Русско-татарский словарь:
раз (разо=, разъ=, рас=)(прист.), бу приставка белән ясалган фигыльләр татар теленә нигездә тезмә фигыльләр белән тәрҗемә ителә, приставканың мәгънәсе түбәндәге, чаралар ярдәмендә бирелә 1. таралу дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә мәс. разбежаться йөгереп таралышу; разлететься очып таралу 2. бетерү дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. разломать сындырып бетерү 3. кую дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. разложить таратып кую 4. ташлау дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. разбросать таратып ташлау; раскидать таратып ташлау 5. чыгару дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. расколоть ярып чыгару 6. чыгу дигән дәрәҗә фигыле ярдәмендә, мәс. развешать элеп чыгу 7. артык, бик каты кебек рәвешләр ярдәмендә, мәс. расхвалить артык мактау; разобидеть бик каты үпкәләтү 8. ачык, бик яхшы шикелле рәвешләр ярдәмендә, мәс. растолковать бик яхшы аңлату 9. кайбер приставкалы фигыльләрнең бары төп сүзен генә тәрҗемә итү юлы белән, мәс. разбить вату; развязать чишү
разбег (сущ.)(м) см. разбежаться1; разбег самолета самолетның күтәрелеп китү өчен җирдән баруы; прыгнуть с разбега (разбегу) йөгереп барып сикерү
разбегаться (гл.) см. разбежаться (гл.) разг. йөгерешә башлау, йөгерешергә тотыну
разбежаться (гл.) 1. йөгерү, йөгереп бару, йөгереп килү; он разбежался и прыгнул йөгереп барды да ул сикерде 2. йөгереп таралышу, төрле якка йөгереп китү; дети разбежались балалар йөгереп таралышты 3. перен. таралу; чуарлану, алару, йөгерү; глаза разбежались күзләре аларды
Татарско-русский словарь:
йөгерешү (совм.) 1. 1) бегать (о многих); ишегалдында бала-чага ~ә во дворе бегает детвора 2) в знач.(нареч.) йөгерешеп, йөгерешә-йөгерешә (о многих) бегом, быстро; ~еп клуб янына җыелдык бегом (быстро) собрались около клуба 2. побежать куда-л. (толпою, друг за другом); янгын сүндерергә ~ү побежать тушить пожар; кызлар су буена ~теләр девочки побежали к речке 3. разбегаться/разбежаться (о многих); балалар өйләренә ~теләр дети разбежались по домам 4. состязаться в беге; бежать вперегонки (наперегонки) || состязание в беге (о многих); капчык киеп ~ү состязаться в беге в мешках
йөгерү I(неперех.) 1. в разн. знач. бегать/бежать || бег; пробежка; ~ү тизлеге скорость бега; ерак арага ~ү бежать на длинную дистанцию; вакыт туктаусыз ~ә время бежит безостановочно; поезд һаман алга ~ә поезд всё бежит вперёд; күзләр китап юлларыннан ~әләр глаза бегают по строчкам книги; иртә саен ишегалдына ~ергә чыгу каждое утро выходить во двор на пробежку 2. в знач.(нареч.) йөгереп бегом, быстро; ~еп аның янына килү бегом прибежать к нему; ~еп баскычтан менеп китү бегом подняться по лестнице 3. в разн. знач. 1) бежать, побежать; ярдәмгә ~ү бежать на помощь; таулардан гөрләвекләр ~де с гор побежали ручьи; җәрәхәтеннән кан ~ә из раны бежит кровь; 2) перен. пробежать; бөтен тәнгә кискен салкын ~де по всему телу пробежал острый холод; йөзенә сагыш күлә-гәсе ~де по лицу пробежала тень тоски; тимерчыбыклар буйлап ток ~ә по проводам бежит ток 4. 1) убегать/убежать, побежать к кому-л., чему-л. или куда, за кем, за чем; иртә саен су буена ~ү каждое утро убегать к речке; доктор чакырырга ~ү побежать за доктором; китапханәгә ~ү побежать в библиотеку 2) убегать/убежать; забегать/забежать; урманга ~ү забежать в лес; саубуллашмыйча ~ү убежать не простившись 5. разбегаться/разбежаться; буталышып, төрле якка ~ү растерявшись, разбежаться 6. прям., перен. бегать; әрле-бирле ~ү бегать взад и вперёд (туда и сюда); беготня; көн-төн хуҗалык эшләре белән ~ү день и ночь бегать по хозяйственным делам; кызлар артыннан ~ү ( прост. ) бегать за девушками
тайпылышсыз (прил.) см. тайпылусыз тайпылышу (совм.) от тайпылу; уклоняться/уклониться (о многих); төрле якка ~ разбежаться (уклониться) в разные стороны
таркалма (сущ.) мат. см. таркатма таркалмаучан (прил.) см. таркалгысыз таркалу (гл.)(неперех.) 1. распадаться/распасться, разрушаться/разрушиться || распадание, распад, разрушение (строений, построек и т. п.); сал ~у разрушение, развал плота 2. разлагаться/разложиться, расщепляться || разложение, распад (вещества); ~у реакциясе реакция разложения 3. см. таралу; расходиться/разойтись, разбредаться/разбрестись || разбредание; разбежаться || разбежка 4. беспорядочно разбредаться/разбрестись, идти в разные стороны (о группе) 5. распадаться/распасться || распадание (семьи, дома); безнең өч дус төркеме дә ~ды распалась и наша группа из троих друзей 6. разваливаться/развалиться, распадаться/распасться || развал, распадение, распад (государства, общественного строя, организации); ил ~у развал страны; хөкүмәт ~ды правительство распалось 7. расстраиваться/расстроиться (о проводимом мероприятии); пойти прахом; киңәшле туй ~мас (посл.) свадьба с добрым согласием не расстроится; эшләр ~ды дела расстроились (пошли прахом) 8. мат. разлагаться/разложиться на множители; 20 саны 5 һәм 4 яисә 10 һәм 2 тапкырлаучыларына ~а число 20 разлагается на множители 5 и 4 или 10 и 2 9. разлагаться/разложиться || разложение (моральное или умственное)
чәчелү 1. (гл.) страд. от чәчү; сеяться, высеваться, засеваться; арыш вакытында ~де рожь сеялась вовремя 2. 1) рассыпаться/рассыпаться; әрҗә эчендәге алмалар ~де из ящика рассыпались яблоки 2) рассеиваться/рассеяться, разливаться/разлиться || рассеяние, излучение; яктылык ~ү светорассеяние 3. разлетаться/разлететься; листовкалар җиргә ~де листовки разлетелись по земле 4. перен. разойтись, разбежаться, рассыпаться 5. распространяться/распространиться; даны еракка ~де его слава далеко распространилась 6. перен. находиться, располагаться/расположиться местами то там, то сям; вкрапливаться; тал-тирәкләр арасында анда-санда балан куаклары ~гән среди зарослей тальника то там, то сям вкраплены кусты калины 7. разбрызгиваться/разбрызгаться; брызгаться, брызгать; авызыннан төкерекләре ~ә изо рта брызжет слюна
як I(сущ.) 1. 1) сторона, направление; кыр ягыннан со стороны поля; төрле якка йөгерешү разбежаться в разных направлениях; һәр якка по всем направлениям, во все стороны 2) сторона, пространство, место (вправо или влево от середины), направление (вправо или влево от кого-чего-л.); урамның уң ягы правая сторона улицы; елганың ар ягы другая сторона реки 3) сторона, бок; күкрәкнең сул ягы левая сторона груди; уң якта гына йоклау спать только на правом боку; күләгә якка чыгу выйти на теневую сторону 4) с определ. сторона, боковая часть, бок кого-чего-л.; тукыманың уң ягы лицевая сторона материи; кыя ягы белән тау диңгезгә терәлгән гора упиралась скалистой стороной в море 2. сторона, половина; хатын-кыз ягы женская половина; өйнең алгы ягында үзебез яшибез в передней половине дома сами живём 3. сторона, край, местность, место (чаще места); страна, земля; туган як родная сторона; родные места; җылы яклар тёплые страны (края) 4. мат. сторона, грань (многоугольника, треугольника, трапеции и т. п.) 5. 1) сторона, лагерь, стан книжн. ; күпчелек ягында булу быть на стороне большинства; дошман яклар враждующие стороны; ике дошман як два враждующих лагеря 2) разг. сторона (степень родства, о родственных отношениях); әти ягыннан туганнар күп со стороны отца родственников много 6. 1) сторона, аспект, составная часть, элемент чего-л.; шагыйрь иҗатының бер ягы белән генә кызыксыну интересоваться только одной стороной творчества поэта; юридик яктан сез хаклы с юридической стороны вы правы 2) сторона, отдельная черта, свойство, особенность; проектның техник ягы техническая сторона проекта; докладның йомшак яклары слабые стороны доклада 7. разг. в знач.(предик. сл.) ягында за; сторонник чего; ул килешү ягында он за примирение; җыелыш тәкъдимне раслау ягында собрание за одобрение предложения
Тәсадеф