Русско-татарский словарь:
выровнить (гл.) см. выровнять выровниться (гл.) см. выровняться выровнять (гл.)что 1. тигезләү, тигезләп чыгу (кую, бетерү); такырайту, такырайтып чыгу; выровнять дорогу юлны тигезләп чыгу 2. турайту, турайтып кую (чыгу); выровнять самолет самолетны турайту 3. турылау, тигезләү, турылап кую (чыгу); тигезләп кую; выровнять шеренгу шеренганы турылау
выровняться (гл.) 1. тигезләнү, тигезләнеп бетү, такыраю, такыраеп бетү; лед на катке выровнялся шугалакта боз тигезләнде 2. тураю; самолет выровнялся самолет турайды 3. турылану, тигезләнү; шеренга выровнялась шеренга турыланды 4. перен. төзәлү; характер у него выровнялся холкы төзәлде 5. перен. (развиться физически) тазару, тазарып китү; ребенок выровнялся бала тазарып китте
голый (прил.) 1. ялангач, ялан, шәрә; голые ноги яланаяк 2. (лишенный растительности) ялангач; голая степь ялангач дала 3. (без волос, шерсти и т. п.) шәрә, такыр 4. буш, коры; голые стены буш стеналар; спать на голом полу коры идәндә йоклау 5. перен. коры; шәрә; ап-ачы; голые цифры коры саннар; голая истина ап-ачык хакыйкать брать голыми руками җиңел генә кулга төшерү, ансат кына (көч сарыф итмичә генә) алу; голая зима карсыз кыш; гол как сокол үзе дә ике күзе
дочиста (нареч.) 1. (до полной чистоты) чистарганчы, тазарганчы, чип-чиста булганчы 2. перен. разг. бернәрсә дә калдырмыйча, кырып-себереп, тап-такыр итеп; съесть все дочиста кырып-себереп ашап бетерү
залысина (сущ.)(ж)пеләш, такыр баш
легкодорожный (прил.) спец. яхшы юлдан йөри торган, такыр юлдан йөри торган
наголо (нареч.): шашки наголо кылычларын кыныларыннан чыгарып; остричь наголо (башны) такыр итеп кыру
наездить (гл.)что 1. [барлыгы] узу, үтү; шофер наездил тысячу километров шофер барлыгы мең километр узган 2. [күп йөреп] юл салу; [йөри-йөри] юл салу; [күп йөреп] юлны такырайту, тигезләү; наездить дорогу күп йөреп юл салу 3. кого-что, спец. [атны] йөрергә өйрәтү; наездить рысака юртакны йөрергә өйрәтү
оболваниться (гл.) простореч. 1. (остричься наголо) такыр итеп чәч алдыру; 2. пренебр. ахмаклану, аңгыралану
II(сущ.)(м)с.-х. пар, пар җире, пар басуы, такыр басу; черный пар кара пар; пахать пар пар сөрү
II(прил.)с.-х. пар …ы; паровое поле пар басуы, такыр басу
плешина (сущ.)(ж) 1. (на шерсти, мехе) пеләш урын, йоны иегән урын, чәче коелган урын, йоны коелган 2. (место, лишенное растительности) буш урын, такыр калган урын (кырда, урманда)
плоский (прил.) 1. яссы, ялпак, тигез, такыр; плоская крыша яссы түбә 2. җәенке, җәйпәк, сай; плоская тарелка сай тәлинкә 3. перен. тупас, кызыксыз, үткенлеге булмаган, буш; плоская шутка кызыксыз мәзәк
прикасаться (гл.) см. прикоснуться прикатать (гл.) простореч. такырайту, тигезләү
прикатывать I(гл.) простореч. см. прикатать II(гл.) см. прикатить прикатываться I(гл.) страд. простореч. такырайтылу, тигезәйтелү
пролысина (сущ.)(ж) обл. 1. пеләш; 2. (в лесу) ачыклык, кисенте; 3. такыр җир
разъездить (гл.)что 1. (атта, машинада) йөреп юл салу; йөреп таптау, йөреп такырайту (юлны) 2. (испортить ездой) (атта, машинада) йөреп бозу, йөреп бозып бетерү (юлны)
раскатываться (гл.) 1. см. раскататься; 2. см. раскатиться ; 3. страд. тәгәрәтеп җәелү, таратып җәелү, сүтелү; төрле якка тәгәрәтеп җибәрелү (бүрәнәләр), тәгәрәтеп тигезләтелү, такырайтылу (каток, сырлы бәләк һ.б. белән); әвәләнү, җәелү (камыр)
ровнение (сущ.) простореч. см. равнение ровнехонький (прил.) простореч. бик тигез, тип-тигез, тап-такыр, шоп-шома
ровнехонько (нареч.) простореч. 1. тигез генә, тип-тигез итеп, тап-такыр итеп; бик шома итеп; туп-туры, төп-төз; 2. см. ровно1, 2, 3
ровность (сущ.)(ж) мн. (нет) 1. тигезлек, такырлык; 2. төзлек, турылык; 3. салмаклык, бертигезлек, төгәллек; 4. тынычлык, сабырлык, тигез холыклылык; даимилек; 5. бердәйлек, тәңгәллек, тигез зурлыклылык
ровняться (гл.) 1. тигезләнү, шомару, такыраю; 2. страд. тигезләп куелу, шомартылу, такырайтылу; 3. воен. сафта тигезләнү; 4. перен. үрнәк алу, тиңләшү, тигезләнү, тигезләшеп бару (килү); ровняться по передовикам алдынгылар белән тинләшү
торный (прил.)такыр, тапталган, тигез; торная дорога такыр юл
уездить (гл.) 1. простореч. йөри-йөри такырайту, йөри-йөри шомартып бетерү; уездить дорогу йөри-йөри юлны такырайту; 2. обл. җигеп йөреп өшәндерү, җигеп йөреп арыту; 3. җигәргә өйрәтү
уездиться (гл.) 1. простореч. тапталып шомару, такыраю, такырлану; дорога уездилась юл такырайган; 2. обл. җигеп йөрүдән ару, җигеп йөрүдән өшәнү; уездился конь җигеп йөрүдән ат өшәнгән
уезжать (гл.) см. уехать уезженный (прил.) 1. такырайган, тапталган, такыр, шома; 2. (күп йөрүдән) арган, өшәнгән (ат)
уезживать (гл.) см. уездить уезживаться (гл.) 1. см. уездиться; 2. страд. йөри-йөри такырайтылу
укатать (гл.) 1. что (сделать гладким) такырайту, шомарту, такырайтып бетерү, шомартып бетерү; укатать дорогу юлны такырайтып бетерү 2. (уплотнить) тыгызлау; тыгызлап басу; укатать снег карны тыгызлау; укатать войлок киезне тыгызлап басу
укататься (гл.) 1. (күп йөрүдән) такыраю, тигезләнү, такыраеп бетү; дорога укаталась юл такыраеп беткән; 2. простореч. спец. тыгыз басылу (киез итек, тула һ.б.)
уровнять (гл.)что тигезләү, такырайту; уровнять дорогу юлны такырайту
уровняться (гл.)тигезләнү, такыраю
(гл.) обл. йөреп таптау, таптап такырайтып бетерү
(гл.) обл. тапталып бетү, тапталып такыраеп бетү
утрамбовать (гл.)что төйгечләп тыгызлау (тигезләү), таптап тыгызлау, таптый-таптый такырайту
утрамбоваться (гл.)төйгечләнеп тыгызлану, төйгечли-төйгечли тигезләнү, таптый-таптый такыраю
шар (сущ.)(м)в разн. знач. шар; радиус шара шарның радиусы; бильярдный шар бильярд шары; воздушный шар һава шары; земной шар җир шары хоть шаром покати тап-такыр, шар тәгәрәтерлек, буп-буш
Татарско-русский словарь:
бакылдык (прил.) много квакающий, крякающий, крикливый (о лягушках или утках); ~ үрдәкләр крикливые утки ||(сущ.) 1. лягушка-квакушка или утка-крякушка (в зависимости он контекста); бака-~ лягушка-квакушка; ~ларыгыз күп у вас много квакушек (крякушек) 2. перен. см. такылдык бакыр I(сущ.) 1. медь (металл) || медный; ~ колчеданы медный колчедан; ~ рудасы (ташы) медная руда; ~ны күпме ялтыратсаң да, алтын булмас (посл.) из меди золота не выкуешь (букв. сколько ни наводи блеска на медь, она не превратится в золото) 2. медная монета, медяк; биш тиенлек ~ пятикопеечный медяк ||(прил.) 1. медный, сделанный или состоящий из меди; ~ савыт медная посуда; ~ чыбык медная проволока 2. медно-красный, багровый; ~ чәч огненные (огненно-рыжие) волосы; ~ шәфәкъ медно-красная заря 3. перен. дешёвый, банальный, не оригинальный, неинтересный (о словах, изречениях); сүзең ~, юлың такыр ( погов. ) речь твоя неинтересна, можешь убираться восвояси
батыр (сущ.) 1. герой, доблестный мужчина; молодец, молодчина; смельчак; ~га да ял кирәк (посл.) и герою нужен отдых; ~ батырып әйтмәс, батырып әйтсә-кайтмас (посл.) молодец не торопится со словом, а скажет-так уж выполнит сказанное; ~ үләр-даны калыр (посл.) герой умирает-слава остаётся; ~ юлы такыр түгел, иярченнәр такырайта (посл.) путь героя не гладкий, делают его гладкими последователи 2. 1) богатырь, храбрец, храбрый воин; ~ үсенсә-бер уклык (посл.) зазнавшийся богатырь-на одну стрелу; ~ ятып үлмәс ( погов. ) (букв. герой не умирает в постели); ~ны ук алмый (посл.) (букв. богатыря стрела не берёт); ~-яуда, чичән дауда беленер (посл.) (букв. богатырь познаётся в бою, а бард-в споре); ~ ярасыз булмас, ярасы дәвасыз булмас (посл.) (букв. богатырь без ран не бывает, но раны его излечимы); яу башлаган ~ булыр, дау башлаган хатын булыр (посл.) (букв. битву начинает богатырь, ссору начинает женщина или начавший ссору подобен женщине) 2) обозначение имени героев легенд и сказок; Акъял ~ герой, ездящий на лошади с белой гривой; Гали ~ богатырь Али (герой восточных сказок); Чура ~ богатырь Чура (реальное историческое лицо ХVI столетия); Салсал ~ герой сказок персидского происхождения; Камыр ~ богатырь, сделанный из теста (герой приключенческих сказок) 3. 1) силач; атлет; борец (в национальной борьбе); җиңелгән ~ көрәштән туймас (посл.) побеждённый борец не устанет; 2) чемпион (в национальной борьбе); бер мәйданда ике ~ булмас (посл.) на одной арене двух чемпионов не бывает ||(прил.) храбрый; смелый; доблестный; ~ сугышчы доблестный воин; ~ булсаң-йөрәктән, көчле булсаң-беләктән (посл.) храбрец силён сердцем, силач-плечом ||(нареч.) храбро, смело, доблестно; ~ сугышу храбро сражаться
пар II(сущ.) пар; см. парна, такыр басу, туң
такыр (прил.) 1. ровный, укатанный, гладкий; торный (о дороге); ата юлы балага ~ (посл.) дорога отца удобна для сына; ~ юлдан йөргәннең аягы сынмый (посл.) тот, кто ходит по торной дороге, ногу не сломает 2. гладко сжатый (о поле); гладко выбритый; ~ баш гладко бритая голова 3. перен. разг. пустой; опустошённый, опустелый; совершенно лишённый, нет ничего; ~ келәт пустая клеть (хоть шаром покати); ~ өстәл пустой стол; стол, на который нечего ставить; кесәң ~-сүзең бакыр (посл.) (если) карман пуст, то и словам твоим-цена грош 4. перен. (предик.)(прил.) разг. скуден, беден; плох; скудно, бедно, плохо; икмәк ягы ~ насчёт хлеба плохо; белем ягы (белеме) ~ беден знаниями, знания скудны ||(нареч.) гладко, наголо (о бритье, жатве, косьбе); башы ~ кырылган голова его брита наголо
такыр басу (сущ.) агро. поле под паром; паровое поле
такыр кыр (сущ.) см. такыр&басу
такыр-токыр (подр.) грохоту телеги на твёрдой почве, дороге
такырайттыру (понуд.) от такырайту; заставлять/заставить, ровнять/заровнять
такырайту (гл.)(перех.) 1. делать/сделать ровным, выровнять, заровнять, укатывать/укатать, утаптывать/утоптать; ындыр табагын ~у выровнять ток на гумне 2. перен. разг. изводить/извести, истощать/истощить (запасы)
такырайтылу (гл.) страд. от такырайту; укатываться, утаптываться/утоптаться; ~ган җир специально утоптанная земля
такыраю (гл.)(неперех.) 1. становиться/стать ровным, утоптанным, укатанным; укатываться/укататься; утаптываться/утоптаться; выравниваться/выровняться 2. перен. оскудевать/оскудеть || оскудение; израсходываться, истощаться, ухудшаться (о снабжении чем-л.), кончаться || израсходование, истощение (запасов), конец чего; ашау ягы ~йды стало плохо с едой, с питанием положение (дело) ухудшилось; кесә ~йды деньги (букв. карман) кончились
такырбаш (прил.) разг. 1. с бритой или лысой головой (о человеке); бритоголовый; ~ кешеләр бритоголовые люди 2. перен. 1) невежественный 2) в знач.(сущ.) растяпа, недотёпа, неуч
такырбашлар (сущ.) мн. зоол. гладкоголовые (рыбы)
такырландыру (понуд.) от такырлану
такырлану (возвр.)- страд. от такырлау 1. становиться/стать || становление ровным, укатанным, выровненным 2. перен. разг. становиться/стать голым, лишённым содержимого (о местах, где хранятся запасы и т. п.) см. такыр 3. (гл.) страд. оголяться, укатываться; ~ган урын укатанное место
такырлар (сущ.) мн. с.-х. такыры
такырлаттыру (понуд.) от такырлату
такырлату (гл.)(перех.) разг. см. такырлау такырлау (гл.)(перех.) 1. укатывать/укатать, выравнивать/выровнять, растаптывать/растоптать || укатывание, выравнивание, растаптывание (дороги) 2. перен. изводить/извести, истощать, истощить (запасы) || истощение запасов (кем-л.)
такырлашу (взаим.) от такырлау
такырлык (сущ.) 1. ровность, утоптанность, укатанность; юлның ~гы удобство дороги; укатанность пути 2. скудость, истощённость (запасов и т. д.); ашлык ~гы скудость урожая зерновых 3. голая земля, место без растительности
тап-такыр (прил.) превосх. ст. от такыр 1. совершенно ровный, гладкий 2. перен. совершенно пусто; нет ничего в чём; кесә (төбе) тап-такыр в кармане совершенно пусто; нет ни копейки (денег)
Тәсадеф