Русско-татарский словарь:
высекаться (гл.) 1. (о волосах) коелу; (о нитках) сыпылу, сыпылып чыгу; 2. страд. (о статуе) чокып ясалу; (о письме) чокып язылу
высечься (гл.) разг. (о волосах) коелу; (о нитках) сыпылу, сыпылып чыгу
гладить (гл.) 1. что и без доп. (белье и т. п.) үтүкләү 2. кого-что (приглаживать, ласкать) сыпыру, сыйпау; гладить волосы чәчне сыпыру гладить по головке кого юл кую, узындыру; гладить против шерсти йон каршысына сыпыру
зачесаться (гл.) разг. 1. кашына башлау; кычыта башлау; у него зачесалась рука аның кулы кычыта башлады; 2. (о волосах) тарап куелу; тарап сыпырып куелу (чәч, артка таба яки бер якка)
лезть (гл.) 1. менү, үрмәләп менү; лезть в гору тауга менү; лезть на дерево агачка менү 2. (пробираться) керү; төшү; лезть в окно тәрәзәдән керү 3. разг. тыгылу, керү; лезть в карман кесәгә тыгылу 4. на кого-что (быть впору) сыю, керү; сапог не лезет на ногу итек аякка сыймый 5. к кому с чем (приставать), бәйләнү, йөдәтү, теңкәгә тию; лезть с пустяками юк-бар нәрсәләр белән йөдәтү 6. разг. (сползать, налезать) төшү; шапка лезет ему на глаза бүреге күзләренә төшә 7. (выпадать о волосах) коелу 8. разг. (расползаться о материи) сыпылу, сизрәү, тетелү 9. во что (вмешиваться) тыгылу; лезть не в свое дело кеше эшенә тыгылу [без мыла] лезть в душу эченә-бавырына керү; лезть из кожи [вон] бөтен көчне кую, бөтен көчне салу; лезть на глаза (в глаза) күзгә керү, авызга керү (тыйнаксызлык турында); лезть на рожон прост. утка керү; не лезть за словом в карман сүз сорап күршегә кермәү, тапкыр булу, сүзгә бай булу
навораживать (гл.) устар. см. наворожить наворачивать (гл.) 1. см. наворотить; 2. разг. (наматывать) чорнау, урау, чорнап (урап) кую 3. прост. (есть с аппетитом) сыпыру, комсызланып ашау
(предлог) 1. с дат. п. (при обознач. предмета, места, на поверхности к-рого происходит действие) …га; хлопнуть по спине җилкәгә сугу; ударить по столу өстәлгә бәрү; расставить книги по полкам китапларны киштәләргә урнаштырып чыгу 2. с дат. п. (при обознач. места, предмета, в границах к-рого происходит действие) …дан, буйлап; идти по дороге юлдан бару; гулять по городу шәһәр буйлап сәйран кылып йөрү 3. с дат. п. (в направлении чего-л., следуя чему-л.) уңаена, белән; гладить по шерсти йон уңаена сыпыру; плыть по течению агым уңаена йөзү; идти по следам зверя җәнлекнең эзе белән бару 4. с дат. п. (о местах, к-рые неоднократно посещаются) …дан …га; ходить по театрам театрдан театрга йөрү 5. с дат. п. …ны; скучать по детям балаларны сагыну; тоска по родине ватанны юксыну 6. с дат. п. буенча, ягыннан; чемпион по шахматам шахмат буенча чемпион; специалист по нефти нефть буенча белгеч; учитель по профессии профессиясе ягыннан укытучы; старший по возрасту яшь ягыннан өлкәне; родственник по матери әни ягыннан кардәш 7. с дат. п. (в соответствии с чем-л., согласно чему-л.) буенча, нигезендә, …га карап; работать по плану план буенча эшләү; действовать по закону закон нигезендә эш итү; судить по внешности тышкы кыяфәткә карап фикер йөртү 8. с дат. п. …ча; отвечать по уставу уставча җавап бирү; одет по моде модача киенгән 9. с дат. п. (вследствие, в результате) аркасында, сәбәпле; ошибиться по рассеянности хәтерсезлек аркасында ялгышу; он не приехал в срок по болезни авыру сәбәпле вакытында килә алмаган 10. с дат. п. (при указ. на предмет, посредством к-рого совершается действие) белән, аркылы, аша, …дан; послать по почте почта белән җибәрү; передать по радио радио аша тапшыру; говорить по телефону телефоннан сөйләшү 11. с дат. п. (при указ. на меру времени, срок) буе, буена; не писать по месяцам айлар буе хат язмау; я не видал его по целым неделям аны атналар буе күрми тора идем 12. с дат. п. (при обознач. отрезка времени, в течение к-рого регулярно совершается действие) …ларын; по вечерам кичләрен 13. с дат. п. …лап; клевать по зернышку бөртекләп чүпләү; платить по часам сәгатьләп түләү 14. с дат. п. …ар; заниматься по часу в день көненә берәр сәгать эшләү 15. с вин. п. кадәр, хәтле, тикле, тиңентен; стоять по пояс в воде билгә кадәр су эчендә тору; по колено тез тиңентен; прочитать с первой по десятую главу беренче бүлектән унынчы бүлеккә хәтле уку; по сей день шушы көнгә тикле 16. с вин. п. прост. …га; сходить по воду суга барып килү; идти по ягоды җиләк җыярга бару 17. с дат., вин. п. (в сочет. с(числ.)при обознач. количества) …арлап, …шарлап; по два икешәрләп; по три өчәрләп; по четыре дүртәрләп; по пяти бишәрләп; по шести алтышарлап; по восьми сигезәрләп; по девяти тугызарлап 18. с предл. п. …дан соң; …гач; по истечении срока срок үткәннән соң; по окончании работы эш беткәннән соң по горло занят эш муеннан (бик күп); по душе күңелгә ошый; по мне миңа калса (килгәндә)
погибь (сущ.)(ж) спец. см. погиб погладить (гл.) 1. что, разг. (утюгом) үтүкләп алу, үтүкләп бетерү 2. кого-что сыпырып (сыйпап) кую, сыпырып алу; погладить по голове башыннан сыйпап кую
поглаживать (гл.)кого-что сыйпаштыргалап (сыпыргалап) кую, сыйпаштыргалап алу
ползти (гл.) 1. (о пресмыкающихся) шуышу, шуышып бару (килү); (о человеке) үрмәләү, үрмәләп бару (килү) 2. перен. акрын бару (килү); поезд еле ползет поезд бик акрын бара 3. (о растениях) үрмәләп үсү ( мәс. чормавык турында) 4. перен. таралу; ползут слухи, один другого нелепее берсеннән-берсе мәгънәсезрәк хәбәрләр тарала 5. (о тесте) ташу, ташып чыгу 7. разг. (о ткани) сыпылу, таралу
провести (гл.) 1. кого-что үткәрү, уздыру, алып чыгу; провести через болото сазлык аша үткәрү 2. чем по чему сыпыру, сыпырып кую; провести рукой по столу өстәлне кул белән сыпыру 3. что сызу; үткәрү; провести прямую туры сызык сызу 4. что үткәрү; провести телефон телефон үткәрү; провести железную дорогу тимер юл үткәрү 5. что үткәрү; провести репетицию репетиция үткәрү; провести лето на юге җәй айларын көньякта үткәрү 6. кого-что. разг. (обмануть) алдау провести в жизнь что тормышка ашыру
пройтись (гл.) 1. бераз йөреп кайту, урап кайту, йөреп (йөренеп) алу; пройтись по комнате бүлмә буйлап йөреп алу 2. разг. (протанцевать) биеп алу; пройтись в вальсе вальс биеп алу 3. разг. узу, сыпыру; пройтись щеткой щетка белән узу пройтись на чей счет или пройтись по чьему адресу берәүгә карата төрттереп әйтү
просечься (гл.)(о тканях) сыпылу, сизрәү, сыпылып (сизрәп) тишелү
разлеживаться (гл.) разг. см. разлежаться разлезаться (гл.) см. разлезться разлезться (гл.) 1. (о ткани, одежде) сыпылу, сизрәү, сизрәп бетү, тетелү, тетелеп бетү; таралу (җөй буенча) 2. (развалиться) җимерелү, ишелү
разъехаться (гл.) 1. (атта, машинада) таралу, китү, китеп бетү, таралышу, таралып бетү; студенты разъехались студентлар китеп бетте 2. с кем и без доп. , разг. аерылышу, ташлашу; разъехаться с мужем ир белән аерлылышу 3. (разминуться) аймыл булу, аймылыш булу; разъехаться с товарищем иптәшең белән аймылыш булу 4. (дать дорогу) юл бирешү, юл сабышу 5. (ике якка) аерылу, аерылып китү; ноги разъехались на льду боз өстендә аяклар аерылып киттеләр 6. перен. разг. (развалиться от ветхости) тузу, сыпылу, ватылу
расползтись (гл.) 1. үрмәләп таралу, төрле якка урмәләп китү; раки расползлись кыслалар үрмәләп таралдылар 2. перен. разг. җәелү, җәелеп китү; чернила расползлись карасы җәелгән ( мәс. кәгазьдә) 3. разг. бозылу, бозылып бетү, изрәп бетү; колеи на дороге расползлись от дожди юлдагы арба эзләре яңгырдан изрәп беткәннәр 4. разг. тузу, ертылу, сыпылу; башмаки расползлись башмак тузган 5. перен. разг. (располнеть) калынаю, юанаю, җәелү располнеть(гл.)юанаеп китү, калынаеп китү, тулыланып китү
рассечься (гл.)ярылу, кисәкләргә аерылу, сыпылу (чәч, җеп турында)
свистнуть (гл.) 1. однокр. см. свистеть; 2. кого-что, прост. (украсть) чәлдерү, селтәү, сыпырту
сечься (гл.) 1. (о волосах) сыну, киселү 2. (о тканях) сизрәү, сыпылу 3. страд. от сечь
слямзить (гл.) простореч. сыпырту, чәлү, урлау
II(гл.) см. смахнуть смахнуть (гл.) 1. что (удалить) сыпырып (кагып) төшерү; смахнуть пыль со стола өстәлдәге тузанны сыпырып төшерү 2. что (уронить) төртеп (этеп) төшерү; смахнуть со стола тарелку өстәлдән тәлинкәне төртеп төшерү 3. кого-что (отогнать) куып җибәрү; смахнуть муху чебенне куып җибәрү
смести (гл.) 1. что себереп төшерү (ташлау), себереп түгү, сыпырып төшерү; смести крошки со стола өстәл өстендәге ипи валчыкларын себереп төшерү 2. перен. кого-что (уничтожить) юк итү, себереп түгү 3. что себереп өю; смести мусор в угол чүпне почмакка себереп өю
сметаться (гл.) 1. см. сместись ; 2. страд. себереп (сыпырып) ташлану, себереп өелү, себереп төшерелү
уписать (гл.)что 1. разг. сыйдыру, (язганда) сыйдырып бетерү; уписать все заявление на одной странице бөтен гаризаны бер биткә сыйдырып бетерү 2. прост. ашап (бүсеп, тыгып) бетерү, сыпыру, сыпырып салу; уписать весь пирог бөтен бәлешне сыпырып салу
уплачивать (гл.) см. уплатить уплести (гл.) 1. что чем. разг. (увить) үрү, үреп кую; 2. что. разг. (сделать тугим) чирак итеп үрү, чирак итеп ишү; уплести канат арканны чирак итеп ишу 3. что. прост. (съесть быстро) сыпыру, сыпырып салу, ялмап кую, сосу, сосып бетерү
ухлебывать (гл.) простореч. см. ухлебнуть ухлестать (гл.) простореч. 1. (сыек ашны) ашап бетерү, чөмереп бетерү, сыпыру (комсызланып ашап бетерү); ишь, сколько щей ухлестал кара, никадәр эштине сыпырган; 2. (кием чабуын өстерәлтеп, сөйрәлтеп) пычрату, пычратып бетерү, катырып бетерү; 3. (убежать) сыпырту, таю, качу, китү
шерсть (сущ.)(ж) 1. йон, төк; густая шерсть куе йон; обработка шерсти йон эшкәртү; овечья шерсть сарык йоны; бить шерсть спец. йон тетү 2. (пряжа, нитки) йон, йон җеп 3. (ткань) йон, йон тукыма гладить против шерсти йон каршысына сыпыру
Татарско-русский словарь:
сыпра (сущ.) 1. кожаная скатерть 2. см. сыпыра сыптыргалау (многокр.) от сыптыру
сыпы (прил.) диал. сдержанный в еде; ~ кеше человек, сдержанный в еде
сыпыем (прил.) диал. слишком чистоплотный; ~ кеше слишком чистоплотный человек, чистоплюй
сыпыемлану (гл.)(неперех.) диал. бывать (быть) слишком чистоплотным, чистоплюйничать
сыпый (прил.) диал. см. сыпы сыпылу (гл.)(неперех.) 1. лохматиться, излохматиться, измызгаться, расплетаться/расплестись; чүпрәк читләре ~ган края тряпки излохматились 2. сечься; чәч ~а волосы секутся
сыпыра (прил.) книжн. гладкий; ~ сынлы с гладким станом
сыпырама (прил.) нареч. диал. см. сылама; ул сөтне ~ салган она налила молока до краёв
сыпыргалау 1. (многокр.) от сыпыру 2. (гл.)(перех.) поглаживать/погладить; мыек ~ поглаживать усы
сыпырткы (сущ.) диал. хлыст; кнут
сыпырту 1. (понуд.) от сыпыру 2. (гл.)(неперех.) перен. прост. мчаться, нестись, дуть; ул шушы юл белән ~а он несётся (дует) по этой дороге; ~ моннан дуй отсюда 3. перен. прост. драпать/драпануть, улепётывать, стрекануть, уносить/унести ноги; дошманнан ~у драпать от врага; моннан тизрәк ~ырга кирәк надо отсюда быстрее уносить ноги 4. перен. прост. уплетать/уплести, жрать, сожрать что; өстәлдәге ашамлыкны ~у быстро уплетать съестное на столе 5. перен. разг. быстро (споро) работать; ул эшне ~а работу он делает споро 6. перен. прост. переть, упереть, таскать/тащить, утащить, свистнуть что
сыпыру (гл.)(перех.) прост. 1. гладить, поглаживать/погладить, приглаживать/пригладить что по чему; башыннан ~у гладить по головке; чәчне ~у приглаживать волосы; җыерчыкларны ~у приглаживать складки 2. прям., перен. сметать/смести что с чего; өстәл өстеннән ~у смести со стола; бөтен малны ~у смести всё богатство 3. слегка стирать/стереть; маңгай тирен ~у стереть со лба пот; идәнне ~у слегка протереть пол 4. диал. подметать; идән ~у подметать пол 5. перен. разг. стегать/стегнуть, отстегать/отстегнуть, хлестать/хлестнуть по кому-чему; этләрне чыбык белән ~у отстегать собак прутом 6. перен. прост. уплетать/уплести, жрать, сожрать что; икесенә бөтен бер каз ~у уплести на двоих целого гуся; берүзенә егерме йомырка ~ды он один уплёл два десятка яиц 7. перен. прост. переть, упереть, таскать, утащить что; кешенекен ~ упереть чужое
сыпырыну 1. (возвр.) от сыпыру 2. приглаживаться; ул ~а башлый она начинает приглаживаться (приглаживать себя)
сыпырып 1. деепр. от сыпыру 2. в знач.(нареч.) быстро, споро, подряд; ~ эшләү делать споро (подряд)
сыпырышу (гл.) гл. взаимно-совм. от сыпыру
ятыш I(сущ.) 1. наклон (хлебов, шерсти и т. п.); йонны ~ына сыпыру гладить по шерсти 2. лёжка, лежание; шул ~тан йоклаганмын от той лёжки (как лёг) и уснул
Тәсадеф