Русско-татарский словарь:
величать (гл.)кого 1. кем исемен атау, исемләү; исеме белән әйтү; величать по батюшке атасының исеме белән әйтү 2. (чествовать) мактап җырлау, котлап җырлау; величать жениха с невестой кияү белән кәләшне котлап җырлау
калым (сущ.)(м) 1. калым (кайбер көнчыгыш халыкларында ыруглык йоласының калдыгы: кияү тарафыннан кәләшнең ата-аналарына түләнә торган акча, мал) 2. прост. калым, чумара (җәмгыятькә зарарлы аштан килгән табыш, керем)
(гл.)нар.- поэт. иркәләшү, сөешү
молодой (прил.) 1. яшь; молодое поколение яшь буын 2. яшьлек …ы; молодой задор яшьлек дәрте 3. яңа, яшь; молодой парень яшь егет молодой месяц яңа ай 4. өлгереп җитмәгән; молодой сыр өлгереп җитмәгән сыр 5. в знач.(сущ.)молодые мн. разг. яшь кияү белән яшь кәләш молодой человек (обращение) чибәр егет (ирләргә хөрмәтләп эндәшү сүзе); из молодых да ранний! яшь булса да күпне белә! молодо-зелено яшь, тәҗрибәсез, аягына сыер басмаган
невеста (сущ.)(ж) 1. ярәшкән кыз, кәләш 2. разг. (совершеннолетняя девушка) буйга җиткән кыз
оттискаться (гл.) разг. эткәләшә-төрткәләшә чыгу, эткәләшеп-төрткәләшеп чыгу
переругиваться (гл.) разг. тиргәшү, әрәпләшу; тиргәшеп (әйткәләшеп, сүгешеп, әрепләшеп) алу
пикироваться (гл.)(с)кем әйткәләшү, чәнечкеле (төртмә) сүзләр әйтешү
попаливать (гл.) разг. 1. өткәләш-терү, өткәләү; попаливать курицу тавыкны өткәләү; 2. сирәк-мирәк аткалау; попаливать из ружья сирәк-мирәк мылтык аткалау
порубливать (гл.) разг. кискәләштерү
поругаться (гл.)(с)кем тиргәшү, әрләшү, орышышу, әйткәләшү
II(гл.) спец. разг. бераз теккәләштерү
поторговывать (гл.) разг. сату иткәләштерү
поучивать (гл.) разг. фам. акрынлап өйрәтү, аз-маз өйрәткәләштерү, өйрәткәләү
пошивать (гл.) простореч. теккәләштерү, аз-маз теккәләштерү
резывать (гл.)многокр. разг. кискәләү, кискәләштергәләу
суженая (сущ.)(ж) фольк. кәләш, ярәшкән кыз
тапки (сущ.) мн. см. тапочки тапливать (многокр.) разг. 1. яккалау, яккалаштыру; 2. эреткәләү, эреткәләштерү
тискаться (гл.) 1. простореч. обл. эткәләшү, кысылышу; 2. страд. тип. набордан оттиск басып алыну
убрать (гл.) 1. кого-что җыеп алу, җыештырып (җыеп) кую, алып кую; убрать посуду со стола өстәлдән савыт-сабаны җыеп алу; убрать книги в шкаф китапларны шкафка алып кую 2. что урып-җыю, җыеп алу; убрать зерновые бөртекле ашлыкларны урып-җыю 3. кого-что кыскарту, төшереп калдыру; убрать из повести длинноты повестьтагы күп сүзле урыннарны кыскарту 4. что җыештыру; убрать помещение бүлмәне җыештыру 5. кого-что бизәү, матурлау, җиһазлау; киендерү; убрать комнату цветами бүлмәне чәчәкләр белән бизәү; убрать невесту уст. кәләшне киендерү
укрутить (гл.) 1. разг. урап бәйләү, уратып бәйләү; укрутить воз веревками йөкне баулар белән уратып бәйләү; 2. старин. киендерү, киендерү-ясандыру (кәләшне никахка)
Татарско-русский словарь:
алтын-көмеш собир. (сущ.) 1. золото и серебро; золото собир. ; драгоценные металлы; алтын-көмеш чыккан җирдән туган-үскән ил артык (посл.) родина лучше того края, где золото добывают; дорога земля не золотая, а родная 2. перен. золото (да) серебро; (золотые и серебряные) драгоценности; кәләшнең бар җирендә (җире) алтын-көмеш (алтын да көмеш) невеста вся в золоте да (и) серебре ||(прил.) золотые и серебряные, из золота и (да) серебра (слитки, монеты, изделия, украшения); позолоченные и посеребрённые, в серебре и (да) в золоте (изделия, украшения); алтын-көмеш хәзинәләр золотые и серебряные клады; алтын-көмеш (алтын да көмеш) кашыклар золотые и (да) серебряные ложки; ложки из серебра и (да) золота
әйткәләшү (гл.) взаимно-совм. от әйткәләү переругиваться, перебраниваться, пикироваться; перекоряться
бикәч (сущ.) разг. 1. см. кәләш 2. молодая жена; кыз идем-солтан идем, ~ булдым-хан булдым девушкой была султаном, стала молодой женой-стала ханом
бөккәләү (многокр.) от бөгә; см. бөккәләштерү бөккәләштерү (многокр.) от бөгү 1. изредка (время от времени) гнуть, сгибать; карт дуга ~ә старик изредка гнёт дуги 2. иногда (изредка, время от времени) клонить, наклонять, пригибать, нагибать; ботакны ~ү время от времени ветку пригибать; башны ~ү иногда наклонять голову 3. чуть-чуть (слегка, кое-как, кое-где, поверхностно) подшивать; итәкне ~еп чыгу кое-как подшивать подол
йола (сущ.) 1. обряд, церемония; ритуал рел. || обрядовый; ритуальный; туй ~лары свадебные обряды (церемонии); дини ~лар религиозные ритуалы; үлгән кешене искә алу ~сы поминальный обряд; поминки; ~ җырлары обрядовые песни; ~ хезмәте күрсәтү оказывать ритуальные услуги 2. обычай, нрав; иске гадәт, иске ~лар старые привычки, старые обычаи (нравы); ~ буенча по обычаю; ~ булып китү войти в обычай, стать обычаем, превратиться в обычай; көнкүреш ~лары житейские нравы; кәләш сайлау ~сы смотрины; ~ саклау соблюдать (блюсти) обычай
кәләш (сущ.) 1. невеста 2. диал. разг. молодая жена, молодица, молодуха, молодайка обл. кәләш алу (гл.)(неперех.) жениться, ожениться || женитьба
кәләш әйттерү (гл.)(неперех.) этногр. сговорить невесту
кәләш багу (сущ.) этногр. смотрины невесты
кәләшлек (сущ.) положение (оговорённой) невесты
кәләшлеккә алу (гл.)(перех.) взять в жёны
киендерү (гл.)(перех.) 1. 1) одевать/одеть || одевание; баланы ~ү одеть ребёнка; авыруны ~ү одеть больного 2) одевать/одеть, наряжать/нарядить кем-л.; малайны куян итеп ~ү нарядить мальчика зайцем 2. одевать/одеть, снабжать/снабдить (обеспечивать/обеспечить) одеждой || одевание, снабжение (обеспечение) одеждой; баштан-аяк ~ү одеть с ног до головы; ул бөтен туганнарын ~ә он обеспечивает всех родственников одеждой 3. наряжать/нарядить, принаряжать/принарядить, разодевать/разодеть; кәләшне ~ү принаря-дить невесту; кызчыкны курчак кебек ~ү нарядить девочку как куколку; ~сәң, киндер таягы да кияү була (посл.) если разодеть, то и палка может сойти за жениха
кискәләштерү (многокр.) от кискәләү попиливать
кискәләшү (гл.) взаимно-совм. от кискәләү
кияү (сущ.) 1. жених; ~ белән кәләшне котлау поздравить жениха и невесту 2. молодой муж, супруг (в первые годы брака) 3. этногр. зять (муж дочери или младшей сестры); ерак ~нең башына чатыр коралар, якын ~нең башына таяк оралар ( погов. ) далёкому зятю-зонт над головой, близкому зятю-палкой по голове 4. в знач.(нареч.) кияүдә замужем
котлау (гл.)(перех.) 1. поздравлять/поздравить, приветствовать кого-л. (со свадьбой, с днём рождения, с защитой диссертации и т. п.) || поздравление, приветствие || поздравительный, приветственный; бәйрәм белән ~у поздравить с праздником; ~у сүзе слова приветствия; поздравительное слово, поздравительная речь; ~у хаты поздравительное письмо 2. в ф. котлаучы поздравляющий, поздравляющая 3. чествовать || чествование; величание || величальный; юбилярны ~у чествовать (поздравлять) юбиляра; чествование юбиляра; яшь кәләшне ~у чествовать (величать) невесту; ~у җыры величальная песня; никахлашучыларны ~у йоласы обряд величания новобрачных 4. одобрять/одобрить, приветствовать что-л. || одобрение
кочак (сущ.) 1. объятие; ~кка атылу броситься в объятия; ~гыннан котылырга тырышу стараться освободиться (выскользнуть) из чьих-л. объятий; киң җәелгән ~к широко распахнутые объятия 2. (обычно со словом бер) 1. охапка; бер ~к печән охапка сена; ворох сена; бер ~к утын охапка дров, вязанка дров 2. охват, обхват; имәннең юанлыгы бер ~к дуб в один обхват толщиной; ~к җитмәс кабак үстерү вырастить тыкву более одного обхвата (охвата) величиной 3. перен. ворох; куча; очень много; бер ~к яңалык ворох новостей; бер ~к хат куча писем; бер ~к сәлам әйтү передать большой привет 4. перен. 1) объятие, постель; лоно книжн. ; яшь кәләш ~гы көтә ждут объятия молодухи (невесты) 2) редко. лоно; табигать ~гы лоно природы; ата-ана ~гында под крылышком родителей (жить) 3) объятие (земли, темноты и т. п.); салкын җир ~гында ятып калу остаться лежать в сырой земле (букв. в объятиях холодной земли); төн ~ гына кереп югалу исчезать в ночной темноте (букв. в объятиях ночи); диңгез ~гына ташлану бросаться в объятия моря; язмыш ~гына ташлану бросать на произвол (в объятия) судьбы 5. перен. рука; подчинение; контрреволюция ~гына эләгү попасть в руки контрреволюции
пеләш (сущ.) 1. плешь; лысина; ~е зурая, акылы кими ( погов. ) букв. плешь увеличивается-ум убывает 2. плешивец; ~ янында тарак турында сөйләмә ( погов. ) не говори о расчёске при плешивом; ср. в доме повешенного о верёвке не говорят ||(прил.) плешивый; лысый; башы ~, сорый кәләш ( погов. ) голова плешива, а просит невесту (хочет жениться)
рәшәткәләшү (совм.) от. рәшәткәләү
тиратай (сущ.) разг. 1. дуралей, дурень (мальчик, девочка); мин ~, ~, кәләш алып бир, атай, синең киленең булыр, минем күңелем булыр (песня) батюшка, я дуралей, жени меня поскорей, тебе будет сноха, мне будет хорошо 2. шалопай, шалопут
үпкәләш (сущ.) обида
үпкәләшү (взаим.) от үпкәләү
чәкәләшү (гл.)(неперех.) разг. 1. драться, подраться, сцепиться || стычка, драка 2. перен. ругаться, ссориться
чәкәштерү (гл.)(перех.) см. чәкештерү чәкәшү (гл.)(неперех.) 1. см. чәкешү1 2. см. чәкәләшү чәкелдәтү (гл.)(перех.) разг. 1. см. чекелдәтү 2. см. чәкештерү чәкештерү (гл.)(перех.) чокаться/чокнуться || чоканье
эчкәләү (многокр.) от эчү см. эчкәләштерү эчкәләштерү (многокр.) от эчү попивать; выпивать (иногда, время от времени)
Тәсадеф