Русско-татарский словарь:
вдруг (нареч.) 1. (внезапно) кинәт, кинәттән, капылдан, көтмәгәндә, искәрмәстән; вдруг раздался выстрел кинәт ату тавышы ишетелде 2. разг. (одновременно) берьюлы, бер үк вакытта 3. в знач. частицы (а если) әгәр … са; вдруг он заболеет? әгәр ул авырый калса?
взбресть (гл.) разг. читенлек белән күтәрелү, кыенлык белән менү (мәсәлән, тауга). Взбресть в голову (на ум) башка килү, көтмәгәндә башка килү
взяться (гл.) 1. за кого-что (хвататься) тотыну 2. за что башлау, керешү, тотыну; взяться за работу эшкә тотыну 3. за что и с неопр. алыну, булу; взяться помочь ярдәм итәрга алыну 4. (появиться) килеп чыгу; откуда ты взялся? каян килеп чыктың? взяться за ум акылга утыру, акыл керү; откуда ни возьмись уйламаганда, көтмәгәндә
внезапно (нареч.)көтмәгәндә, кинәт, кинәттән; внезапно поднялась метель көтмәгәндә буран күтәрелде
внезапный (прил.)көтелмәгән, көтмәгәндә…, көтелмәгәндә килеп чыккан; внезапный отъезд көтелмәгәндә китү
врасплох (нареч.)көтмәгәндә, искәрмәстән; капылт, кинәт; застать врасплох көтмәгәндә килеп чыгу
голова 1. (сущ.)(ж)баш 2. (сущ.)(ж)(единица счета скота) баш; сто голов овец йөз баш сарык 3. (сущ.)(ж) перен. акыл; человек с головой акыллы кеше 4. (сущ.)(м)баш, башлык; городской голова шәһәр башлыгы 5. (сущ.)(ж)баш; голова колонны колоннаның башы 6. (сущ.)(ж)баш; голова сахару бер баш шикәр быть головой выше кого әллә никадәр югары тору (акыл ягыннан); в головах баш очында; голова идет кругом у кого баш катты, баш катып бетте, баш әйләнеп бетте; голова садовая ачык авыз, томана, аңгыра бәрән; голова варит башы эшли; голову потерять башны югалту; аптырашта калу, нишләргә белмәү; головы не жалеть башны да кызганмау, зур корбаннарга әзер булу; из головы вон баштан чыккан, истән чыккан, онытылган; как снег на голову көтмәгәндә килеп чыгу; с головой уйти (погрузиться) во что берәр эшкә баш белән чуму; с головы до ног или с ног до головы баштанаяк; сам себе голова үземә үзем хуҗа; через голову кого, чью кемнән дә булса узып мөрәҗәгать итү
дождь (сущ.)(м)яңгыр; осенний дождь көзге яңгыр; грибной дождь кояшлы яңгыр; собирается дождь яңгыр килә золотой дождь көтмәгәндә килгән байлык, хәзинә турында
думать (гл.)о ком-чем, над чем и без доп. уйлау, баш вату; думать над задачей мәсьәлә өстендә баш вату думу думать или думать думушку уйга чуму, уйга талу; и думать забыть искә дә кереп чыкмау; много о себе думать үзен артык югары кую, үзен әллә кемгә санау, үзен зурга санау; не думано, не гадано уйламаганда, көтмәгәндә; я думаю! әлбәттә!, һичшиксез!, үзеннән үзе аңлашыла!
закрасться (гл.)(көтмәгәндә) туу, төшү, барлыкка килү; закралось подозрение шик төште
застать (гл.)кого-что туры китерү, …ганда … булу; күрә алу, очрату; я застал товарища дома иптәшемне өйдә туры китердем; я застал его за работой мин килгәндә ул эшләп утыра иде; застать врасплох көтмәгәндә килеп (барып) керү; я его уже не застал в живых мин барганда ул үлгән иде инде; застать в живых сәламәт чагында күрү
застичь (гл.)кого-что өстенә барып чыгу, көтмәгәндә барып чыгу, эләгү; застичь на месте преступления җинаять эшләгәндә өстенә барып чыгу; нас застигла гроза без яшенле яңгырга эләктек
как 1. (нареч.) вопр. и относ. ничек; как это случилось? бу эш ничек булды?; я забыл, как это называется мин моның ничек аталганын оныттым 2. (нареч.)опред. нинди; как красиво! нинди матур! 3. (нареч.)бик, шул тикле; как я рад тебя видеть сине күрүемә бик шатмын 4. частица кинәт; она как закричит! ул кинәт кычкырып җибәрмәсенме! 5. частица воскл. (выражает негодование, удивление, сожаление и т. п.) ничек, бәй; как! Ты еще здесь! бәй! Син мондамыни әле! 6. союз сравн. кебек, сыман, шикелле, …дай; белый как снег кар шикелле ак 7. союз присоед. буларак, булу ягыннан; Пушкин как лирик Пушкин лирик буларак 8. союз временной …гач та, …у белән; как приедешь домой, сообщи кайту белән хәбәр ит 9. союз временной …ганнан соң, …ганнан бирле, …ганга; прошел год, как мы виделись без күрешкәннән бирле бер ел узды вот как! шулаймыни!, алай икән!, менә ничек?; как будто әйтерсең, гүя, гүяки, …дай, …ган шикелле, бугай; бежал так быстро, как будто за ним гнались шул чаклы каты йөгерде, гүяки артыннан куалар; как бы …а алса ярар иде; как бы нам управиться с работой к сроку эшне үз вакытында үти алсак ярар иде; как бы не 1) …а күрмәсен[нәр]; боюсь, как бы не стал он браниться куркам, ул сүгенә күрмәсен; 2) …магае; как бы не было дождя яңгыр булмагае, яңгыр яумагае; как бы не так! шулай булмыйни!, булмый торсын әле!; как бы то ни было ничек кенә булмасын, ничек кенә булса да; как вдруг көтмәгәндә, искәрмәстән, искәрмәгәндә, кинәт; как видно күрәсең, мөгаен, ахрысы; как есть прост. нәкь, чеп-чи; он как есть болван ул чеп-чи тинтәк; как же әлбәттә; вы исполнили мою просьбу?-А как же! сез минем үтенечемне үтәдегезме?-Әлбәттә!; как нарочно үч иткәндәй, юри эшләгәндәй; как ни говори ни генә әйтсәң дә; как можно или как нельзя мөмкин кадәр; как можно чаще мөмкин кадәр ешрак; как нельзя лучше мөмкин кадәр яхшырак; как раз нәкь, таман, чак; как так? ничек инде ул?, ничек инде ул алай?; как только …гач та, …гач ук, …у белән; как только вернешься… кайткач та; как следует тиешенчә, җитәрлек; как сказать анда күз күрер, анысы икеле әле; как скоро ( уст. когда) кайчан …; как …, так и союз перечисл. …да …да; выполним план как первого, так и второго квартала беренче квартал планын да, икенче квартал планын да үтәрбез
махнуть (гл.) 1. однокр. чем болгап кую, селтәп кую 2. разг. ташлану, ыргылу; сикерү; махнуть через забор койма аркылы сикерү 3. прост. китү, көтмәгәндә китеп бару, ычкыну; махнуть на лето в деревню җәен авылга ычкыну махнуть рукой на кого-что кул селтәү, игътибарсыз калдыру
мессия (сущ.)(м) книжн. (в иудейской и христианской религиях) мессия (көтмәгәндә берәр афәттән коткаручы) местами(нареч.)урыны-урыны белән, кайбер урыннарда; местами выпал нег урыны-урыны белән кар яуды
навалиться (гл.) 1. на кого-что (всей тяжестью) яту, басу, [бөтен көчкә] этү; (опереться) таяну; навалиться грудью күкрәк белән этү 2. перен. на кого-что, разг. көтмәгәндә һөҗүм итү, ташлану; навалиться на врага көтмәгәндә дошманга һөҗүм итү
нагрянуть (гл.)көтмәгәндә килеп чыгу
наезд (сущ.)(м) 1. см. наехать; 2. в знач.(нареч.)наездом (наездами) узганда-барганда, узышлый, узып барышлый 3. уст. (кавалерийский набег) (көтмәгәндә ясалган) атлы гаскәр һөжүме, баскын
наездничать (гл.) воен. устар. көтмәгәндә һөҗүмләр ясау (атлы гаскәрнең һөҗүме турында)
наездничество (сущ.)(с) мн. (нет) 1. воен. устар. көтмәгәндә һөҗүм итү (атлы гаскәр һөҗүме турында); 2. перен. неодобр. мин беләмлек
налететь (гл.) 1. на кого-что (летя, натолкнуться) очып барганда (килгәндә) бәрелү 2. перен. на кого-что, разг. ашыгып барганда (килгәндә) бәрелү, барып (килеп) бәрелү; налететь на столб ашыгып барганда баганага бәрелү 3. на кого-что (напасть с воздуха) ыргылу, ташлану, кинәт (көтмәгәндә) һөҗүм итү 4. перен. на кого-что ташлану; налететь с угрозами янап ташлану 5. (о ветре, буре) кинәт чыгу, кубу, күтәрелү 6. очып (кереп) җыелу, очып (кереп) тулу; в комнату налетели мухи бүлмәгә чебен кереп җыелган 7. куну, утыру; на стекла налетела пыль пыялаларга бик күп тузан кунган
нарваться (гл.)очрау, туры килү, тап булу, көтмәгәндә юлыгу, очрату, өстенә барып чыгу; нарваться на неприятеля көтмәгәндә дошманны очрату
наскок (сущ.)(м) 1. разг. (налет) көтелмәгән һөҗүм, көтмәгәндә һөҗүм итү; кавалерийский наскок атлы гаскәр һөҗүме 2. перен. (грубый выпад) тупас [рәвештә] бәйләнү, урынсызга бәйләнү, тупас [рәвештә] ташлану с наскока (наскоку) алдан хәзерләнмичә, уйлап-нитеп тормыйча
наскочить (гл.)на кого-что 1. (йөгергәндә, йөзгәндә, сикергәндә һ. б. ш.) барып бәрелү, килеп бәрелү; [өстенә] барып чыгу; наскочить на столб баганага килеп бәрелү 2. (напасть) йөгереп (сикереп) килеп ташлану, көтмәгәндә һөҗүм итү 3. перен. разг. бәйләнү, тупас рәвештә бәйләнү, [тупас сүзләр белән] ташлану; наскочить с упреками шелтәләү
наткнуться (гл.) разг. 1. на что барып кадалу, барып чәнчелү; наткнуться на гвоздь кадакка барып кадалу 2. на кого-что барып (килеп) төртелү, барып (килеп) бәрелү; наткнуться на столб баганага барып бәрелү 3. перен. на что, разг. [көтмәгәндә] очрау, туры килү, тап булу; наткнуться на засаду засадага очрау
нахрапом (нареч.) простореч. көтмәгәндә, оятсыз рәвештә, көчләп
невзначай (нареч.) разг. көтмәгәндә, искәрмәгәндә, искәрмәстән, абайламастан, абайламыйча; встретиться невзначай көтмәгәндә очрашу
нежданно (нареч.): нежданно-негаданно һич тә көтмәгәндә, уйламаган җирдән, уйламаганда
неожиданно (нареч.)көтмәгәндә, көтелмәгәндә, кинәт, кинәттән, уйламастан, искәрмәстән, искәртмәстән, капыл
неожиданный (прил.)көтелмәгән, көтмәгәндә …ган, искәрмәстән …ган, көтмәгәндә …, кинәт …; уйламаган; неожиданный приезд көтмәгәндә кайтып килү
нечаянно (нареч.) 1. ялгыш, сизмәстән; нечаянно выстрелить ялгыш атып җибәрү; 2. (неожиданно) көтмәгәндә, кинәт, очраклы рәвештә
нечаянный (прил.) 1. көтелмәгән, көтмәгән, көтмәгәндә …, кинәт булган; нечаянная встреча көтелмәгән очрашу 2. (случайный) ялгыш …, ялгышлык белән …, сизмәстән …, абайламыйча …, нечаянный выстрел ялгыш атып җибәрү
облаивать (гл.) см. облаять облако (сущ.)(с) 1. болыт; кучевые облака төркем-төркем болытлар 2. перен. чего (сплошная масса) болыт; облако пыли тузан болыты витать в облаках хыял диңгезендә йөзү; хыялга чуму; с облака упасть (свалиться) күктән төшкәндәй булу, көтмәгәндә килеп чыгу
откуда (нареч.)кайдан, кай җирдән, кай урыннан; откуда ты идешь? син кайдан киләсең?; возвращайся, откуда приехал кай җирдән килсәң, шунда кит откуда ни возьмись көтмәгәндә, көтмәгән җирдән, уйламаган җирдән
пацюк (сущ.)(м) см. пасюк паче уст. : паче чаяния көтелгәннән дә артык, уйламаган җирдән, көтмәгәндә; тем паче бигрәк тә, шуңа күрә дә
подкрасться (гл.) 1. сиздермичә килү (бару), посып килү (бару), кача-поса килү (бару); подкрасться к окну кача-поса тәрәзә янына килү 2. перен. көтмәгәндә килү, капылдап килү; смерть подкралась внезапно үлем көтмәгәндә килде
полить (гл.) 1. кого-что сибү, су сибү; сугару; полить цветы чәчәкләргә су сибү 2. без доп. (начать лить) ява башлау, коеп ява башлау; неожиданно полил дождь көтмәгәндә яңгыр коеп ява башлады
преподнести (гл.) 1. кого-что бүләк итеп бирү, (тантаналы рәвештә) бирү, тапшыру; преподнести юбиляру адрес юбилярга адрес бирү 2. перен. что [көтмәгәндә] әйтү; [көтмәгәндә] эшләү 3. что (изложить) бәян итү, аңлатып бирү преподнести сюрприз сюрприз ясау
пресечься (гл.)тукталу, бетү, өзелү; голос неожиданно пресекся көтмәгәндә тавыш өзелде
скоропостижность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. көтмәгәндә булу, кинәт булу; скоропостижность его кончины поразила меня аның көтмәгәндә (кинәт) үлеп китүе мине шаккатырды
случайно (нареч.) 1. очраклы рәвештә, көтмәгәндә, искәрмәгәндә, уйламаганда; случайно увидеть что-л. берәр нәрсәне очраклы рәвештә күреп алу 2. в знач.(вводн. сл.)алай-болай; ты, случайно, не домой идешь? син, алай-болай, өеңә кайтмыйсыңдыр? не случайно тикмәгә генә түгел, юкка гына түгел, очраклы гына түгел
снег (сущ.)(м)кар; мокрый снег юеш кар; вечные снега мәңгелек кар (биек тау түбәләрендә) как снег на голову искәрмәстән, кинәт, көтмәгәндә
столкнуться (гл.) 1. прям., перен. бәрелешү, бәрелү; льдины столкнулись бозлар бәрелде; столкнуться головами башлар белән бәрелешү; столкнуться во взглядах карашлар туры калмау 2. с кем [көтмәгәндә ] , , бәрелешү; столкнуться со старым знакомым көтмәгәндә иске танышны ; столкнуться в дверях кергәндә 3. перен. с чем (узнать, испытать) , ; туры килү, дучар булу, танышу; столкнуться с трудностями кыенлыкларга ; столкнуться с новым видом работы яңа белән танышу
фуксом (нареч.) разг. неодобр. көтмәгәндә, нигезсез, очраклы рәвештә
чащоба (сущ.)(ж) разг. см. чаща чаяние (сущ.)(с)өмет, ният, ышаныч; чаяния народа халык өметләре паче чаяния көтмәгәндә, өмет итмәгәндә
экспромтом (нареч.)алдан әзерләнмичә, кинәттән, көтмәгәндә, капыл гына; произнести речь экспромтом алдан әзерләнмичә речь сөйләү
эпизодичный (прил.) книж. очраклы, көтелмәгән, көтмәгәндә булган; эпизодическая встреча көтелмәгән очрашу
Татарско-русский словарь:
качу I(неперех.) 1. убегать/убежать, сбежать, скрыться, удирать/удрать; совершать/совершить побег, дезертировать || бегство, побег, дезертирство; сез көтмәгәндә ~тыгыз вы неожиданно скрылись; дәрестән ~у убежать с уроков; төрмәдән ~у совершить побег из тюрьмы; өйдән ~у сбежать из дому; уттан курыккан төтеннән ~а (посл.) тот, кто боится огня, убегает и от дыма 2. 1) прятаться/спрятаться, запрятываться/запрятаться, укрываться/укрыться; затаиться; ишек артына ~у затаиться за дверью; агачлар артына ~у спрятаться за деревьями; яңгырдан ~у укрыться от дождя 2) перен. прятаться, спрятаться за кого-л., что-л.; маскироваться/замаскироваться, прикрываться/прикрыться чем-л.; закон артына ~у прикрыться законом 3) перен. прятаться/спрятаться, скрываться/скрыться, не показываться/не показаться, не появляться/не появиться где-л.; дачада ~ып яту прятаться на даче; иптәшләрдән ~ып яшәү жить, скрываясь от товарищей 4) перен. убегать/убежать; избавиться от чего-л.; өйдәгә мәшәкатьләрдән ~у убежать от домашних забот 3. 1) избегать/избежать, сторониться, уклоняться/уклониться || уклонение; танышлардан ~у сторониться знакомых; очрашудан ~у избегать встречи; сорашулардан ~у уклоняться от расспросов; туры җавап бирүдән ~у уклониться от прямого ответа; алимент түләүдән ~ып йөрү уклоняться от уплаты алиментов 2) избегать/избежать, спасаться/спастись, отделываться/отделаться; куркынычтан ~у избегать опасности; авырлыктан ~у избегать трудностей 4. перен. прятаться/спрятаться, скрываться/скрыться в чём-л., за чем-л., исчезать; кояш тау артына ~ты солнце скрылось за горой; куаклар арасына ~у прятаться в кустарниках 5. этногр. прятать лицо (от посторонних мужчин) 6. перен. исчезнуть/исчезать, сбежать, изменяться/измениться 7. терять/потерять, пропадать/пропасть; йокы ~ты сон пропал
көтелмәгәндә (нареч.) см. көтмәгәндә көтелмәстән (нареч.) см. көтелмәгәндә көтелү (возвр.) от көтү ожидаться
көтмәгән (прил.) разг. см. көтелмәгән көтмәгәндә (нареч.) 1. неожиданно, внезапно, вдруг; нежданно-негаданно, как снег на голову; ~ авырып китү внезапно заболеть; ~ сугыш башланды вдруг началась война; ~ булды бу хәл это случилось нежданно-негаданно 2. скоропостижно (о смерти); ~ үлеп китү скоропостижно скончаться
миңгерәтү (гл.)(перех.) 1. 1) оглушать/оглушить || оглушение; трубада уйнап ~ү оглушить, играя на трубе 2) перен. беспокоить, теребить, своим беспокойством довести (доводить) кого-л. до отупения; әбиеңне ~мә инде не беспокой (не тереби) бабушку 2. лишать, лишить сознания, оглушить; дошманны көтмәгәндә һөҗүм итеп ~ү оглушить (лишить сознания) врага внезапным нападением 3. 1) одурманивать/одурманить, оглушать/ оглушить, отуплять, туманить, затуманивать, отуманивать/отуманить, одурять (о действии угара, вина и т.д.) 2) перен. крайне поражать, ошеломлять, оглушать || одурманивание; оглушение, отупление, одурение 4. спец. глушить, оглушить || оглушение; балыкны ~ү глушить рыбу; оглушение рыбы (взрывом или ударами по льду, доведение рыб до бесчувственного состояния перед ловлей)
Тәсадеф