калькировать (гл.)что калькалаштыру ( 1. калька ярдәмендә төгәл күчермәсен алу 2. лингв. икенче бер телдән туп-туры тәрҗемә итеп сүз ясау)
навытяжку (нареч.): стоять навытяжку катып тору, туп-туры басып тору
напролом (нареч.) разг. турыдан-туры, туп-туры, һичнәрсәгә карамастан, һичнәрсә белән исәпләшмичә идти (рваться и т. п.) напролом һичнәрсә белән исәпләшмичә алга бару
напрямик (нареч.) разг. 1. турыга, турыдан, туп-туры; иди напрямик турыга бар 2. перен. ачыктан-ачык, турыдан-туры, яшермичә, сказать напрямик турыдан-туры әйтү
необинуясь (нареч.) устар. тартынмыйча, оялмыйча, кинаясез, уйлап-нитеп тормыйча, туп-туры, турыдан-туры, ачыктан-ачык; сказать необинуясь что-нибудь кинаясез нәрсә дә булса әйтү
откровенно (нареч.)яшермичә, ачыктан-ачык, туп-туры
открыто (нареч.)ачыктан-ачык, туп-туры, яшермичә, кыю рәвештә. Жить открыто устар. иркен тору, мул тору
прямехонький (прил.) простореч. туп-туры
прямо (нареч.) 1. турыга; идти прямо турыга бару 2. туры; сидеть прямо туры утыру; держаться прямо үзеңне туры тоту 3. туп-туры, турыдан-туры; начать прямо с главного вопроса турыдан-туры төп мәсьәләдән башлау 4. турыдан-туры, туп-туры, ачыктан-ачык; говорить прямо туп-туры әйтү 5. в знач. частицы усил. чын-чыннан; чын мәгънәдә; он прямо герой ул чын-чыннан герой; прямо-таки то же, что прямо 5
прямой (прил.) 1. туры; прямая линия туры сызык; прямая дорога туры юл; прямая кишка анат. туры эчәк; прямые волосы туры чәч (бөдрә түгел) 2. турыдан-туры, турыдан-туры … …ган; прямые выборы турыдан-туры сайлаулар; прямые указания турыдан-туры бирелгән күрсәтмәләр; прямое обращение к массам массаларга турыдан-туры мөрәҗәгать итү; это его прямая обязанность бу турыдан-туры аның бурычы; прямой наследник турыдан-туры варис 3. туры, туры (ачык) күңелле, туры сүзле, эчкерсез, самими; прямой человек туры кеше 4. турыдан-туры, ачыктан-ачык; прямой обман ачыктан-ачык алдау; прямой вызов ачыктан-ачык каршы чыгу 5. (подлинный; настоящий) чын, чын-чыннан …, чын мәгънәдә …; прямая опасность чын мәгънәдә куркыныч; прямая измена чын мәгънәдә хыянәт [итү] 6. (несомненный) һичшиксез; прямой расчет ехать поездом поезд белән бару һичшиксез уңайлырак; прямая польза һичшиксез файда 7. в знач.(сущ.)прямая(сущ.)(ж) мат. туры сызык 8. мат. туры; прямая пропорциональность туры пропорциональлек прямая речь грам. туры сөйләм; в прямом смысле слова чын-чыннан, чын мәгънәдә; прямое дополнение грам. туры тәмамлык; прямое попадание турыдан-туры тию, туры тидерү; туп-туры төшү (бомба, снаряд, мина турында); прямой ворот утыртма яка; прямой угол мат. туры почмак
ровнехонько (нареч.) простореч. 1. тигез генә, тип-тигез итеп, тап-такыр итеп; бик шома итеп; туп-туры, төп-төз; 2. см. ровно1, 2, 3
стоеросовый (прил.) разг. шутл. туп-туры үскән, шәм кебек ..., шәм кебек үскән. Дубина стоеросовая, болван или дурак стоеросовый күсәк (ахмак)
стрела (сущ.)(ж) 1. ук; пустить стрелу ук ату 2. тех. ук, стрела, көянтә; стрела крана кран көянтәсе 3. (у растений) сабак; көпшә 4. в знач.(нареч.)стрелой ук кебек тиз, атылган ук кебек; лететь стрелой ук кебек тиз 5. в знач.(нареч.)стрелой (очень прямо) ук сыман туп-туры; уктай, туп-туры [булып], төп-төз булып
упор (сущ.)(м) 1. см. упереть, упереться; точка упора таяну ноктасы; завинтить до упора терәлгәнгә кадәр борып кую 2. (подпорка) терәк, таяныч; упор для ног аяклар өчен терәк в упор сказать туп-туры әйтү; в упор смотреть текәлеп карау; выстрелить в упор терәп ату; упор делать на кого-что, на ком-чем басым ясау, төп игътибарны юнәлтү
Татарско-русский словарь:
ары-бире (нареч.) 1. туда-сюда; туда и сюда; то туда, то сюда (ходить, захаживать, переходить, перемещать что); из стороны в сторону (качаться); по сторонам (поглядывать) 2. куда-л., куда-нибудь; ары-бире барасыгыз юкмы? вам не надо куда-нибудь сходить? 3. никуда; ары-бире сугылма, туп-туры өйгә кайт никуда не заходи, возвращайся прямо домой 4. то там, то тут (здесь); то тут (здесь), то там; ары-бире сәүдә итеп йөрүче тот, кто занимается торговлей то там, то тут
туп-туры (нареч.) 1. превосх. ст. от(нареч.) туры; совершенно прямо, прямолинейно, прямёхонько; ровненько; төтен туп-туры күтәрелә дым поднимается совершенно прямо; туп-туры барабыз мы идём прямолинейно (прямёхонько) (к цели) 2. без обиняков, прямо, напрямик; туп-туры әйтү сказать прямо, без обиняков; сказать напрямик 3. с ходу, сразу; туп-туры сезгә килдем с ходу явился к вам ||(прил.) превосх. ст. совершенно прямой; прямёхонький; туп-туры юл совершенно прямая дорога
туп-турыдан (нареч.) 1. прямёхонько 2. перен. без подготовки
турылап (нареч.) разг. 1. в сторону; авылга ~ китте пошёл в сторону деревни 2. см. туп-туры турылап беркетү (сущ.) спец. припасовка
Тәсадеф