Русско-татарский словарь:
балясина (сущ.)(ж)култыкса баганачыгы, текмә
балясник (сущ.)(м) собир. (строительный материал) култыксалык, текмәлек
за (предлог) 1. с вин. п. (около, вокруг) янына, янында; сесть за стол өстәл янына утыру 2. с вин. п. (при указании на начало действия) …лый башлау, …га тотыну; приняться за работу эшли башлау 3. с вин. п. (при указании предмета, лица, позади или по другую сторону к-рого что-то помещено, спрятано) …га; заткнуть что-л. за пояс нәрсәне дә булса билбауга кыстыру 4. с вин. п. (при указании цены, платы) …га; купить за десять рублей ун сумга сатып алу 5. с вин. п. (позднее; больше; сверх) …дан; ему за сорок аңарга кырыктан артык, ул кырыктан узган; время за полночь төн уртасыннан узган вакыт; мороз за тридцать градусов салкын утыз градустан артып китте 6. с вин. п. (при указании на расстояние) …да; за десять километров отсюда моннан ун километрда; за три километра от дома өйдән өч километр ераклыкта 7. с вин. п. (раньше на какое-л. время) …нан … элек; за пять дней до срока срогыннан биш көн элек 8. с вин. п. (в течение какого-л. времени) …га, …да, өчен; заработок за год бер ел өчен хезмәт хакы; многое сделано за неделю бер атна эчендә күп нәрсә эшләнде; за последнее время соңгы вакытларда 9. с вин. п. (при указании на лицо или предмет, к к-ому прикасаются) …дан, …га; взять за руку кулыннан тоту; держаться за перила култыксага тотыну 10. с вин. п. (ради, в пользу чего-л.) өчен; борьба за мир тынычлык өчен көрәш; сражаться за родину ватан өчен сугышта катнашу; голосовать за предложение тәкъдим өчен тавыш бирү 11. с вин. п. (вместо, в качестве кого-л.) өчен, урынына; я за тебя все сделаю мин синең өчен барысын да эшләрмен; работать за секретаря секретарь урынына эшләү 12. с вин. п. (при указании лица или предмета, выступающего в качестве кого-чего-л.) … итеп алу, … дип белү; принять за образец үрнәк итеп алу; принять кого-л. за своего знакомого кемне дә булса танышың дип белү 13. с вин. п. (при указании лица, к к-ому возникает какое-л. чувство) өчен; беспокоиться за детей балалар өчен борчылу; я рад за вас мин сезнең өчен шатмын 14. с вин. и тв. п. (по причине, вследствие) өчен; …лыктан; ценить за храбрость кыюлыгы өчен хөрмәт итү; за отсутствием времени вакыт булмаганлыктан 15. с вин. и тв. п. (через, по ту сторону, позади, около) артына, аръягына, артында, аръягында, читенә, кырыена; янында; …га; ступить за порог бусага артына чыгу; стать за дерево агач артына басу; стоять за дверью ишек артында басып тору; уехать за город шәһәр читенә китү; сидеть за столом өстәл янында утыру 16. с тв. п. (позади, вслед, следом) артыннан, эзеннән; идите за мной минем артымнан барыгыз; один за другим берсе артыннан берсе 17. с тв. п. (во время чего-л.) …да; вакытында, чакта, арада; за едой ашаганда; за работой эшләгән чакта; поговорить за обедом төшке аш вакытында сөйләшеп алу 18. с тв. п. (при указании лица или предмета, на к-ые направлено действие) …ны; наблюдать за детьми балаларны күзәтү; следить за чистотой чисталыкны саклау 19. с тв. п. (с целью, для чего-л.) …га; …ны; идти за водой суга бару; в погоне за удачей уңыш артыннан куу; послать за доктором докторны чакырырга җибәрү 20. с тв. п. (при указании лица, от к-ого зависит наступление какого-л. действия, за к-ым числится что-л.) …га, …ның; книга числится за мной китап минем исемемә язылган; дело за деньгами эш акчадан тора; за тобой долг синең бирәчәгең бар; очередь за тобой хәзер синең чиратың 21. с тв. п. …ган; …лы; ответ за подписью председателя председатель кул куйган җавап; приказ за номером 45 45че номерлы приказ 22. с тв. п. (при указании на смену действия, состояния, лица, предмета, явления) …дан соң; за дождями наступила жара яңгырлардан соң эссе көннәр башланды; читать книгу за книгой китап артыннан китап уку; год за годом ел артыннан ел кто за? кем риза?; в этом деле есть свои за и свои против бу эшнең уңай һәм кире яклары бар; выйти замуж за кого кемгә дә булса кияүгә чыгу; за исключением …дан башка; за исключением детей балалардан башка, балаларны санамаганда; за счет кого кемнең дә булса исәбенә (хисабына); за счет чего берәр нәрсә исәбенә, нәрсә булса да хисабына; ни за что! беркайчан да!, һичкайчан!
кресельный (прил.)кресло ...-ы; кресельная ручка кресло култыксасы
локотник (сущ.)(м)култыкса (диван яки кресло култыксасы)
обломаться (гл.)сынып (ватылып) төшү; ручки кресел обломались креслоларның култыксалары сынып төшкән
обломиться (гл.)сынып (ватылып) төшү; перила лестницы обломились баскыч култыксасы сынып төшкән
парапет (сущ.)(м)парапет; (егылып тешудән саклау өчен күпер, баскыч, түбә һ. б. ш. ларның читенә эшләнә торган култыкса, рәшәткә)
перевеситься (гл.)салынып яту (төшү), асылыну; перевеситься через перила култыксага салынып яту
перегнуться (гл.)(согнуться вдвое) бөгелү, икегә бөкләнү; (согнуть тело) бөгелү, иелү; перегнуться через перила култыкса аша иелү
перила (сущ.)(только) мн. култыкса, рәшәткә; перила лестницы баскыч рәшәткәсе
перильный (прил.) спец. култыкса...-ы; перильная балясина култыкса текмәсе
перильчатый (прил.) спец. култыксалы
подлокотник (сущ.)(м)култыкса, таянса (кәнәфидә һ. б. ш.)
поручень (сущ.)(м)тотка, тоткыч, култыкса
придерживать (гл.) см. придержать придерживаться (гл.) 1. за что (слегка держаться) тотыну, тотынып тору, тотынып бару; придерживаться за перила култыксага тотыну 2. чего …дан бару, … яныннан бару; придерживаться правой стороны уң яктан бару 3. перен. чего тоту, тору; придерживаться твердых убеждений үз фикерендә нык тору 4. страд. от придерживать
II(сущ.)(м) 1. аралык; пролет лестницы баскыч аралыгы (ике култыкса арасы) 2. (моста) торык 3. разг. (перегон) ике станция арасы 4. ара, буш урын; пролеты между станками станоклар арасындагы буш урыннар
ручка (сущ.) 1. уменьш. от рука 1; 2. тотка; сап, тоткыч; дверная ручка ишек тоткасы; ручка ножа пычак сабы 3. (для письма) ручка, каләм сабы 4. култыкса; ручка кресла креслоның култыксасы
свеситься (гл.) 1. (берәр нәрсә аркылы) иелү, аска иелү, түбәнгә иелү, асылыну; свеситься через перила култыкса аркылы иелү 2. салыну, салынып төшү, салынып тору; ветви свесились до земли ботаклары җиргә кадәр салынып төшкән
ухватиться (гл.) 1. за кого-что тотыну, ябышу; ухватиться за перила култыксага тотыну 2. перен. за что (приняться, взяться) бик зур тырышлык белән тотыну, бик зур тырышлык куеп керешү; ухватиться за новую работу яңа эшкә бик зур тырышлык куеп керешү 3. перен. за кого-что, разг. (воспользоваться в своих интересах) эләктереп алу, файдалану; ухватиться за интересную мысль кызыклы фикерне эләктереп алу
Татарско-русский словарь:
култык I(сущ.) 1. в разн. знач. подмышки; ~ка тыгу засунуть под мышку; ~ка кыстыру зажать под мышкой; бер култыкка ике карбыз сыймый (посл.) в одной руке два арбуза не поместятся 2. подмышка (как часть одежды) 3. разг. пол-охапки (сена) 4. редко см. култыкса II(сущ.) 1. залив; заводь; диңгез ~гы морской залив 2. перен. пазуха, клин; мич ~гы загнетка: шәһәр ~гы слобода (соединённая с городом)
култыкса (сущ.) 1. 1) перила ед. нет, поручень, поручни (лестницы, трапа, крыльца и т. п.) 2) доска, полка, прикреплённая к перилам крыльца, помоста, веранды 2. подлокотник (кресла) 3. диал. см. култык&таягы
култыксалы (прил.) с перилами, оборудованный перилами; снабжённый поручнем (поручнями)
Тәсадеф