Русча-татарча, татарча-русча онлайн сүзлек
Русско-татарский, татарско-русский онлайн словарь

Русско-татарский словарь:

базилика (сущ.)(ж) архит. базилика (урта гасырларда озынча өчпочмак формасындагы корылма)

бастион (сущ.)(м) воен. бастион (бишпочмак формасында төзелгән хәрби ныгытма)

буссоль (сущ.)(ж) спец. буссоль (геодезиядә, артиллериядә почмак үлчәгеч корал)

восьмиугольник (сущ.)(м)сигезпочмаклык, сигезпочмак

восьмиугольный (прил.) мат. сигез почмаклы

впирать (гл.) разг. вульг. см. впереть впираться (гл.) см. впереться вписанный (прил.) 1. (прич.)от вписать; 2. мат. камаулы, камалган; вписанный треугольник камалган өчпочмак

вписать (гл.) 1. кого-что өстәп язу, өстәп язып кую, арага кертеп язу; вписать пропущенные слова төшеп калган сүзләрне арага кертеп язу 2. что, мат. эченә сызу, эченә сызып кую, камап сызу; вписать треугольник в окружность әйләнә эченә өчпочмак сызу

выкатить (гл.) 1. что тәгәрәтеп чыгару; выкатить бочку из сарая сарайдан мичкәне тәгәрәтеп чыгару 2. разг. (быстро выехать) килеп чыгу (чабып, йөгереп һ.б.ш.); из-за угла выкатил велосипед почмактан велосипед килеп чыкты

выныривать (гл.) см. вынырнуть вынырнуть (гл.) 1. чумып калку, чумып калкып чыгу, чумып килеп чыгу 2. перен. килеп чыгу; вынырнуть из-за угла почмактан килеп чыгу

вышныривать (гл.) простореч. 1. см. вышнырять; 2. см. вышнырнуть вышнырнуть (гл.) разг. ялт итеп килеп чыгу; вышнырнуть из-за угла почмактан (чаттан) ялт итеп килеп чыгу

глушь (сущ.)(ж)караңгы почмак, аулак (тын) почмак, аулак урын (культура үзәкләреннән ерак урын)

десятиугольник (сущ.)(м)унпочмак

десятиугольный (прил.) мат. унпочмаклы

диагональ (сущ.)(ж)диагональ ( 1. күппочмакта яки күпкырлыкларда янәшә булмаган почмакларны тоташтыра торган туры сызык 2. кыек сырлы материя) по диагонали кыйгач, кыйгачлап; идти по диагонали кыйгачлап бару

дичь (сущ.)(ж) 1. собир. киек, киек кошлар; кыргый җәнлекләр 2. (мясо) киек ите; киек кош ите 3. разг. мәгънәсез сүз, сафсата, буш сүз, юк сүз, юк-бар сүз; нести дичь юк-бар сүз сөйләү 4. разг. (глушь) аулак урын; караңгы почмак

забить I(гл.) 1. что кагып кертү; забить гвоздь кадакны кагып кертү 2. что ( напр. при игре в футбол) кертү, бәреп (тибеп) кертү; (при игре в бильярд) бәреп кертү, сугып кертү; забить гол туп кертү; забить шар в угол шарны почмакка бәреп кертү 3. что (наполнить) тутыру, тыгызлап тутыру, дыңгычлап тутыру ( мәс. чемоданны) 4. что томалау, каплау; забить окно досками тәрәзәне такталар белән томалау 5. кого-что сую; забить двадцать голов скота егерме баш терлек сую забить голову кому чем, разг. башны катыру, аптырату; забить себе в голову что, прост. һаман бер нәрсә турында баш вату

забиться I(гл.) 1. посу, качу; забиться в угол почмакка посу 2. тыгылу, томалану; труба забилась сажей трубага кырым тыгылган

заведывать (гл.), канц. устар. см. заведовать завезти (гл.) 1. кого-что (барышлый) кертеп чыгу; завезти письмо хат кертеп чыгу 2. кого-что илтү, илтеп ташлау; завезти в глушь караңгы почмакка илтеп ташлау 3. что китерү, кайтару; завезти товары в магазин кибеткә маллар китерү

завернуть (гл.) 1. кого-что төрү, урау, чорнау; завернуть книгу в бумагу китапны кәгазьгә төрү; завернуть ребенка в одеяло баланы юрганга төрү 2. что борып кую; завернуть кран кранны борып кую 3. что кайтару, кайтарып кую; завернуть рукав җиңне кайтару 4. борылу, борылып керү; завернуть за угол почмак артына борылып керү 5. [үтеп барышлый] кереп чыгу, сугылу; завернуть к приятелю үтеп барышлый иптәшеңә кереп чыгу

загнуть (гл.) 1. что бөгү; бөкләү, бөкләп кую; кайтару; загнуть страницу книги китап битен бөкләп кую 2. разг. борылу, борылып керү; загнуть за угол почмак артына борылып керү 3. что и без доп. , прост. әйтеп салу, әйтеп ташлау; загнуть словечко урынсыз сүз әйтеп ташлау; ну, ты и загнул! әйттең дә соң инде!

зайти (гл.) 1. керү, кереп чыгу; зайти вечером кичен кереп чыгу 2. за кем-чем алырга керү, алып чыгарга керү; зайти за товарищем иптәшне алырга керү 3. керү, барып керү; зайти за угол почмак артына барып керү; солнце зашло за тучи кояш болытлар артына керде 4. әйләнеп керү; читләтеп керү; зайти справа ун яктан әйләнеп керү 5. бату, баю; солнце зашло кояш баеды; луна зашла ай батты 6. башлану, башланып китү; разговор зашел о … сүз … турында башланып китте дело зашло слишком далеко эш бик тирәнгә кереп китте

закатиться (гл.) 1. тәгәрәп керү; мяч закатился в угол туп почмакка тәгәрәп керде 2. баю, бату; солнце закатилось кояш баеды 3. перен. сүнү, югалу; слава его закатилась аның даны сүнде закатиться смехом эч катып көлә башлау; глаза закатились күзләре зур ачылды (куркудан, гаҗәпләнүдән һ.б.ш.)

закоулок (сущ.)(м) 1. (глухой переулок) аулак тыкрык 2. разг. караңгы почмак, аулак почмак; обыскать все закоулки барлык караңгы почмакларны актарып чыгу

закруглить (гл.)что 1. түгәрәкләү, түгәрәк итү; закруглить угол почмакны түгәрәкләү 2. перен. төзекләндерү, шомарту, түгәрәкләндерү; закруглить фразу фразаны төзекләндерү

замести (гл.) 1. что себерү, себереп өю; замести сор в угол чүпне почмакка себереп өю 2. кого что [себереп] каплау, күмү, басу; вьюга замела дорогу буран юлны каплаган замести следы эзне яшерү, эзне югалту; замести следы преступления җинаятьнең эзен яшерү

затащить (гл.)кого-что 1. алып керү, ташу; затащить доски в сарай такталарны сарайга ташу 2. (унести) өстерәп алып китү, өстерәп (сөйрәп) алып керү; затащить за угол почмак артына өстерәп алып керү 3. разг. чакырып, кертү, алып керү; затащить в гости кунакка чакырып кертү

захолустье (сущ.)(с)аулак (тын) урын, аулак (ерак) почмак

исшнырить (гл.) простореч. әрле-бирле сугылып йөреп чыгу; исшнырить все углы в доме әрле-бирле сугылып өйдәге барлык почмакларны йөреп чыгу

каре с( нескл. ) воен. каре (төрле яктан булган атаканы кире кайтару өчен пехотаның дүртпочмак булып тезелүе)

клавикорды (сущ.)(только) мн. муз. клавикорд (фортепьяноның дүртпочмак формасындагы элекке төре)

кливер (сущ.)(м) мор. өчпочмаклы кыйгач җилкән

косой I(прил.) 1. кыек төшкән, кыйгач; косые лучи солнца кояшның кыйгач нурлары; косой дождь кыйгач яңгыр 2. кырын, кыек, авыш; косой пол кыек идән 3. кылый; кылый күзле, чалыш күзле; косые глаза кылый күзләр; косой мальчик кылый күзле малай 4. перен. (недружелюбный) шөбһәле, шикле, ышанычсыз, кырын (караш, күз карашы турында) косая сажень в плечах алыптай зур гәүдәле кеше, әзмәвердәй таза кеше; косой ворот кыек яка; косой парус кыек җилкән; косой угол мат. кыек почмак

косоугольный (прил.)кыек почмаклы

косынка (сущ.)(ж)косынка, өч почмаклы (кыек) аулык

красный (прил.) 1. кызыл; красная краска кызыл буяу 2. фольк. матур, гүзәл, сылу, чибәр; красная девица гүзәл кыз 3. в знач.(сущ.)красные мн. кызыллар; город занят красными шәһәр кызыллар кулында Красная Армия Кызыл Армия; красная рыба кызыл балык; красная строка кызыл юл; красная цена тияр бәясе, иң кыйбаты, иң кыйбат дигәндә; красного петуха пустить кызыл әтәч җибәрү; красное дерево кызыл агач (кыйммәтле агач); красной нитью проходить кызыл җеп булып сузылып бару (берәр фикернең, идеянең ачык булып аерылып торуы); красный уголок кызыл почмак; для красного словца сөйләмне бизәү өчен, сүз җилеме итеп [өчен]

лимб (сущ.)(м)лимб ( 1. тех. почмак үлчәгеч приборларда градусларга бүлгәләнгән түгәрәк; 2. мед. күзнең тоташтыргыч катлавының тар, үтә күренмәле чите)

малка (сущ.)(ж) тех. малка, почмаклык (төзү эшендә почмакларны үлчәү һәм сызу өчен кулланыла торган корал)

медвежий (прил.) 1. аю …ы; медвежья лапа аю аягы 2. аю тиресеннән тегелгән; медвежья шуба аю тиресеннән тегелгән тун медвежий угол аулак почмак, тын почмак; медвежья болезнь шыр җибәрү (куркудан эч китү); медвежья услуга аю хезмәте

минута (сущ.)(ж)минут ( 1. вакыт берәмлеге 2. почмак үлчәвендә градусның алтмыштан бер өлеше 3. бик кыска вакыт, аз гына вакыт) без пяти минут кто тиздән; без пяти минут инженер тиздән инженер булачак; в [одну] минуту бик тиз арада, минут эчендә; как одна минута (пройти, пролететь) бик тиз, сизелмичә дә калу; минута в минуту төгәл үз вакытында, билгеләнгән срокта; минуту внимания! бер генә минутка игътибар итегез!; [одну] минуту! или одна минута! бер генә минут көтегез!, аз гына көтегез!; сию минуту 1) (ответ) хәзер; 2) (приказ) хәзер үк!; с минуты на минуту тиздән, менә-менә

многоугольник (сущ.)(м)күппочмаклык

многоугольный (прил.)күппочмаклы; многоугольная фигура күппочмаклы фигура

наугольник (сущ.)(м)почмаклык (тәрәзә рамы, ящик һ.б. ш. почмагына бизәү яки ныгыту өчен куела торган нәрсә)

наугольный (прил.)почмакка куела торган, почмакка куелган

основание (сущ.)(с) 1. см. основать; 2. салу, салыну, барлыкка килү; восьмисотлетие основания Москвы Мәскәү салынуның сигез йөз еллыгы 3. (фундамент) нигез 4. мат. нигез; основание треугольника өчпочмак нигезе 5. (причина, повод) нигез, сәбәп; сылтау; без всякого основания һичбер нигезсез; на каком основании? ни сәбәптән? 6. хим. нигез; органические основания органик нигезләр до основания беткәнче, нигезенә кадәр; крепость разрушена до основания крепость нигезенә кадәр җимерелгән

остроугольник (сущ.)(м) мат. кысынкы почмаклык

остроугольный (прил.) мат. кысынкы почмаклы; остроугольный треугольник кысынкы почмаклы өчпочмак

острый (прил.) 1. үткен; острый нож үткен пычак 2. очлы, очлы башлы; острый нос лодки көймәнең очлы борыны 3. перен. үткен, зирәк; очлы; острый ум зирәк акыл; острый глаз очлы күз 4. перен. чәнечкеле, зәһәрле, үткен, әче; острый язычок әче тел; острая шутка зәһәрле шаярту 5. перен. әче, ачы; острый запах ачы ис 6. перен. көчле, каты; кискен; острая боль каты авырту; острый угол мат. кысынкы почмак

отмести (гл.)что 1. себереп ташлау, себереп кую (төшерү); отмести сор в угол чүпне почмакка себереп кую 2. перен. (отвергнуть) кире кагу, юкка чыгару; отмести все неправильные доводы дөрес булмаган барлык дәлилләрне кире кагу

пеленг (сущ.)(м) спец. пеленг (компас угы белән әйбернең күренү, тавышның ишетелү юнәлеше арасындагы почмак)

пентагональный (прил.) мат. пентагональ, биш почмаклы

пентаграмма (сущ.)(ж)пентаграмма, бишпочмаклык

площадь (сущ.)(ж)в разн. знач. мәйдан; йөззурлык; Красная площадь Кызыл мәйдан; посевная площадь чәчү мәйданы; площадь треугольника мат. өчпочмакның йөззурлыгы; жилая площадь торак мәйданы

подобие (сущ.)(с) 1. охшашы, кәмәше, аламасы, күчермәсе 2. мат. охшашлык; подобие двух треугольников ике өчпочмакның охшашлыгы

подобный (прил.) 1. кому-чему (сходный, похожий) охшашлы, …га охшаш булган, …га тиң булган 2. мондый, моңа охшаган, моңа охшаш булган; я не читал подобных статей моңа охшаш булган мәкаләләрне укыганым юк 3. мат. охшаш, үзара охшаш булган; подобные треугольники охшаш өчпочмаклар ничего подобного һич, бер дә, һич тә алай түгел; и тому подобное (и т. п.) һәм башка шундыйлар (һ.б.ш.)

полигональный (прил.) мат. күппочмаклы

правильный (прил.) 1. дөрес; правильное рассуждение дөрес уйлау, дөрес фикер йөртү; 2. регуляр, тәртипле; правильное движение поездов поездларның регуляр йөреше. Правильный нос туры борын. Правильный многоугольник мат. төзек күппочмак. Правильный многогранник мат. төзек күпкырлык. Правильная дробь мат. ялгыз вакланма. Правильные черты лица йөзенең килешле булуы, йөзенең килешлелеге

(прил.) 1. дөрес; правильный ответ дөрес җавап 2. дөрес, тәртипле; правильное питание тәртипле ашау правильная дробь мат. ялгыз вакланма; правильные черты лица килешле йөз; правильный многоугольник мат. төзек күппочмак

прилежащий (прил.) мат. эргәдәш; прилежащий угол эргәдәш почмак

приткнуть (гл.) разг. 1. кадау, кадап кую; приткнул бант на груди күкрәгенә бант кадап куйган; 2. перен. фам. шутл. тыгып кую, тыгу (урнаштыру мәгънәсендә); приткни вещи в уголок әйберләрне почмакка тыгып куй шунда

противолежащий (прил.) мат. каршыдаш; противолежащий угол каршыдаш почмак

протрактор (сущ.)(м) мор. протрактор (почмаклар үлчәү өчен транспортир тибындагы махсус прибор, судноның юлын картада билгеләүдә кулланыла)

рус телендәге кушма сүзләрнең беренче өлеше, татар теленә туры сүзе белән тәрҗемә ителә, мәс. прямокрылые зоол. турыканатлылар; прямоугольный турыпочмаклы

прямой (прил.) 1. туры; прямая линия туры сызык; прямая дорога туры юл; прямая кишка анат. туры эчәк; прямые волосы туры чәч (бөдрә түгел) 2. турыдан-туры, турыдан-туры … …ган; прямые выборы турыдан-туры сайлаулар; прямые указания турыдан-туры бирелгән күрсәтмәләр; прямое обращение к массам массаларга турыдан-туры мөрәҗәгать итү; это его прямая обязанность бу турыдан-туры аның бурычы; прямой наследник турыдан-туры варис 3. туры, туры (ачык) күңелле, туры сүзле, эчкерсез, самими; прямой человек туры кеше 4. турыдан-туры, ачыктан-ачык; прямой обман ачыктан-ачык алдау; прямой вызов ачыктан-ачык каршы чыгу 5. (подлинный; настоящий) чын, чын-чыннан …, чын мәгънәдә …; прямая опасность чын мәгънәдә куркыныч; прямая измена чын мәгънәдә хыянәт [итү] 6. (несомненный) һичшиксез; прямой расчет ехать поездом поезд белән бару һичшиксез уңайлырак; прямая польза һичшиксез файда 7. в знач.(сущ.)прямая(сущ.)(ж) мат. туры сызык 8. мат. туры; прямая пропорциональность туры пропорциональлек прямая речь грам. туры сөйләм; в прямом смысле слова чын-чыннан, чын мәгънәдә; прямое дополнение грам. туры тәмамлык; прямое попадание турыдан-туры тию, туры тидерү; туп-туры төшү (бомба, снаряд, мина турында); прямой ворот утыртма яка; прямой угол мат. туры почмак

прямоугольник (сущ.)(м)турыпочмаклык

прямоугольный (прил.)турыпочмаклы

пятиконечный (прил.)биш почмаклы; пятиконечная звезда биш почмаклы йолдыз

пятистенка (сущ.)(ж)алты почмаклы өй

пятистенник (сущ.)(м)алты почмаклы өй

пятистенный (прил.)алты почмаклы

пятиугольник (сущ.)(м) мат. бишпочмак

пятиугольный (прил.)бишпочмаклы

равнобедренник (сущ.)(м) мат. разг. тигезьянлы өчпочмак

равнобедренный (прил.) мат. тигезьянлы; тигезьяклы; равнобедренный треугольник тигезьяклы өчпочмак

равносторонний (прил.) мат. тигез кырлы, тигезьяклы; равносторонний треугольник тигез кырлы өчпочмак

равноугольник (сущ.)(м) мат. разг. тигезпочмаклык, тигезпочмаклы геометрик фигура (күппочмак һ.б.)

равноугольный (прил.) мат. тигезпочмаклы; равноугольный многоугольник тигезпочмаклы күппочмак

разносторонний (прил.) 1. мат. төрле кырлы, төрле яклы; разносторонний треугольник төрле кырлы өчпочмак 2. күпьяклы, күптөрле, төрле яклы; разносторонняя деятельность күпьяклы эшчәнлек

разносторонность (сущ.)(ж) 1. мат. төрле яклылык, төрле кырлылык; разносторонность треугольников өчпочмакларның төрле яклылыгы 2. күпьяклылык, төрле яклылык; разносторонность таланта талантның күпьяклылыгы

рикошет (сущ.)(м)рикошет (очып килгән бер әйбернең нинди дә булса бер өслеккә бәрелгәннән соң почмак ясап очуы); пуля ударила рикошетом пуля рикошет ясап килеп тиде

ромб (сущ.)(м)ромб ( 1. мат. бөтеп кырларыда тигез, почмаклары туры булмаган параллелограмм 2. 1943-нче елда погоннар керткәнче. совет Армиясе югары команда составының аеру билгесе)

ромбовидный (прил.) науч. ромбка охшаган, ромбсыман, ромб шикелле, кыек дүртпочмаксыман

свалить (гл.) 1. кого-что аудару, егу, аяктан егу; свалить дерево агач аудару; свалить с ног аяктан егу 2. перен. кого. разг. (о сне, болезни) аяктан егу, аудару; биләп алу; его свалила болезнь аны авыру аяктан екты 3. кого-что ташлау, ыргыту, аудару, төшереп җибәрү; сваливать ношу с плеч йөкне җилкәдән төшереп җибәрү 4. что өю, ташлау, тутыру; сваливать все в угол һәммәсен бер почмакка китереп ташлау 5. перен. что на кого-что. разг. аудару, сылтау, япсару; сваливать вину на другого гаепне икенче берәүгә япсару свалить с больной головы на здоровую ак эт бәласе кара эткә

сексагональный (прил.) мат. алты почмаклы

семиугольник (сущ.) мат. җидепочмак

семиугольный (прил.)җиде почмаклы

смежный (прил.)чиктәш, ызандаш, эргәдәш, янәшә, күрше; смежные участки земли ызандаш җир участоклары; смежные углы мат. чиктәш почмаклар; смежные профессии эргәдәш профессияләр

смести (гл.) 1. что себереп төшерү (ташлау), себереп түгү, сыпырып төшерү; смести крошки со стола өстәл өстендәге ипи валчыкларын себереп төшерү 2. перен. кого-что (уничтожить) юк итү, себереп түгү 3. что себереп өю; смести мусор в угол чүпне почмакка себереп өю

составить (гл.)что 1. (поставить рядом или в одно место) (бер җиргә) кую, тезеп кую, янәшә кую; составить стулья в угол урындыкларны почмакка кую 2. (приставив, соединить) янәшә китереп кую, янәшә куеп беркетү; кушу, кушып ялгау; составить две лестницы ике баскычны кушу 3. төзү; составить план план төзү; составить учебник дәреслек төзү; составить фразу җөмлә төзү 4. [акрынлап] җыю, [акрынлап] булдыру, [акрынлап] туплау; составить библиотеку акрынлап китапханә туплау; составить капитал [акрынлап] капитал җыю 5. булу, тәшкил итү; расход составит двести рублей чыгым ике йөз сум булыр 6. (югарыдан) алып кую, төшереп кую; составить цветы с подоконника на пол чәчәкләрне тәрәзе төбеннән идәнгә алып кую 7. тудыру, итү, ясау; булу; составить мнение фикергә килү; составить чье-л. счастье бәхетле итү, бәхетле ясау; это не составит большого труда бу зур кыенлык тудырмас; если это для вас не составит труда әгәр [дә] бу сезнең өчен кыен булмаса составить себе известность (имя) дан казану

стаксель (сущ.)(м) мор. стаксель (өчпочмаклы җилкәннең бер төре)

тахометр (сущ.)(м) спец. тахометр (двигательнең, валның һ.б. почмакча тизлеген үлчи торган прибор)

тетрагональный (прил.) мат. дүртпочмаклы

топсель (сущ.)(м) мор. топсель (өч почмаклы кыек җилкән)

трапеция (сущ.)(ж)трапеция ( 1. мат. ике ягы бер-берсенә параллель, калган ике ягы бер-берсенә параллель булмаган дүртпочмак 2. спорт. ике бауга асылган аркылы агачтан яки тимердән гыйбарәт гимнастик снаряд)

треуголка (сущ.)(ж)өчпочмаклы эшләпә (электә диңгез офицерларының һәм чиновникларның парадка кия торган баш киеме)

треугольник (сущ.)(м) 1. мат. өчпочмак; прямоугольный треугольник турыпочмаклы өчпочмак; равносторонний треугольник тигезьяклы өчпочмак 2. разг. (предприятиедә, учреждениедә) өчпочмак (директор, парторг, профорг)

треугольный (прил.)өчпочмаклы, өчпочмак формасындагы; треугольная площадка өчпочмак формасындагы мәйданчык

трехгранный (прил.)өч кырлы; трехгранный угол өч кырлы почмак

триангуляция (сущ.)(ж) мн. (нет)триангуляция ( 1. мат. почмакларны һәм араларны тригонометрия ярдәме белән хисаплап чыгару; 2. геодез. геодезия эшләрендә кулланыла торган үлчәү ысулы)

тригональный (прил.) мат. өч почмаклы

трисель (сущ.)(м) мор. трисель (өчпочмаклы яки дүртпочмаклы җилкән)

Татарско-русский словарь:

автополяр өчпочмак (сущ.) мат. автополярный треугольник

алтыпочмаклык (сущ.) мат. шестиугольник

арадаш почмак (сущ.) мат. смежный угол

аркылы ятучы почмак (сущ.) мат. накрестлежащий угол

биекләндерү (гл.)(перех.) см. биегәйтү биеклек (сущ.) в разн. знач. 1. высота; вышина; тауның ~ге высота горы; өч мең метр ~ктә на высоте три тысячи метров; исемсез ~к безымянная высота; өчпочмакның ~ге мат. высота треугольника; ~ктән курку страх высоты 2. вышина, высь; күкнең зәңгәр ~ге голубая высь неба; ~ккә омтылу стремиться ввысь 3. уровень, высота; суның ~ге уровень воды 4. в знач.(послелог) а биеклегендә(ге) высотой с ... ; биш катлы йорт ~гендәге агачлар деревья высотою с пятиэтажный дом

бишпочмак (сущ.) мат. пятиугольник

бишпочмаклы (прил.) пятиконечный

борылу (гл.)(неперех.) 1. повёртываться, поворачиваться/повернуться, оборачиваться/обернуться (о человеке, животном); минем якка ~у повернуться ко мне лицом; обернуться ко мне лицом; уңга да, сулга да ~у повёртываться и направо, и налево 2. повёртываться/повернуться (о деле, разговоре); сүз башкача ~ды разговор повернулся иначе; эшнең болайга ~асын белмәдем не знал, что дело повернётся так 3. повернуться, заворачивать/завернуть, поворачивать/повернуть; заворотить; свернуть (изменять направление при движении, ходьбе); почмакка ~у свернуть за угол; җил көньякка ~ды ветер повернул на юг; вакыт кире ~мый время не поворачивается вспять 4. (гл.) страд. от бору завинчиваться; гайка яхшы ~ган гайка хорошо завинчена

вертикаль почмак (сущ.) мат. вертикальный угол

гөмбәләнү (гл.)(неперех.) 1. покрыться грибком (плесенью); плесневеть; өйнең почмаклары ~гән углы дома покрылись древесным грибком 2. с.-х. заражаться грибком, головнёй; бодай кыры ~гән пшеница (пшеничное поле) заражена головнёй

градуслы (прил.) 1. градусный; в ... градусов; кырык ~ салкыннар сорокаградусные морозы; утыз ~ почмак угол в тридцать градусов 2. градусный, высокоградусный, крепкий; с градусом; имеющий градусы; ~ сыра алкогольное пиво, пиво с градусом; ~ шәраб вино с градусом, крепкое вино

дөрес күппочмаклык (сущ.) мат. правильный многоугольник

дүрткырлы почмак (сущ.) мат. четырехгранный угол

дүртпочмак (сущ.) мат. четырёхугольник

дүртпочмаклы пирамида (сущ.) мат. четырехугольная пирамида

дүртпочмаклык (сущ.) то же, что дүртпочмак

җәелгән почмак (сущ.) мат. развернутый угол

җәенке почмак (сущ.) мат. тупой угол

җәенке почмаклы өчпочмак (сущ.) мат. тупоугольный треугольник

җәенкепочмаклы (прил.) мат. тупоугольный

җидепочмак (сущ.) мат. семиугольник

җидепочмаклы (прил.) семиугольный

икеләтелгән почмак (сущ.) мат. двойной угол

икеләтелгән почмак косинусы (сущ.) мат. косинус двойного угла

икеләтелгән почмак тангенсы (сущ.) мат. тангенс двойного угла

йолдыз (сущ.) 1. астр. в разн. знач. звезда || звёздный; күк йөзен ~лар каплаган небо усеяно звёздами; ~лар хәрәкәтен күзәтү наблюдать за движением звёзд; бишенче зурлыктагы ~ звезда пятой величины; ~ларга юл салу прокладывать путь к звёздам (в космос); ~дай балкый сияет, как звезда; мәхәббәт ~ы звезда любви; илһам ~ы звезда вдохновения; атаклы сәхнә ~ы знаменитая звезда сцены; ~лар тупланышы звёздное скопление; ~лар системасы звёздная система; ~ туганнар звёздные (космические) братья 2. в притяж. ф. йолдызым форма ласкового обращения звёздочка моя; йом-йом күзең, йокла инде, ~ым закрой-ка глазки, спи моя звёздочка 3. звезда (предмет в форме звезды); биш почмаклы ~ пятиконечная звезда; Кызыл Йолдыз ордены орден Красной Звезды; Алтын Йолдыз медале медаль Золотая Звезда

йолдызсыман төзек күппочмаклык (сущ.) мат. зведчатый правильный многоугольник

кабарынкы күппочмаклык (сущ.) мат. выпуклый многоугольник

камаулы өчпочмак (сущ.) мат. вписанный треугольник

камаучы күппочмаклык (сущ.) мат. описанный многоугольник

камаучы төзек күппочмаклык (сущ.) мат. описанный правильный многоугольник

капма-каршы (прил.) 1. в разн. знач. противоположный, диаметрально противоположный, контрастный; капма-каршы җавап противоположный ответ; капма-каршы төсләр контрастные цвета; капма-каршы почмаклар противоположные углы ( мат. ) 2. противоречивый, противоречащий, несовместимый; капма-каршы фикерләр противоречивые мнения; капма-каршы уйлар противоречащие мысли ||(нареч.) напротив, лицом к лицу, друг против друга; капма-каршы утыру сидеть лицом к лицу (друг против друга)

караңгы (прил.) 1. тёмный, сумрачный, неосвещённый; ~ төн тёмная ночь; ~ бүлмә сумрачная комната; ~ урам неосвещённая улица 2. тёмный, дремучий; ~ урман дремучий лес 3. тёмный (близкий к чёрному, не светлый); ~ күк йөзе тёмное небо; ~ зәңгәр күлмәк тёмно-синее платье; ул ~ төсләр генә кия она носит только тёмные цвета 4. перен. тёмный, чёрный, беспросветный; ~ язмыш тёмная судьба; ~ көннәр беспросветные дни; якты һәм ~ истәлекләр светлые и мрачные воспоминания 5. перен. мрачный, сумрачный, угрюмый, хмурый, неприветливый, неулыбчивый (о настроении человека); ~ йөз угрюмое лицо; ~ чырай мрачный вид 6. перен. тёмный, сомнительный, непорядочный, неблаговидный, подозрительный; ~ эшләр тёмные дела; ~ шәхес непорядочная личность; ~ юллардан килгән байлык богатство, пришедшее сомнительными путями 7. перен. тёмный, неизвестный, непонятный, неясный, туманный; әсәрнең ~ урыннары тёмные места прозведения; минем киләчәгем ~ моё будущее неясно; кияү-ат шикелле ~ товар (посл.) зять-как лошадь, неизвестный товар 8. перен. 1) тёмный, невежественный, необразованный, непросвещённый, отсталый, некультурный; ~ кеше булып калу остаться невежественным человеком 2) тёмный, глухой, отсталый; илнең ~ почмаклары глухие углы страны; ~ авыллар отсталые деревни || 1. темнота, темень, тьма; сумерки; мгла, мрак; ~да калу остаться в темноте; бер ~дан икенче ~га от темна до темна || 2. мрачно, сумрачно, угрюмо, хмуро, неприветливо, неулыбчиво; ~ каршы алу встретить хмуро || в знач.(нареч.) караңгыда впотьмах, в темноте; ~да утыру сидеть в темноте

каршыдаш прил 1. противолежащий, противостоящий; ~ почмаклар противолежащие углы 2. напротив, визави; ~ утыру сидеть визави

көчләр күппочмаклыгы (сущ.) физ. многоугольник сил

кушпочмак (сущ.) мат. двойной угол

күпкырлы почмак (сущ.) мат. многогранный угол

күппочмак (сущ.) мат. многоугольник

күппочмаклы (прил.) мат. многоугольный

күппочмаклык (сущ.) мат. многоугольник

күршедәш (сущ.) сосед (по дому, квартире, по месту расположения и т. п.) ||(прил.) 1. смежный, примыкающий; ~ бүлмәләр смежные комнаты; ~ җир кишәрлекләре смежные земельные участки 2. мат. прилежащий; ~ як прилежащая сторона; ~ почмак прилежащий угол

кыек почмак (сущ.) мат. косой угол

кыек почмаклы координата (сущ.) мат. косоугольная координата

кыек почмаклы өчпочмак (сущ.) мат. косоугольный треугольник

кыек почмаклы проекция (сущ.) мат. косоугольная проекция

кыекпочмаклы (прил.) спец. косоугольный

II(сущ.) 1. разг. см. кырый; өстәл кырында на краю стола; юл кырларында по бокам дороги; обочь дороги 2. книжн. мат. см. ян; өчпочмак кыры сторона треугольника 3. разг. в знач.(послелог) а кырына к кому-чему 4. разг. в знач.(послелог) а кырында около, возле кого-чего 5. разг. в знач.(послелог) а кырыннан возле, у, мимо кого-чего

кысым (сущ.) 1. нажим, давление, натиск, напор; Кызыл Армия ~ы напор Красной А~рмии 2. разг. гнёт, притеснение; административ ~ административное притеснение 3. редко физ. см. басым кысынкы I(прил.) 1. слегка сжатый, несколько суженный, узковатый, тесноватый (о комнате) 2. перен. давящий, угнетающий (об обстановке, о чувствах; о правилах поведения где-л.) 3. недостаточный (о деньгах; о времени) 4. трудный; ~ вакыт трудное время 5. мат. острый (об углах); ~ почмаклар острые углы

кысынкы почмак (сущ.) мат. острый угол

кысынкы почмаклы өчпочмак (сущ.) мат. остроугольный треугольник

нигез (сущ.) 1. фундамент, основание, опорная часть || фундаментальный; йорт салу авыр түгел, ~ салу авыр ( погов. ) не так трудно избу срубить, трудно фундамент заложить 2. завалинка; ~нең туфрагы утырган осела земля завалинки 3. перен. основа, истоки, корни; родной, отчий дом; апа ~ен ташлап китә алмады сестра не смогла покинуть родной дом 4. перен. 1) основа, основание, ядро, исходный материал (для создания чего-л.) 2) основа, основание, фундамент, база, опора, главное в чём-л. 3) перен. мн. основы, начала, устои; гаилә ~ләре устои семьи 5. перен. мн. основы, основания, исходные, основные положения (принципы), начала; марксизм-ленинизм ~ләре основы марксизма-ленинизма 6. суть, сущность; ядро; стержень; смысл; корень; эш-тормышның ~е работа-основа жизни; 7. перен. основание, причина, повод; борчылырга ~ бар иде был повод беспокоиться 8. спец. основа || основной 9. мат. основание; өчпочмак ~е основание треугольника 10. хим. основание; органик ~ләр органические основания 11. лингв. основа; сүз ~е основа слова ||(прил.) основной, главный; ~ шарт основное условие

нуль почмак (сущ.) мат. нулевой угол

озынчык (сущ.) геом. см. турыпочмаклык ой (межд.) 1. выраж. боль, испуг, страх, беспокойство ой, ой-ой; ой, куркытмагыз! ой, не пугайте! 2. выраж. удивление, восхищение, радость ой, ах; ой, ничек матур биредә! ах, как красиво здесь! 3. выраж. чувства сожаления, сомнения, недовольства и т. п. ой; ой, ялгышмыйсыңмы? ой, не ошибаешься ли?

охшаш почмаклар (сущ.) мн. мат. сходственные углы

охшашлык (сущ.) 1. сходство, сходность, схожесть, аналогия, аналогичность; характерлар ~гы сходство характеров 2. тождественность, однородность, идентичность 3. мат. подобие; ике өчпочмакның ~гы подобие двух треугольников

очлы почмак (сущ.) мат. острый угол

очлы почмаклы (прил.) остроугольный

өстәмә почмак (сущ.) мат. дополнительный угол

өч кырлы почмак (сущ.) мат. трехгранный угол

өчпочмак I(сущ.) 1. мат. треугольник (геометрическая фигура); кысынкы почмаклы ~ остроугольный треугольник; тигезьянлы ~ равнобедренный треугольник; төрле яклы ~ разносторонний треугольник 2. треугольник (чертёжный инструмент для черчения); агач ~ деревянный (фанерный) треугольник; калай ~ металлический треугольник; пластмас ~ пластмассовый треугольник 3. сажень, мерка в виде треугольника; ~ белән җир үлчәү измерять земельный участок саженью 4. разг. косынка

өчпочмак биеклеге (сущ.) мат. высота треугольника

өчпочмак моделе (сущ.) мат. модель треугольника

өчпочмак төрләре (сущ.) мн. мат. виды треугольников

өчпочмак түбәсе (сущ.) мат. вершина треугольника

өчпочмак чишелеше (сущ.) мат. решение треугольника

өчпочмаклап (нареч.) в виде треугольника, треугольником; хатны ~ төрү сложить письмо треугольником; яулыкны ~ бәйләү повязать платок треугольником

өчпочмаклап тоташтыру (сущ.) физ. соединение треугольником

өчпочмаклы (прил.) треугольный; ~ хат треугольное письмо; ~ сызым треугольный чертёж; ~ пирамида геом. треугольная пирамида

өчпочмаклы пирамида (сущ.) мат. треугольная пирамида

өчпочмакның тигезлек билгеләре (сущ.) мн. мат. признак равенства треугольников

п-почмаклы төзек призма (сущ.) мат. правильная п-угольная призма

пәрәвезле (прил.) 1. паутинный; ~ почмак паутинный угол 2. ажурный; ~ корылма ажурное сооружение

поляр почмак (сущ.) мат. полярный угол

почмак (сущ.) 1. угол (как геометрическое понятие, напр. , угол дома, комнаты); туры ~к прямой угол 2. в разн. знач. уголок; тын ~к тихий (укромный) уголок 3. в составе слож. сл.-угольник: өчпочмак треугольник, дүртпочмак четырёхугольник и т. п. 4. конец, край; илнең төрле ~кларыннан с разных концов страны 5. 1) перен. отдельная комната, отгороженная досками, занавесью и т. п. 2) угол (комната в квартире, которая сдаётся внаём) 6. жарг. двадцать пять рублей, четверной, четвёртая 7. в знач.(нареч.) почмактан из-за угла; ~ктан үтерү убивать из-за угла ||(прил.) разг. угловой; ~к биссектрисасы биссектриса угла мат. ; ~ түбәсе вершина угла мат. почмак биссектрисасы (сущ.) мат. биссектриса угла

почмак градусы (сущ.) мат. градус угловой

почмак минуты (сущ.) мат. минута угловая

почмак секунды (сущ.) мат. угловая секунда; см. тж. дуга&секунды

почмак трисекциясе (сущ.) мат. трисекция угла

почмак ясап күренү (сущ.) мат. вид под углом

почмакландыру (гл.)(перех.) 1. отогнуть, загнуть, образуя угол (бумагу) 2. делать/сделать угловатым, имеющим угол (углы)

почмаклану (возвр.) от почмаклау; гнуться, отогнуться, становиться/стать угловатым; сгибаться углом, образовать угол || образование угла; ~ып тора образует угол

почмаклау (гл.)(перех.) образовать угол || образование угла (на бумаге); ~п кисү резать, образуя угол

почмаклы (прил.) 1. угловатый, имеющий угол; ~ фигура угловатая фигура 2. -угольный; өч~ треугольный; биш~ пятиугольный

почмаклы-түрле (нареч.) диал. см. ишекле-түрле почмаклык (сущ.) 1. угольник (чертёжный прибор) 2. малка (измерительный прибор) 3. жарг. см. почмак6 ||(прил.) достаточный или предназначенный на угол, для угла (в квартире)

почмакча (прил.) мат. , физ. Угловой

почмакча коэффициент (сущ.) мат. угловой коэффициент

почмакча тизләнеш (сущ.) физ. угловая скорость

сеңү (гл.)(неперех.) 1. прям., перен. впитываться/впитаться чем || впитывание; су җиргә ~де вода впиталась в землю; канга ~ү впитаться (войти) в кровь; хәтергә ~ү впитаться в память 2. пропитываться/пропитаться чем; май ~ү пропитаться маслом; балык исе ~ү пропитаться запахом рыбы 3. всасываться/всосаться; канына ~гән всосалось (впиталось) в кровь; ана сөте белән ~гән всосалось с молоком матери 4. усваиваться/усвоиться, перевариваться/перевариться || усваивание, переваривание; азык ~ми пища не усваивается 5. разг. припадать/припасть, льнуть, прижиматься/прижаться к кому-чему; ул җиргә ~де он прижался к земле; почмакка ~ү вжаться в угол 6. перен. пропадать/пропасть; исчезать/исчезнуть, скрываться/скрыться || исчезновение; төн караңгылыгына кереп ~ү скрыться в темноте

сигезпочмаклык (сущ.) мат. восьмиугольник

сферик өчпочмак (сущ.) мат. сферический треугольник

сферик почмак (сущ.) мат. сферический угол

сыену (гл.)(неперех.) 1. жаться, прижиматься/прижаться, льнуть, прильнуть к кому-чему; анасына ~у прильнуть к матери; җиргә ~у прижаться к земле; күкрәгенә ~у прильнуть к его груди; бер-берсенә ~ып прижимаясь друг к другу 2. ютиться, приютиться; почмакка ~у приютиться в углу; тыкрыкка ~ып утырган өй приютившийся в переулке домик; урман кочагына ~ып приютившись в лесу 3. укрываться/укрыться, прятаться, спрятаться; чатыр эченә ~у укрыться под шатром; мич артына ~у спрятаться (укрыться) за печью 4. перен. прибегать/прибегнуть к покровительству (под защиту) кого; аллага ~у прибегнуть к покровительству бога

сызыкча почмак (сущ.) мат. линейный угол

сындыручы почмак (сущ.) физ. преломляющий угол

таралышу (совм.) от таралу; расходиться/разойтись, разъехаться || расхождение (в разные стороны) о многих; утырдык, утырдык та, ~тык сидели, сидели да и разошлись; илнең төрле почмакларына ~тылар разъехались в разные уголки страны

тигезпочмаклы (прил.) мат. равноугольный

тигезпочмаклык (сущ.) равноугольник

тигезьяклы өчпочмак (сущ.) мат. равносторонний треугольник

тигезьянлы өчпочмак (сущ.) мат. равнобедренный треугольник

тиңдәш почмак (сущ.) мат. соответственный угол





Тәсадеф

 

 

 

 

 

Сәхифә турында / О проекте