Русско-татарский словарь:
авгиев (прил.)авгиевы конюшни Авгий конюшнясе (үтә пычрак бина турында)
бяка (сущ.)(ж)дет. аай, начар нәрсә, пычрак нәрсә
вверзиться (гл.) разг. вульг. пычракка егылу, бату
втоптать (гл.)кого-что во что таптап кертү (батыру, сеңдерү) втоптать в грязь пычракка буяу, яла ягу
втюриться (гл.) простореч. 1. барып керү, килеп кабу, килеп эләгү, ялгыш килеп эләгү; втюриться в грязь пычракка килеп керү; 2. перен. фам. гашыйк булу
гадость (сущ.)(ж) разг. 1. чирканыч (пычрак, шакшы) нәрсә; выбрось эту гадость ташла шул пычрак нәрсәне 2. (низкий поступок) кабахәтлек, әшәкелек, начарлык 3. (циничные слова) сүгенү сүзләре, әшәке сүзләр; говорить гадости әшәке сүзләр әйтү
грязища (сущ.)(ж) мн. нет, разг. пычрак, пычраклык
грязно (нареч.) 1. пычрак, шапшак, әшәке; грязно писать пычрак язу 2. в знач. сказ. безл. пычрак; на улице грязно урамда пычрак
грязнуля м,(сущ.)(ж) разг. пычрак, шапшак, шакшы
грязнуть (гл.)бату, пычракка бату; батып калу
грязнуха (сущ.)(м)и(сущ.)(ж) разг. пычрак, шапшак, шакшы (кеше)
грязнушка (сущ.)(м)и(сущ.)(ж) см. грязнуха грязный (прил.) 1. пычрак, быкырдык, әшәке; грязный двор пычрак ишегалды; грязный пол шапшак идән 2. пычрак, буялган, пычранган, керләнгән, каралган; грязные руки пычрак куллар 3. (о цвете) соргылт-тонык 4. перен. әшәке, бозык, нәҗес; грязная личность бозык кеше; грязный анекдот әшәке мәзәк; грязное ведро чүп чиләге
грязь (сущ.)(ж) 1. пычрак, баткак, быкырдык; на улице грязь урамда пычрак 2. (на теле, белье) кер 3. (нечистота) пычрак, чүп-чар 4. перен. (безнравственность, бесчестность) пычраклык, әшәкелек облить грязью или смешать с грязью, втоптать в грязь кого пычрату, яла ягу, хур итү, адәм мәсхәрәсе итү
замурзанный (прил.) прост. пычрак, шапшак, әшәке, алама, пычранган; замурзанная одежда пычранган кием; замурзанный вид алама кыяфәт
замызганный (прил.) прост. 1. (прич.)от замызгать; 2. керле, пычрак; замызганный костюм керле костюм
заследить (гл.)что, разг. пычрак эз калдыру, таптау, таптап пычрату; заследить пол идәнне таптап пычрату
застрять (гл.) 1. утыру, кереп калу; кадалу, кадалып калу; пуля застряла в мышце пуля мускулга кереп калган 2. батып калу, бату; колесо застряло в грязи тәгәрмәч пычракка батты 3. перен. разг. тоткарлану, тоткарланып калу, батып калу; дело застряло в канцелярии эш канцеляриядә тоткарланып калды 4. перен. китеп югалу, китеп бату; где ты застрял? кая китеп югалдың син?
I(гл.) простореч. см. затапливаться затоптать (гл.) 1. что таптап тигезләү; таптап батыру (берәр нәрсәне йомшак җиргә), затоптать следы эзне таптап тигезләү 2. что (затушить) таптап сүндерү 3. кого-что (задавить) таптау, таптап үтерү 4. что, разг. (испачкать, наследив) таптап бетерү, таптап пычратып бетерү затоптать в грязь кого пычракка салып таптау; пычрак ташлау
захряснуть (гл.) обл. 1. кату; грязь на морозе захрясла пычрак салкыннан каткан; 2. бүртү; дверь захрясла и не отворяется ишек бүрткән, ачылмый; 3. бату, батып калу; колеса захрясли в грязи тәгәрмәчләр пычракка батып калдылар
изблевать (гл.) 1. устар. косып чыгару; изблевать пищу ашаган азыкны косып чыгару; 2. простореч. вульг. (испачкать рвотой) косып пычрату, косып пычратып бетерү. Изблевать хулу на кого-нибудь ритор. устар. кемгә дә булса пычрак ташлау, әшәке сүзләр әйтү
извозиться (гл.) прост. аунап пычранып бетү, буялып бетү; извозиться в грязи пычракка буялып бетү
каракуля (сущ.)(ж)танымаслык язу, пычрак язу
клоака (сущ.)(ж)клоака ( 1. шакшы су агызу өчен җир асты каналы 2. пычрак урын, шакшы урын; бозык җәмгыять, бозык мохит 3. биол. кайбер хайваннарда арткы юл)
комок (сущ.)(м) 1. төер, кечкенә кисәк; комок грязи пычрак кисәге; 2. бөтәрләнгән кисәк, йомарланган кисәк. Свернуться, съежиться в комок бөгәрләнеп яту
лабазный (прил.) устар. 1. лабазда ..., лабаз ...-ы; лабазная торговля лабазда сату итү; лабазное помещение лабаз бинасы; 2. перен. тупас, әшәке, начар, пычрак; лабазная брань начар сүзләр әйтеп сүгенү
липник (сущ.)(м) обл. см. липняк липнуть (гл.) 1. к кому-чему ябышу, сылану; грязь липнет к ногам аякларга пычрак ябыша 2. перен. к кому-чему, разг. (неотвязно приставать) бәйләнү, сагыз булу, ябышу 3. разг. бер-берсенә ябышу; губы липнут иреннәр бер-берсенә ябыша
мараль (сущ.)(ж) мн. нет, простореч. вульг. кешегә пычрак ыргыту, яла ягу, гайбәт, мыскыллау, мыскыл итү
мараный (прил.) разг. пычрак, пычратылган, тапландырылган, буяп бетерелгән
марать (гл.) разг. 1. что пычрату, буяу; марать платье күлмәкне пычрату 2. перен. кого-что пычрату, кара ягу, пычрак ату; марать честное имя намуслы исемгә кара ягу 3. что (неряшливо писать, рисовать) язгалап маташу, буяп маташу; марать стихи шигырьләр язгалап маташу 4. что язылганны сызу
меряльщик (сущ.)(м) см. мерильщик меряльщица (сущ.)(ж) см. мерильщица мерять (гл.) разг. см. мерить меряться (гл.) разг. см. мериться месиво (сущ.)(с) разг. 1. (полужидкая смесь) измә, куерык 2. (корм) болгама, болгатма 3. (глубокая вязкая грязь) пычрак, баткак
месить (гл.)что изү, басу; месить глину балчык изү; месить тесто камыр басу месить грязь пычрак ерып бару
мокредь (сущ.)(ж) мн. нет, обл. юешлек, пычрак, яңгырлы һава
насквернословить (гл.)әшәке сүзләр әйтү, пычрак сүзләр әйтү, кабахәт сүзләр әйтү, яман сүзләр әйтеп сүгенү
насохнуть (гл.) разг. 1. ябышып кибү; насохла грязь на колесах тәгәрмәчләргә пычрак ябышып кипкән; 2. кору, корып бетү; в лесу насохло много берез урманда бик күп каен корыган
неопрятный (прил.)(нечистоплотный) шапшак, пычрак; (неряшливый) җыйнаксыз, җыйнак (пөхтә) булмаган; (неприбранный) җыештырмаган
непечатный (прил.) разг. (о словах) сүгенү …ы; пычрак, китапка басарга ярамый торган
непотребный (прил.) уст. пычрак, бозык, әшәке; непотребные слова пычрак сүзләр
неряха м.(сущ.)(ж)шапшак, пычрак; җыйнаксыз [кеше]
неряшество с. неряшливость =(сущ.)(ж)шапшаклык, пычраклык; җыйнаксызлык
неряшливый (прил.) 1. шапшак, пычрак; җыйнаксыз; неряшливый человек шапшак кеше 2. игътибарсыз (шапшак) эшләнгән, тырышып (куңел биреп) эшләнмәгән; неряшливая работа игътибарсыз эшләнгән эш
нечистоплотность (сущ.)(ж) мн. (нет) 1. шапшаклык, шакшылык, пычраклык; 2. перен. вөҗдансызлык, оятсызлык
нечистоплотный (прил.)прям., перен. шапшак, шакшы, пычрак, нәҗес; нечистоплотные приемы пычрак алымнар
нечистый (прил.) 1. керле; нечистый платок керле яулык 2. пычрак, шапшак, шакшы, нәҗес; нечистый двор пычрак ишегалды 3. (с примесью) катнаш, саф булмаган, саф түгел; (о воздухе) тынчу, тынчыган; (о цвете) тонык, (о коже) бетчәле, сыткылы; (нечистокровный) саф токымлы булмаган, саф нәселле булмаган, саф канлы булмаган; нечистая глина катнаш балчык 4. (о произношении) бик үк саф (дөрес) булмаган 5. разг. (неточно выполненный) пөхтә булмаган, җиренә җиткереп эшләнмәгән, начар 6. перен. алдаулы, алдауга корылган; нечистые дела алдаулы эшләр; у него совесть нечиста аның вөҗданы пакь түгел на руку нечист (нечистый) кулы озын, кулы кәкре; нечистый дух или нечистая сила прост. җен, шайтан, пәри
облепить (гл.)кого-что 1. ябышу, ябышып бетү, сылану; грязь облепила сапоги итеккә пычрак ябышкан 2. перен. сырып [уратып] алу, сарып алу; мухи облепили хлеб икмәкне чебеннәр сырып алган 3. чем. разг. ябыштырып чыгу (бетерү); облепить стены объявлениями стенага белдерүләр ябыштырып чыгу
облить (гл.) 1. кого-что өстенә сибү, өстенә кою, …га коендыру; облить водой өстенә су кою 2. кого-что өстенә түгү, өстенә түгеп пычрату (пычратып бетерү); облить скатерть супом ашъяулыкны шулпа түгеп пычратып бетерү 3. что. спец. тышына йөгертеп чыгу, тышын … белән каплау; облить кувшин глазурью чүлмәкнең тышын глазурь белән каплау облить грязью (помоями) кого кеше өстенә пычрак ташлау, яла ягу; облить презрением кого, книжн. нәфрәтле караш ташлау, җирәнеп карау
обляпать (гл.) простореч. чәчрәтеп, пычратып бетерү; обляпать грязью сапоги итекне пычрак чәчрәтеп, пычратып бетерү
омерзительность (сущ.)(ж) мн. (нет)җирәнечлек, пычраклык, шакшылык, чиркәнечлек
оплевать (гл.)кого-что 1. разг. (покрыть плевками) төкереп (төкереп пычратып) бетерү 2. перен. прост. (оскорбить) хур (мәсхәрә) итү, пычрак ташлау
отмыть (гл.) 1. кого-что юу, юып тазарту, юып алу 2. что юу, юып төшерү; отмыть грязь с рук кулдагы пычракны юып төшерү
пачканый (прил.) разг. пычрак, пычранган, буялган
перевалять (гл.) разг. 1. егып бетерү, егып чыгу; борец перевалял всех противников көрәшче үзенә каршы көрәшүчеләрнең барысын да егып бетерде; 2. аунатып бетерү, әвәләп чыгу; перевалять в грязи пычракта аунатып бетерү; перевалять в муке все пирожки барлык сумсаларны онда әвәләп чыгу; 3. яңадан басу (мәсәлән, киезне)
переваляться (гл.) разг. 1. аунап пычранып бетү; переваляться в грязи пычракта аунап пычранып бетү; 2. катнашып бетү, киезләнеп бетү (йон турында)
перетуплять (гл.) разг. см. перетупить перетупляться (гл.) разг. см. перетупиться переть (гл.) прост. 1. бару, элдертү; прет по самой грязи пычрак ярып элдертә генә 2. тыкшынып (төрткәләп) керү, этешә-төртешә бару; прет сквозь толпу халык төркеме арасыннан этешә-төртешә бара 3. что (тащить что-л. громоздкое) күтәреп алып бару, сөйрәп алып бару 4. ташып тору, бәреп чыгып тору; злоба так и прет из него аның ачуы ташып тора, аның ачуы йөзенә чыккан
плюхать (гл.) разг. фам. см. плюхнуть плюхаться (гл.) см. плюхнуться плюхнуть (гл.) разг. фам. см. плюхнуться плюхнуться (гл.) прост. лап итеп утыру (егылу), шап итеп егылу, лач итеп барып төшү; плюхнуться в грязь лач итеп пычракка барып төшү
поганство (сущ.)(с) разг. шутл. әшәкелек, пычраклык, намуссыз эш
поганый (прил.) 1. ашарга ярамый торган, аталмый торган, агулы; поганый гриб ашарга ярамый торган гөмбә 2. разг. пычрак, шакшы, шакшы сулар сала торган; поганое ведро шакшы сулар сала торган чиләк 3. прост. начар, яман, бозык; поганое настроение начар кәеф 4. уст. рел. хәрам; поганая пища хәрам ризык
подсохнуть (гл.)кипшерү, кибә төшү, сурыгу; земля подсохла җир сурыккан; грязь во дворе подсохла ишек алдындагы пычрак кипшергән
помои (сущ.)(только) мн. юынтык су, шакшы су, пычрак су
помойный (прил.)пычрак су …ы, юынтык су …ы; помойное ведро юынтык су чиләге
помылки (сущ.)ед. нет, обл. сабынлы пычрак су
понатаскать (гл.) разг. 1. ташып тутыру; понатаскать грязи в комнату бүлмәгә пычрак ташып тутырганнар; 2. аннан-моннан гына өйрәтү, аннан-моннан гына хәзерләү; понатаскать его по математике аны аннан-моннан гына математикадан хәзерләү (мәсәлән, экзаменга)
похабник (сущ.)(м) простореч. вульг. оятсыз, әдәпсез кеше, пычрак телле кеше
похабница (сущ.)(ж) простореч. вульг. оятсыз, әдәпсез кеше, пычрак телле кеше
похабность (сущ.)(ж) мн. нет, простореч. вульг. бозыклык, әшәкелек, пычрак теллелек, оятсызлык
пошлепать (гл.) разг. фам. 1. шап иттереп сугу, шапылдатып сугып алу; пошлепать по спине аркасына шапылдатып сугып алу; 2. лач-лоч басып китеп бару; пошлепали по грязи пычракка лач-лоч басып китеп бардылар
пошлость (сущ.)(ж) 1. тупаслык, оятсызлык, бозыклык, рухи шакшылык 2. әшәке сүз, пычрак сүз; говорить пошлости әшәке сүзләр сөйләү
пошлячка (сущ.)(ж) разг. презрит. оятсыз кеше, кабахәт кеше, әшәке кеше, пычрак кеше
пристать (гл.) 1. к кому-чему ябышу, сылану; грязь пристала к одежде киемгә пычрак ябышкан 2. к кому, разг. (о болезни) йогу 3. к кому-чему, разг. (начать надоедать) бәйләнү, каныгу; йөдәтү; что ты ко мне пристал? нәрсә син миңа бәйләндең әле? 4. к кому-чему, разг. (присоединиться) иярү; к нам пристала чужая собака кеше эте иярде безгә 5. к чему (причалить) туктау, килеп туктау 6. безл. (обычно с отриц. ) разг. килешү; вам это не пристало бу килешми сезгә (кыланыш, сүз турында); вам не пристало так говорить болай сөйләү сезгә килешми
размазать (гл.)что буяу, пычрату; җәелдерү ( мәс. тапны); размазать грязь по лицу биткә пычрак буяу
располоскаться (гл.) простореч. разг. 1. бик озак (кер) чайкау, чайкау белән мавыгып китү; 2. суда чупырдашу, чупырдашу белән мавыгу; утки располоскались в луже и не заметили ястреба үрдәкләр пычрак суда чупырдаша-чупырдаша карчыга килеп чыкканны сизми дә калдылар
растертый (прил.) 1. (размельченный) вак, вакланган, төелгән; порошок (он, тузан) кебек булган; 2. сөртелгән, буялган; грязь, растертая по всему лицу бөтен битенә буялган пычрак, 3. массажланган, массаж ясалган, сыланган, ышкылган, уылган
свинский (прил.) разг. 1. (грязный) шакшы, пычрак, үтә шапшак 2. (подлый) кабахәт, әшәке; свинский поступок кабахәтлек
свинство (сущ.)(с) разг. 1. (неряшливость) шакшылык, пычраклык, шапшаклык 2. (подлость) кабахәтлек, әшәкелен этлек
сквернавец (сущ.)(м) простореч. бран. кабахәт кеше, әшәке (пычрак) кеше
сквернавка (сущ.)(ж) простореч. бран. кабахәт [хатын-кыз], әшәке (пычрак) [хатын-кыз]
сквернословец (сущ.)(м) неодобр. начар сүзле кеше, әшәке сүзле кеше, пычрак сүзле кеше, оятсыз сүзләр әйтеп сүгенүче
II(гл.)чем и без доп. , разг. (оставлять следы) [пычрак] эз калдыру, пычрату
слякотно (нареч.)в знач. сказ. безл. җепшек, пычрак, лыҗырдык, юеш; на улице слякотно урамда бик лыҗырдык
слякоть (сущ.)(ж) 1. (грязь) пычрак, лыҗырдык, җепшек [кар] 2. (сырая погода) җепшек һава, юеш һава
смешать (гл.) 1. что катыштыру, катнаштыру, аралаштыру, бергә кушу; смешать два сорта муки ике сорт онны бергә кушу 2. что (перемешать) бутау, буташтыру, бутап бетерү 3. кого-что (перепутать) ялгыштыру, бутау; смешать фамилии фамилияләрне бутау смешать карты (планы) берәр кешенең планнарын җимерү; смешать с грязью өскә пычрак ташлау (яла ягу, нахакка гаепләү)
соскрести (гл.)что. разг. кырып чистарту; кырып ташлау; (снег) көрәү, көрәп ташлау; көрәп чистарту; соскрести грязь пычракны кырып ташлау
ссохнуться (гл.) 1. кибү, кибеп калҗаю; фанера ссохлась фанера кибеп калҗайган 2. кибеп кату; грязь ссохлась пычрак кибеп каткан
темный (прил.) 1. караңгы; темная комната караңгы бүлмә; темная ночь караңгы төн 2. (о цвете) кара, карасу, карасу төстәге, каралҗым 3. перен. (неясный, непонятный) аңлаешсыз, томанлы; темное место в тексте текстның аңлаешсыз урыны 4. перен. (безрадостный) кара, күңелсез, кайгылы, хәсрәтле; темные мысли күңелсез уйлар 5. перен. (вызывающий подозрение) шикле, шөбһәле; кара, пычрак, җинаятьчел; темная личность шикле кеше; темные дела пычрак эшләр 6. перен. (невежественный) надан, томана, кара от темна до темна иртәдән кичкә кадәр; темное пятно кара тап, хурлыклы тап; устроить темную кому, прост. берәр кешенең башын каплап кыйнау
ухлестаться (гл.) простореч. (кием чабуы) пычрану, пычрак сибелү
хлюпать (гл.) 1. разг. (о воде, грязи) чапылдау, лычкылдау, чаптыр-чоптыр (чапыр-чопыр, лач-лоч) итү 2. прост. (идти) пычрак ерып бару, лычкылдатып бару, чаптыр-чоптыр (лач-лоч) килү; хлюпать по грязи пычрак ерып бару хлюпать носом мышкылдау, мыш-мыш итеп борын тарту; мыш-мыш елау
хлюпаться (гл.) простореч. 1. (пычракка) өстерәлеп бару; подол хлюпается по грязи күлмәк итәге пычракка өстерәлеп бара; 2. см. хлюпнуться хлюпик (сущ.)(м) прост. ихтыярсыз, мескен кеше, җебегән кеше
хлюпнуть (гл.) однокр. см. хлюпать хлюпнуться (гл.) прост. лач (шап) итеп егылу; хлюпнуться в грязь лач итеп пычракка егылу
чавканье (сущ.)(с) см. чавкать чавкать (гл.) 1. чапылдату, авыз чапылдату; чавкать во время еды ашаганда авыз чапылдату 2. перен. лач-лоч итү, лачкылдату; чавкать по грязи пычрактан лач-лоч итеп бару
черномазый (прил.) прост. 1. (смуглый) кара, кара тутлы 2. (грязный) кара, пычрак
черный (прил.) 1. кара; черная краска кара буяу; черное платье кара күлмәк; черный дым кара төтен 2. разг. (грязный) пычрак, керле 3. перен. авыр, кайгылы, кара, караңгы; черные дни авыр көннәр; черные мысли кара уйлар; видеть все в черном свете барысын да кара төстә күрү 4. (неквалифицированный и физически тяжелый) кара; черная работа кара эш 8. перен. (злостный, коварный) кара, мәкерле, усал; черные силы реакции реакциянең кара көчләре 6. арт, арткы; ярдәмче; черный ход арткы ишек; черная лестница ярдәмче баскыч 7. в знач.(сущ.)черные мн. каралар (шашка, шахмат фигуралары турында); ходить черными каралар белән йөрү на черный день кара көнгә; черная баня кара мунча; черная биржа кара биржа, яшерен сәүдә; черная кошка пробежала между кем кара мәче узган (ара бозылды); черные списки кара исемлекләр; черный рынок кара базар, яшерен базар; черными словами ругать (бранить) шайтан дип тиргәү; сүгенү
чмокать (гл.) 1. (губами) чапылдату, чупылдату 2. лачкылдау, чапылдау; грязь чмокает под ногамн аяк астында пычрак лачкылдый 3. кого. шутл. (звучно целовать) чупылдатып үбү, чуп итеп үбү
чумазый (прил.) 1. простореч. пычрак, шакшы, шапшак, пычранып беткән; чумазый мальчуган шапшак малай; 2. в знач.(сущ.) публиц. истор. кара кеше, шакшы кеше (Россиядә 1861 елда крепостное право бетерелгәннән соң бөлеп бара торган алпавытларның җирләрен сатып алу исәбенә баючы кулак-крестьянны дворян публицистикасы телендә шулай атаганнар)
шваркнуться (гл.) обл. 1. егылу, барып төшү; шваркнуться в грязь пычракка егылу; 2. бәрелү, килеп бәрелү; шваркнуться об стену стенага килеп бәрелү
шельмовать (гл.)кого-что, разг. яманлау, яман атын сату; пычрак ату; шельмовать честного человека намуслы кешегә пычрак ату
шлепать (гл.) 1. кого-что. по чему чабаклау, чәбәкләү, шапылдату 2. чапылдату, лачкылдату; шлепать туфлями туфлиләрне чапылдату 3. прост. чапыр-чопыр бару, лачкылдатып бару; шлепать по грязи пычрактан чапыр-чопыр бару
Татарско-русский словарь:
аунату (гл.)(перех.) 1. валять, катать; (сколько) провалять; повалять, покатать кого, что, на чём 2. вывалять, увалять прост. в чём (в пыли, в муке); бүрекне пычракта ~у увалять шапку в грязи 3. перен. (обращаясь небрежно) валять, извалять прост. что; яңа пальтоны идәндә ~у извалять новое пальто на полу 4. (понуд.) от аунау
буялу (гл.) страд. -возвр. от буяу 1. (гл.) страд. краситься, раскрашиваться, закрашиваться, окрашиваться, подвергаться окраске 2. краситься, подкрашиваться, накрашиваться; иреннәр ~ган губы накрашены 3. (возвр.) разг. пачкаться/испачкаться, запачкаться, выпачкаться; мараться, замараться, мазаться, вымазаться, замазаться, грязниться, загрязняться/загрязниться || пачканье, загрязнение; пальто пычракка ~ган пальто запачкалось грязью; куллар корымга ~ган руки испачканы сажей 4. краситься, пачкать (об окрашенных вещах, предметах) 5. перен. разг. замараться, мараться прост. ; син бу эшкә тыгылма, ~ма ты не вмешивайся в это дело, не марайся
былчырак (сущ.) 1. слякоть (после дождя) 2. диал. см. пычрак былчырату (гл.)(перех.) диал. 1. см. пычрату 2. см. былҗырату былык-былык (подр.) 1. бульканью жидкости 2. колыханию жирных телес
дымлау (гл.)(перех.) редко. см. дымландыру дымлы (прил.) 1. влажный, мокрый, сырой; ~ җил влажный ветер; ~ һава сырой воздух; ~ бүлмә сырая комната; ~ чүпрәк белән сөртү вытереть влажной тряпкой; ~ урман һавасы сырой (волглый) лесной воздух 2. сырой, промозглый (о погоде); һава ~ иде погода стояла сырая; көзнең ~, пычрак көннәре промозглые, грязные дни осени 3. сырой; мокрый (о глазах)
еру (гл.)(перех.) 1. рыть, прорывать/прорвать; прокапывать/прокопать (канал, канаву) || рытьё, прокапывание; гөрләвекләргә ермаклар еру прокапывать канавки для ручьёв 2. прорывать/прорвать (плотину, пруд, дамбу) || прорыв; буаны су еру куркынычы бар есть опасность прорыва плотины водой 3. обычно в ф. деепр. 1) пробиваться/пробиться, пробираться/пробраться, прорваться сквозь, через что; кар (пычрак) еру пробираться, утопая в снегу (в грязи); куаклыкларны ерып, юлга чыктык пробиваясь сквозь кустарники, вышли на дорогу 2) расталкивать/растолкать; халык төркемен ерып, алга узу расталкивая толпу, пройти вперёд 4. перен. разг. разевать/разинуть (рот); нигә авызыңны ерасың? чего рот разинул?
иярү (гл.)(неперех.) 1. идти, следовать, последовать, пойти (или поехать) следом за кем-л., чем-л. || следование (за каким-л. человеком, за отрядом; молча, тайком, неотступно); кемнеңдер артыннан ~еп йөрү следовать за кем-л. 2. приставать/пристать, прибиваться/прибиться, присоединяться/присоединиться, примыкать/примкнуть к кому-л., чему-л.; сарыкларга чит бәрән ~де к овцам пристал чужой ягнёнок; ул безгә ~де он примкнул к нам 3. прилипать/прилипнуть, липнуть, приставать/пристать к кому-л., чему-л.; чәчкә печән бөртекләре ~гән к волосам прилипли былинки; аякка пычрак ~гән к ногам пристала грязь; пальтога тигәнәк ~гән к пальто пристал репей 4. книжн. следовать (кому-л., чему-л.) поступать подобно кому-л. || следование (какому-л. учению, каким-л. принципам, чьим-л. заветам); ул бөтен нәрсәдә абыйсына ~ергә тырыша он во всём старается следовать старшему брату 5. следовать, подражать, брать за образец кого-л.,что-л., брать пример с кого-л., чего-л. || подражание (в игре известному артисту, народной музыке, творческому методу какого-л. писателя); Тукайга ~ү подражать Тукаю; яхшыга ~гән ялпайган, яманга ~гән картайган (посл.) с кем поведёшься, от того и наберёшься (букв. с хорошим поведением-добра наберёшься, с плохим поведением-сраму не оберёшься) 6. разг. приставать/пристать, передаваться/передаться, переходить, перейти (о болезни); аңа йогышлы чир ~гән к ней (к нему) пристала заразная болезнь; грипп тиз ~ә грипп легко передаётся
йөрерлек (прил.) 1. в состоянии ходить (передвигаться); способный ходить (передвигаться); ~ хәлдә булу в состоянии ходить (передвигаться) 2. 1) проходимый; такой, по которому можно ходить, ездить; ике авыл арасындагы сазлыкны ~ хәлгә китерү болото, находящееся(межд.) двумя деревнями, сделать проходимым; күперне машиналар ~ итеп ясау построить мост так, чтоб могли ездить машины 2) доступный (только для ...); җәяүлеләр генә ~ сукмак тропинка, доступная только для пешеходов 3) в знач. сказ. с отриц. частицей түгел невозможно ходить, ездить; урамда пычрак, ~ түгел на улице грязь, невозможно ходить (ездить)
кату I(неперех.) 1. твердеть, затвердевать/затвердеть, отвердевать/отвердеть || затвердевание, затвердение, отвердение; туфрак яңгырдан соң ~кан почва после дождя затвердела; сөялләнеп ~кан куллар руки с отвердевшими мозолями 2. засыхать/засохнуть || засыхание; ипи ~кан хлеб засох; иреннәрдә кан ~кан на губах засохла кровь 3. застывать, стыть, стынуть, застыть, загустеть, становиться/стать твёрдым; туң май ~ты сало застыло; койка ~кан студень застыл 4. застывать, стыть, стынуть, замерзать/замёрзнуть, покрываться/покрыться льдом, мёрзнуть; стать (о реке); чиләктә су ~кан вода в ведре замёрзла; елга ~маган әле река ещё не стала; тәрәзә ~кан окно замёрзло 5. 1) застывать/застыть, стыть, стынуть, зябнуть, мёрзнуть, коченеть, закоченеть, костенеть, закостенеть; кулларым ~ты руки застыли; малай бөтенләй ~кан иде мальчик совсем закоченел 2) застывать/застыть, замерзать/замёрзнуть, умереть замёрзнув; буранда ~ып үлү умереть, замёрзнув в буране 6. разг. застывать/застыть, коченеть, окоченеть, костенеть, окостенеть (обычно о трупе) 7. замирать, застывать/застынуть, застыть, столбенеть, остолбенеть, замереть, каменеть, цепенеть, оцепенеть || цепенение, остолбенение; куркудан ~тым остолбенел от страха; сокланудан ~ып калу замереть от восторга 8. 1) примерзать/примёрзнуть; бозга ябышып ~у примёрзнуть ко льду; киез итекләргә ~кан карны кырып төшерү счищать с валенок примёрзший снег 2) присыхать/присохнуть; итекләргә пычрак ~кан к сапогам присохла грязь 9. грязнеть, загрязняться, пачкаться, запачкаться, мараться, замараться || загрязнение; күлмәкнең якасы ~кан воротник рубашки загрязнён 10. перен. застывать/застыть, заглохнуть, становиться/стать равнодушным; күңел ~ты душа застыла 11. перен. прост. умереть, сдохнуть, издохнуть, околеть; ачтан ~у умереть с голоду
куеру (гл.)(неперех.) 1. густеть, загустеть, остановиться/стать густым; урман ~а бара лес густеет; бакчасы каралмаган, ~ган сад заброшен, зарос; чәч ~ган волосы стали густыми 2. густеть, загустеть; загуститься; сгущаться/сгуститься (о каше, растворе, чернилах и т. п.); суыктан нефть ~а, ката от холода нефть густеет, твердеет 3. помутнеть, помутиться, становиться/стать мутным, помутнее 4. сгущаться/сгуститься, густеть (о темноте, сумерках и т. д.); караңгылык ~ганнан ~а тьма сгущается (безл. становится всё темнее); кичке эңгер-меңгер ~ып җитте сгустились сумерки; болытлар кургашланып ~дылар облака сгустились, тучи стали свинцовыми 5. перен. тяжелеть, становиться/стать тяжёлым, спёртым (о воздухе) 6. перен. становиться/стать острым, крайне напряжённым; осложниться; принимать/принять критический оборот 7. перен. усиливаться/усилиться, разгораться, разгореться; пычрак гайбәт ~ып җәелә башлады усилилась и стала распространяться грязная сплетня; бәхәс ~ды разгорелся спор
лач-лач (подр.) 1. звукам чавканья, лаканья; лач-лач сагыз чәйнәү чавкая (с чавканьем) жевать жвачку; песи лач-лач (итеп) сөт эчә кошка с чавканьем лакает молоко 2. хлюп-хлюп 3. шлёп-шлёп; пычрактан лач-лач атлап бару идти, шлёпая по грязи
манчылу (гл.) страд. -возвр. от манчу 1. (гл.) страд. макаться, обмакиваться 2. (возвр.) запачкаться, испачкаться; измазаться, выпачкаться; пычракка ~ запачкаться грязью
пычрак (прил.) в разн. знач. грязный, загрязнённый; нечистый; ~к идән грязный пол; ~к уйлар грязные (преступные, гнусные) мысли ||(сущ.) 1. грязь (на улице) 2. см. пычраклык 3. перен. грязь
пычрак тондыргыч (сущ.) грязеотстойник
пычраклы (прил.) см. былчыраклы
пычраклык (сущ.) 1. загрязнённость; киемнең ~гы загрязнённость одежды 2. грязь, слякоть 3. перен. моральная грязь, низость, гнусность
суткак (прил.) диал. 1. очень влажный 2. болотистый; ~ урын болотистая местность 3. вязкий; ~ пычрак вязкая грязь ||(сущ.) вязкая глина
сылану 1. (гл.) страд. -возвр. от сылау; мазаться, замазываться/замазаться; намазываться/намазаться; обмазываться/обмазаться; тәрәзә ~ды окно замазали; ак балчык белән ~ган өй дом, обмазанный белой глиной 2. (возвр.) разг. неодобр. мазаться, намазаться, краситься; хатын бик ~ган женщина усиленно намазалась; иннек белән ~у намазаться (накраситься) румянами 3. обляпываться/обляпаться; облепляться/облепиться 4. прилипать/прилипнуть к кому-чему; итеккә балчык ~ган к сапогам прилипла глина; пычрак тәгәрмәчләргә ~ды грязь прилипла к колёсам; чи ипи тешкә ~а недопечённый хлеб прилипает к зубам; тәнгә ~у прилипать к телу 5. перен. льнуть, прильнуть к кому-чему; тәрәзәгә килеп ~у прильнуть к окну; җиргә ~ып прильнув к земле; чит ирләргә ~у льнуть к чужим мужчинам
шапыр-шопыр (подр.) 1. шуму во время еды жидкой пищи или питья; шапыр-шопыр ашау есть с шумом, хлебать, громко чавкая 2. см. шаптыр-шоптыр; шапыр-шопыр пычрак еру шлёпать по грязи
Тәсадеф