Русско-татарский словарь:
верфяной (прил.) см. верфный верфяный (прил.) см. верфный верх (сущ.)(м) 1. өс, түбә, баш; үр; верхи снежных гор карлы тауларның түбәләре; верхи деревьев агачларның башлары; на самом верху иң өстә 2. (верхний этаж) өске кат, югары кат 3. (лицевая сторона) тыш; шуба с суконным верхом постау тышлы тун 4. (экипажа, машины) япма 5. разг. (верхнее течение реки) югары өлеше, үрге өлеше (елганың) 6. мн. верхи югары даирә, идарә итүчеләр; югары катлау; правящие верхи идарә итүчеләр даирәсе 7. мн. верхи муз. югары ноталар, нечкә тавышлар 8. мн. верхи перен. өс; скользить по верхам өстән шуу быть на верху блаженства искиткеч рәхәтлек кичерү
вкусить (гл.)что, чего, высок. кичерү, тою, сизү, хис итү; вкусить славы дан кичерү
выговорить (гл.)что 1. (произнести) әйтү, әйтеп кую 2. разг. алдан сорап алу (кую), алдан үтенеп алу, алдан алу; выговорить себе право отсрочки срокны кичерү хокукын алдан сорап алу
вынести (гл.) 1. кого-что чыгару, алып чыгу, чыгарып кую, чыгарып бетерү; вынести вещи из вагона вагоннан әйберләр чыгару 2. кого-что чыгару, чыгарып ташлау; волна вынесла лодку на берег дулкын көймәне ярга чыгарып ташлаган 3. что [алга] чыгару, [алга] җибәрү; вынести ногу вперед аякны алга чыгару 4. перен. что чыгару; вынести вопрос на собрание мәсьәләне җыелышка чыгару 5. перен. что алу, килү, алып чыгу; вынести впечатление тәэсир алу 6. что чыдау, кичерү, түзү; вынести боль авыртуга чыдау; он не мог этого вынести ул моны кичерә алмады вынести благодарность рәхмәт белдерү; вынести приговор приговор чыгару; вынести решение (постановление) карар чыгару; вынести на своих плечах үз җилкәсендә алып чыгу
выстрадать (гл.)что 1. (пережить) газап (җәфа, михнәт) чигү, михнәт күрү, мәшәкать чигү, кичерү (күпне); он много выстрадал аңа күп михнәт чигәргә туры килде 2. газап (җәфа, михнәт) чигеп алу, күп газаплар белән ирешү; он выстрадал свое счастье үз бәхетен газап чигеп алды
знать I 1(гл.) 1. кого-что, о ком-чем белү, ишетү; знать урок дәресне белү; знать о поездке юлга чыгу турында ишетү; знать кого-л. с детства кемне дә булса кечкенәдән белү 2. что тату, баштан кичерү, күрү; в детстве я знал много радостей бала чагымда мин күп шатлыклар баштан кичердем знай наших! күрдегезме инде безне!, менә без нинди егетләр!; знать все ходы и выходы урын белән яхшы таныш булу, әмәлен белү, җаен белү; знать дорогу юлын (әмәлен, җаен) белү; знать меру чамасын белү; знать не знаю күргәнем дә, ишеткәнем дә юк; знать свое место үз урыныңны белү, тыйнак булу; знать совесть тыйнак булу, артыгына үрелмәү; знать толк в чем рәтен белү; знать цену кому-чему кадерен белү; кто его знает кем белгән аны, шайтан белә аны; не знать веку (износу) прост. мәңге тузасы юк; не знать, куда деваться кая барырга урын тапмау, кая керергә тишек тапмау; не знать, куда глаза деть күзне яшерү (оялудан, уңайсызланудан); не знать, куда деть себя үзеңне кая куярга белмәү; не могу знать уст. белмим; мин каян белим ди
изведать (гл.)что кичерү, баштан кичерү, [җәфа] чигү, күпне күрү, тату; изведать горе кайгы кичерү
извинение (сущ.)(с) 1. (просьба о прощении) гафу үтенү, кичерүне сорау, аклауны сорау; гафу итү, гаепне кичерү 2. (основание для оправдания) гафу итәргә (кичерергә) сәбәп (нигез)
извинить (гл.)кого-что гафу итү, кичерү, гаепкә санамау; прошу извинить меня за беспокойство борчуым өчен мине гафу итүегезне үтенәм; извините! гафу итегез!
извиниться (гл.)гафу үтенү, кичерүне сорау, аклауны сорау
испить (гл.) 1. обл. простореч. эчү, эчеп алу; 2. книж. ритор. баштан кичерү, тату; испить горькую чашу страданий дөньяның ачысын-төчесен тату
испытать (гл.) 1. кого-что сынау, сынап карау, тикшерү; испытать мотор моторны сынап карау 2. что кичерү, баштан кичерү, баштан үткәрү, тату; испытать голод ачлыкны баштан кичерү; испытать радость шатлык кичерү
крест (сущ.)(м) 1. тәре, тәре сурәте, хач; крест на церкви чиркәү гөмбәзендәге тәре 2. перен. авыр язмыш, интегү; нести свой крест авыр язмыш кичерү креста нет на ком, уст. мәрхәмәтсез, кансыз кеше турында; крест-накрест аркылы-торкылы; (Общество Красного Креста Кызыл Хач җәмгыяте; поставить крест на ком-чем өмет өзү, булмаганга санау, беткәнгә исәпләү
миловать (гл.)кого-что. уст. ярлыкау, кичерү, гафу итү, коткару
монашеский (прил.) 1. монах[лар] …ы; монашеская ряса монахлар җиләне 2. дәрвишләрчә …; монашеский образ жизни дәрвишләрчә көн кичерү
неудобство (сущ.)(с)уңайсызлык, җайсызлык; испытывать неудобства уңайсызлыклар кичерү
II(гл.) разг. см. обвешаться обвести (гл.) 1. кого-что (вокруг чего-л.) тирәли йөртеп чыгу, уратып чыгу, әйләндереп йөртеп чыгу 2. кого-что (оглядеть) күздән кичерү, [күз] йөртеп чыгу; обвести глазами комнату бүлмәне күздән кичерү 3. что чем әйләндереп алу, [койма] тоту, киртәләп чыгу; обвести сад забором бакчаны койма белән әйләндереп алу 4. что чем (очертить) түгәрәкләп чыгу, тирәли сызып чыгу, йөртеп чыгу; обвести чертеж тушью чертежны тушь белән йөртеп чыгу 5. кого, спорт. уратып үтү; обвести защитника сакчыны уратып үтү; обвести вокруг пальца кәкре каенга терәтү; төпсез чанага утырту
озирать (гл.)кого-что, книжн. күздән кичерү, күз йөртеп чыгу
осмотреть (гл.)кого-что 1. күздән кичерү, күз йөртеп чыгу; карап чыгу; осмотреть музей музейны карап чыгу 2. карау, тикшерү; осмотреть больного авыруны карау
отпустить (гл.) 1. кого-что (разрешить идти) җибәрү, кайтару, китәргә (кайтырга) рөхсәт бирү 2. кого-что (выпустить) җибәрү, азат итү, [иреккә] чыгарып җибәрү; отпустить птицу из клетки кошны читлектән чыгарып җибәрү 3. что (ослабить) бушайту, бушайта төшү; отпустить ремень каешны бушайта төшү 4. перен. безл. кого-что (о боли) ычкындыру, җибәрү 5. что җибәрү; отпустить товар товар җибәрү, 6. что (назначить, выдать) җибәрү, бирү; отпустить средства на народное образование халык мәгарифе эшләренә акча бирү 7. что үстерү, җиткерү, җибәрү; отпустить бороду сакал җибәрү; отпустить волосы чәч үстерү 8. что, разг. ычкындырып җибәрү, әйтеп салу, әйтеп җибәрү; отпустить острое словечко тапкыр сүз әйтеп салу 9. что, уст. кичерү; отпустить грехи гөнаһларны кичерү 10. что, тех. (уменьшить хрупкость) кайтару (уалучанлыгын киметү); отпустить сталь корычны кайтару
отпущение (сущ.)с: отпущение грехов = уст. гөнаһларны кичерү
пардон 1. (межд.) разг. гафу итегез; 2. (сущ.)(м) простореч. гафу итү, кичерү; запросил пардону гафу итүне сорады
II(гл.) 1. (күп авырулар белән) авыру; чем только он не переболел! аның инде авырмаган авыруы калмады! 2. (перенести какую-л. болезнь) авыру, авырып алу, авыру кичерү
перевидать (гл.)кого-что, разг. күпне күрү, күпне [баштан] кичерү; сколько он всего перевидал на своем веку үз гомерендә ул башыннан ниләр генә кичермәгән
переделка (сущ.)(ж) 1. см. переделать, переделаться; 2. (то, что переделано) үзгәртеп эшләнгән (ясалган) әйбер побывать в переделке күпне күрү, баштан күпне кичерү; бик күп җәфа чигү
переживание (сущ.)(с)кичереш, баштан кичерү; тяжелые переживания авыр кичерешләр
пережить (гл.) 1. что кичерү, баштан үткәрү, әчесен-төчесен тату, күпне күрү; пережить большую радость зур шатлык кичерү 2. кого-что артыграк (озаграк) яшәү 3. что түзү, чыдау; он не смог пережить оскорбления ул мыскыл итүгә түзә алмады
перенесение (сущ.)(с) см. перенести перенести (гл.) 1. кого-что күчерү, [күтәреп] чыгару, алып чыгу; перенести через реку елга аркылы алып чыгу 2. кого-что күчерү, ташу; перенести вещи в комнату әйберләрне бүлмәгә ташу 3. перен. кого-что юнәлдерү, күчерү, алып киту; мысли перенесли его в прошлое уйлары аны уткән көннәргә алып киттеләр 4. что күчерү; перенести столицу в другой город башкаланы бүтән шәһәргә күчерү 5. что күчерү, кичектерү, калдыру; перенести заседание утырышны кичектерү 6. что (икенчегә) юнәлдерү, күчерү; перенести внимание на другое игътибарны икенче бер әйбергә юнәлдерү 7. что кичерү, баштан кичерү (үткәрү); перенести болезнь авыру кичерү 8. что чыдап (түзеп) тору, сабыр итү, күтәрү; он не мог перенести этого оскорбления мондый хурлауны ул күтәрә алмады
переправщик (сущ.)(м) простореч. 1. (елга, тау аркылы) кичерүче; 2. төзәтүче
перестрадать (гл.)что и без доп. бик күп газап (җәфа) чигү, күпне күрү, баштан күп авырлыклар кичерү
перетерпеть (гл.)что. разг. 1. күпне күрү, бик күпне баштан кичерү, кичерү; перетерпеть много горя бик күп кайгы кичерү 2. түзү, чыдау; перетерпеть боль авыртуга чыдау
перехватывать (гл.) см. перехватить перехворать (гл.)чем и без доп. , разг. 1. (перенести много болезней) күп тапкыр авыру (чирләү), бик күп авыруларны баштан кичерү 2. (о всех, многих) чирләп чыгу, авырышып алу, авырып үткәрү
перечувствовать (гл.)что күпне хис итү, күпне кичерү, күпне тату, баштан күпне кичерү
побывать (гл.) 1. (поездить по многим местам) булу, булгалау, йөреп (барып) кайту 2. (пожить) булу, бераз тору, торып кайту; побывать на юге көньякта торып кайту 3. катнашу, булу; побывать на войне сугышта катнашу 4. разг. кереп чыгу, кагылу, сугылу; хочу побывать у старого друга иске дустым янына кереп чыкмакчы булам побывать в переделке күпне күрү; баштан күпне кичерү, бик күп җәфа чигү
поживать (гл.) разг. яшәү, гомер итү (кичерү), көн итү (күрү); как поживаете? ничек яшисез?
познать (гл.) 1. что танып белү; познать природу табигатьне танып белү; познать сущность вещей әйберләрнең асылын танып белү 2. кого-что белү, белеп җиткерү, тану, сынау аңлау, төшенү; познать жизнь тормышны аңлау 3. что кичерү, тату, башта; үткәрү; познать радость шатлык кичерү познать горечь разлуки читтә яшәүнең ачысын тату
помиловать (гл.)кого-что гафу итү, кичерү, гаебен кичереп азат итү; помиловать осужденного хөкем ителгән кешенең гаебен кичереп азат итү помилуй[те] тукта[гыз] әле, нишләп алай булсын ди
понемножку (нареч.) разг. фам. см. понемногу понести (гл.) 1. кого-что [күтәреп) алып китү, күтәреп бару, алып бару, алып кайту; понести чемодан чемодан күтәреп бару 2. перен. что баштан кичерү, күрү; понести наказание җәзасын күрү; понести убыток зыян күрү 3. кого-что и без доп. элдереп (чабып) алып китү, чабып чыгып китү; лошади понесли атлар чабып алып китте 4. безл. исү, өрү, исә (өрә) башлау, исе килү; из окна понесло холодом тәрәзәдән салкын өрә башлады; понесло табаком тәмәке исе килә башлады понести ахинею (околесицу) юк-бар сөйли башлау
потрясение (сущ.)(с) 1. тирән борчылу, көчле дулкынлану, авыр кичереш; пережить потрясение тирән борчылу кичерү 2. (коренная ломка) тетрәү, зур үзгәреш, төбеннән үзгәрү
представка (сущ.)(ж) грам. см. приставка представление (сущ.)(с) 1. см. представить, представиться; 2. офиц. гариза; сделать представление гариза итү 3. театр. (спектакль) тамаша, куелу, куелыш 4. филос. , психол. күзаллау; үткәнне яңадан кичерү 5. (понятие) күзаллау; аңлау; в моем представлении минем аңлавымча
претерпевать (гл.) см. претерпеть претерпеть (гл.)что 1. баштан үткәрү, кичерү, күрү; претерпеть лишения авырлыкларны баштан кичерү 2. очрау, дучар булу ( мәс. үзгәрүләргә); план может претерпеть изменения планның үзгәртелүе мөмкин
принюхиваться (гл.) см. принюхаться принять (гл.) 1. кого-что алу, кабул итү (итеп алу); принять подарок бүләкне кабул итү 2. в разн. знач. кого-что кабул итү; принять товар товар кабул итү; принять полк полкны кабул итү; принять в университет университетка кабул итү; принять посла илчене кабул итү; принять гостей кунаклар кабул итү; принять больного авыруны кабул итү; принять чей-л. совет киңәшне кабул итү; принять закон закон кабул итү; принять резолюцию резолюция кабул итү; принять лекарство дару кабул итү 3. что (совершить, осуществить то, что выражено(сущ.)): принять меры чаралар күрү; принять на себя обязательство өстеңә бурыч итеп алу, йөкләмә алу; принять присягу ант итү, присяга бирү, ант эчү; принять решение карар итү (чыгару, кабул итү); принять смерть үлү, вафат булу; принять участие катнашу 4. что алу, керү; принять другой вид икенче төрле төс алу; принять официальный характер рәсми характер алу 5. что (претерпеть) кичерү, күтәрү, чигү; принять муки җәфа чигү 6. кого-что за кого-что дип белү (уйлау, исәпләү, санау); охшату; его приняли за знакомого аны таныш кеше дип уйлаганнар 7. что, воен. кабатлау; принять команду команданы кабатлау принять бой сугышка керү; принять [близко] к сердцу күңелгә якын алу; принять в долю өлешкә кертү; принять во внимание игътибарга алу; принять в расчет исәпкә алу; принять к сведению исәпкә алу; принять на свой счет үзеңә алу, үз исәбеңә алу; принять на себя үз өстеңә алу
проглядеть (гл.) 1. кого-что. разг. күрми калдыру, җибәрү; проглядеть ошибку хатаны күрми калдыру 2. перен. что. разг. күз йөртеп (йөгертеп) чыгу, күздән үткәрү (кичерү), карап (караштыргалап) чыгу; проглядеть журнал журналны карап чыгу [все] глаза проглядеть көтә-көтә көтек булып бету, көтә-көтә күзләр күмергә әйләнү
прожить (гл.) 1. яшәү, гомер итү (кичерү), тору; прожить девяносто лет туксан ел яшәү; прожить два года на Севере ике ел Төньякта яшәү 2. что тоту, тотып бетерү; прожить много денег бик күп акча тоту
простить (гл.)кого-что. кому-чему гафу итү, кичерү; простите меня гафу итегез мине прости-прощай нар.- поэт. хуш, сау бул; последнее прости (сказать) мәңгегә бәхилләшү
прочувствовать (гл.)что 1. (воспринять чувствами) тирәнтен аңлау, тирәнтен төшенү 2. (испытать какое-л. чувство) кичерү, баштан үткәрү
прощелыга (сущ.)(м)и(сущ.)(ж) простореч. бран. см. пройдоха прощение (сущ.) 1. см. простить; 2. гафу итү, кичерү; просить прощения гафу үтенү
робинзонада (сущ.)(ж)робинзонада ( 1. лит. Д.Дефоның ″Робинзон Крузо″ әсәренә ияреп язылган маҗаралы әдәби әсәрләр; гомумән, маҗаралы сюжет; 2. маҗаралар тезмәсе, бик күп маҗаралар кичерү; бик күп каршылыкларны җиңеп чыгу; проделать робинзонаду бик күп маҗаралар кичерү; 3. экон. ирон. кешелек җәмгыяте Робинзон кебек япа-ялгыз бер кешенең хуҗалыгыннан башланып киткән)
самобичевание (сущ.)(с)үзеңне үзең битәрләү, үзеңне үзең җәзалау (җибәргән хаталарын өчен вөҗдан газабы кичерү, үкенү, ачыну, сызлану)
скорбеть (гл.)о ком-чем, высок. кайгыру, авыр хәсрәт кичерү, хәсрәтләнү, көенү
совесть (сущ.)(ж)вөҗдан, намус, оят; долг совести вөҗдан бурычы; моя совесть чиста вөҗданым пак, йөзем ак; упреки совести вөҗдан газабы; имей же совесть оятың булсын; испытывать угрызения совести вөҗдан газабы кичерү; ни стыда ни совести ояты да юк, хәясе дә юк без зазрения совести оятсызланып, оятсыз рәвештә, намуссыз рәвештә; для очистки совести күңел тынычлыгы өчен, күңелне тынычландыру өчен; на совесть (добросовестно) намус белән, күңел биреп (яхшы итеп, тырышып) эшләү; по совести говоря (сказать) в знач.(вводн. сл.)чын күңелдән әйткәндә, дөресен генә әйткәндә, ачыктан-ачык әйткәндә; поступить по совести вөҗданың (намусың) кушканча эш итү; по (чистой) совести [жить, поступать и т. п.] намус белән [яшәү, эш итү һ. б. ш.]; свобода совести вөҗдан иреге (дин тоту мәсьәләләрендә); со спокойной совестью тыныч вөҗдан белән, үзенең хаклылыгына ышанып
сопереживать (гл.) книж. (кайгы-хәсрәтне) уртаклашу, бергә кичерү
срам (сущ.)(м) разг. хурлык, гарьлек, оят; какой срам! нинди хурлык!; натерпеться сраму бик күп хурлыклар күрү (кичерү)
II(гл.) 1. см. статьII; 2. (находиться в процессе становления) формалашу, формалашу процессын кичерү
становление (сущ.)(с)үсеш, формалашу; быть в процессе становления үсеш процессың кичерү; становление нового быта яңа тормышның формалашуы; становление характера характерның формалашуы
терпеть (гл.) 1. что и без доп. түзү, чыдау, сабыр итү, түзеп (чыдап) тору; терпеть боль авыртуга түзү; терпеть жару эссегә чыдау 2. кого-что түзү, чыдау, килешү; он не терпит возражений ул каршы әйткәнгә түзеп тора алмый 3. что күрү, кичерү; очрау; терпеть лишения авырлыклар кичерү; терпеть неудачу уңышсызлыкка очрау 4. көтү, сабыр итү; дело не терпит эш көтми; время терпит вакыт бар әле терпеть не могу кого-что. чего берәр кешене, берәр нәрсәне күрә алмыйм, җенем сөйми
узнать (гл.) 1. кого-что тану, танып алу; узнать старого друга иске дусны танып алу 2. что белү, ишетеп белү, ишетү; узнать новость яңалык ишетү 3. что кичерү, тату; узнать радость материнства ана булу шатлыгын тату
хватить (гл.) 1. см. хватать1; 2. чего, прост. (выпить поспешно) эчеп җибәрү 3. перен. чего, разг. кичерү, баштан кичерү; хватить горя баштан кайгы кичерү 4. кого-что, чем, прост. сугу, бәрү, тондыру; хватить кулаком по столу йодрык белән өстәлгә сугу 5. кого-что, разг. алу, сугу; его хватил паралич аны паралич суккан; морозом хватило посевы ашлыкларны суык алган 6. (допустить преувеличение) арттырып җибәрү, уздырып җибәрү; ну это уж ты хватил! син инде моны арттырып җибәрдең! 7. безл. чего (быть достаточным) җитү; у него хватит силы поднять гирю гер күтәрергә аның көче җитәр; денег хватило только на неделю акча бер атнага гына җитте 8. безл. разг. (оказаться в силах) булдыру, кулыннан килү; его не хватит на это дело ул аны булдыра алмас 9. безл. хватит с неопр. , без доп. (довольно) булды, җитте, җитәр; хватит шалить! җитәр, шаярмагыз! с меня хватит! миңа җитте!; хватить через край артыкка китү, ар ттырып җибәрү
хлебнуть (гл.) 1. однокр. что и без доп. ашап алу 2. что, чего, разг. (выпить) эчеп җибәрү, эчү, төшереп алу 3. перен. чего (испытать) баштан үткәрү, кичерү, күрү; хлебнуть горя кайгы-хәсрәт баштан кичерү
холод (сущ.)(м) 1. суык, салкын, суыклык, салкынлык; дрожать от холода суыктан калтырану; из щелей несло холодом ярыклардан салкын өрә иде; собачий холод прост. бик суык, катып үләрлек суык 2. мн. холода суыклар, салкыннар, салкын (суык) вакыт; зимние холода кышкы суыклар; наступили холода салкыннар башланды 3. перен. (безразличие, равнодушие) салкынлык, игътибарсызлык, салкын карау холод и голод терпеть кыенлыклар кичерү, ач-ялангач булу
эволюционизировать (гл.) книжн. үсеш кичерү, үзгәреш кичерү
эволюционировать (гл.) книж. үсеш кичерү, үсеш процессын (кичерү) кичереп тору, үзгәреш кичерү, үзгәреш процессын (кичерү) кичереп тору; наука и техника постоянно эволюционируют фән һәм техника даими рәвештә үсеш процессын кичерәләр
Татарско-русский словарь:
әрнүле (прил.) 1. щемящий, ноющий; ~ авырту щемящая боль; ~ яра ноющая рана 2. 1) горестный, пол-ный горя, тяжёлый; ~ минутлар кичерү переживать горестные минуты; 2) выражающий горесть (про лицо, улыбку)
бәхетле (прил.) 1. счастливый || счастливец; счастливый; ~ ана счастливая мать; ~ кеше удачливый (счастливый) человек; ~ йөз счастливое лицо; ~ караш счастливый взгляд; ~ минутлар кичерү переживать счастливые минуты; ~ләр сәгатькә карамый счастливые часов не наблюдают 2. счастливый, благополучный, благоприятный, успешный, удачливый, удачный; ~ еллар счастливые годы; ~ тормыш благополучная жизнь; ~ очраклылык счастливая случайность; ~ балачак счастливое детство; ~ язмыш удачливая судьба ||(нареч.) счастливо, благополучно; ~ яшәү жить счастливо; ~ котылу благополучно освободиться/разрешиться от родов
газап (сущ.) 1. мука, мучение, страдание, терзание; ачлык ~бы муки голода; көнчелек ~бы кичерү испытывать муки (терзания) ревности; үлем ~бы муки смерти, предсмертные муки, агония; вөҗдан ~бы мучения, угрызения совести 2. пытка, истязания, жестокие мучения, муки; аның бөтен тормышы ~пка әйләнде вся его жизнь превратилась в пытку 3. невзгоды, тяготы, тягости; трудности, затруднения; большие усилия, напряжение; тормыш ~бы невзгоды жизни; юл ~бы тяготы дороги; ~п белән балалар үстерү с большим трудом растить детей
газраил (сущ.) рел. 1. Азраил, ангел смерти; Газраилнең күзенә туры карау не бояться смерти; мал малга җиткәнче, Газраил җанга җитә (посл.) пока накопишь добро, Азраил возьмёт твою душу 2. перен. изверг, злодей, живодёр (о жестоком человеке); ~ләр арасында гомер кичерү жить среди злодеев
гөнаһ (сущ.) 1. рел. грех, согрешение; грехопадение; ~ларны кичерү отпустить грехи; таяктан түгел, ~тан кач ( погов. ) не бойся кнута, а бойся греха; йа хода, ~ларымны ярлыка (кичер) господи, прости мои прегрешения 2. грех, проступок, вина, провинность; ~ына күрә җәзасы по вине и наказание; барлык ~ларны бер кешегә өю сваливать все грехи на одного человека 3. грешок, ошибка, недостаток; балачак ~лары грешки (ошибки) детства; вак-төяк ~лар мелкие грешки; незначительные ошибки ||(прил.) 1. греховный, грешный; ~ эш грешное дело; ~ уйлар греховные помыслы 2. в знач. сказ. грешно, греховно; грех; ялганлау-зур ~ грешно врать; врать-большой грех 3. в знач.(вводн. сл.) гөнаһтыр! ей-богу! клянусь богом! честное слово! ~тыр, мин түгел ей-богу, не я
илһамлану (гл.)(неперех.) 1. вдохновляться/вдохновиться, воодушевляться/воодушевиться; загораться, зажигаться || вдохновение, воодушевление, душевный подъём, энтузиазм; зур ~у кичерү испытывать большое вдохновение 2. в знач.(нареч.) илһамланып вдохновенно, воодушевлённо, с подъёмом, с воодушевлением, с вдохновением; ~ып хезмәт итү трудиться с воодушевлением; ~ып уйнау играть с вдохновением
кайвакытны (нареч.) см. кайвакыт кайвакытта (нареч.) 1. (мест.) см. кайчан 2. (нареч.) см. кайвакыт кайгы (сущ.) 1. горе, скорбь, горесть, глубокая печаль; сокрушение, кручина; гаиләгә зур ~ килде семью постигло большое горе; ~гызны уртаклашам сочувствую вашему горю; тирән ~ кичерү переживать глубокую скорбь 2. беда, бедствие, несчастье, тяжёлое событие; бозлы яңгыр хуҗалыкка ~ китерде дождь с градом принёс хозяйству несчастье 3. перен. печаль, забота, беспокойство; балалар ~сы забота о детях; бакча турында синең ~ң юк об огороде у тебя печали нет 4. интерес, благо; үз ~ңны гына кайгырту заботиться только о своём благе; ил ~сы интересы страны
кискен (прил.) 1. в разн. знач. резкий (контраст, ответ, характер, человек и т. п.); ~ телле резкий (резок) на язык; берничә ~ сүз әйтеп кую высказывать несколько резких слов 2. резкий, острый (запах, свет, тон); ~ авырту сизү почувствовать острую боль; кояшның ~ нурлары резкие лучи солнца 3. в разн. знач. резкий, пронзительный (ветер, холод, звук, крик, голос); ~ караш пронзительный взгляд 4. в разн. знач. резкий, решительный (протест, удар, отпор, отказ); ~ җавап решительный ответ; отповедь 5. прям., перен. резкий, крутой (изгиб, поворот, переход, перелом, скачок и т. п.) 6. перен. резкий, строгий, суровый (характер, взгляд, приказ) 7. перен. 1) резкий, решительный, энергичный (шаг, движение) 2) решительный, категорический (вывод); ~ бер нәтиҗәгә килү прийти к решительному выводу (заключению) 8. перен. сложный, напряжённый, трудный, критический; ~ мизгел критический момент; бик ~ хәл очень трудное положение ||(нареч.) 1. в разн. знач. резко (выступать, критиковать, отвечать; отозваться о ком-чём-л.) 2. резко, круто (измениться, улучшиться, ухудшаться, обостряться и т. п.) 3. резко, остро (пахнуть, звучать); ниндидер ~ ис килү резко пахнуть чем-то 4. остро, трудно; ~ кичерү остро переживать
кичерелү I(гл.) страд. от кичерү I 1. переправляться, быть переправленным, перевезённым (через реку) 2. переживаться, испытываться, переноситься; быть пережитым (испытанным, перенесёным); ~гән авыр җәфалар пережитые великие муки
II(гл.) страд. от кичерү II; прощаться; быть прощённым, помилованным || прощение
кичерешү I(гл.) взаимно-совм. от кичерү I 1, 2
II(гл.) взаимно-совм. от кичерү II 1
кичертү I(понуд.) от кичерү I 1
II 1. (понуд.) от кичерү II 1, 2 2. замаливать/замолить
кичерү I(перех.) 1. переправлять/переправить, перевозить/перевезти (через реку, перевал) || переправа, перевозка 2. перен. 1) в разн. знач. переживать/пережить, испытывать/испытать, изведать, переносить/перенести (какое-л. чувство, ощущение, состояние) || переживание; күпне ~ү переживать очень многое; күңелендә ~ү испытывать в душе; шатлыклы хисләр ~ү испытывать чувства радости; сәер бер хәл ~ү переносить (испытывать) какое-то странное состояние; быть в каком-то странном состоянии 2) переносить/перенести, выносить/вынести как (стойко, мужественно, плохо и т. п.); салкынны җиңел ~ү легко переносить холод 3. перен. перебирать/перебрать (мысленно); пробегать/пробежать (мысленно, в мыслях, в памяти, глазами)
кичү I(неперех.) 1. переходить/перейти что-л. или через что-л. (дорогу, через дорогу; мост, через мост; границу, через границу; лес, через лес); переправляться/переправиться, через что-л. || переход, переправа, переправка; елганы ~ү переходить реку; переходить через реку; фронт сызыгын ~ү перейти линию фронта 2. воен. форсировать что-л. (обычно водную преграду) || форсирование; ут астында елганы ~ү под огнём форсировать реку; танклар тимер юлны ~теләр танки форсировали железную дорогу 3. 1) проходить/пройти, проезжать/проехать что-л. (горы, пустыни, всю страну и т. п.) || прохождение, проезд; утны-суны ~ү пройти огонь и воду; авыр сугыш еллары ~ү пройти трудные дороги войны; кәрван ~әр-ут калыр, халык күчәр-йорт калыр (посл.) караван пройдёт-огонь останется, народ перекочует-дома останутся 2) обходить/обойти что-л. || обход; бик күп илләр ~ү обойти много стран 3) проходить/пройти (о времени); көннәр бик әкрен ~әләр дни проходят очень медленно 4. редко см. кичерү; күп кайгылар ~ү пережить много горя; үз башыннан ~мәгән аңламас ( погов. ) тот, кто не пережил (сам), не поймёт
III(гл.)(перех.) 1. книжн. см. кичерүII 1; ~ә күр, әгәр йөрәк яраңа кагылсам прости, если задел твою сердечную рану 2. (гл.)(неперех.) перен. отказываться/отказаться, отрекаться/отречься || отречение, отказ; бу малдан ~әм отказываюсь от этого добра (богатства); барсыннан инде ~те от всего теперь отрёкся
кыентык (сущ.) диал. 1. см. кыйпылчык 2. см. кыенты кыенчылык (сущ.) разг. 1. затруднения, трудности; тяготы; ~ кичерү переносить трудности; ~ белән с трудностями 2. см. кыенлык кыер (сущ.) диал. 1. см. кыерчык 2. длинный усик злаков 3. перен. отрезанный ломоть-человек, отделившийся от семьи 4. дальний родственник; аның ~лары күп у него много дальних родственников
яшерен (прил.) 1. тайный, секретный, закулисный, келейный || тайком, втайне, келейно; ~ сөйләшүләр закулисные переговоры; ~ киңәшмә келейное совещание; ~ договор тайный договор; ~ хәл итү решать келейно 2. тайный, нелегальный, подпольный, конспиративный || тайно, нелегально, подпольно, конспиративно; ~ оешмалар нелегальные организации; ~ типография подпольная типография; ~ җыелыш конспиративное собрание; ~ отряд подпольный отряд; ~ эш итү действовать конспиративно (нелегально) 3. тайный, секретный, негласный, конфиденциальный, не подлежащий огласке (о разговоре, документах, надзоре и т. п.) || тайно, секретно, негласно, конфиденциально 4. секретный, засекреченный (документ, отдел и т. п.) || тайно, скрытно, затаённо, подспудно, замаскированно, завуалированно (ненавидеть; иметь неприязнь, вражду); ~ курку подспудный страх; курку кешеләрдә әле ~ яши в людях ещё подспудно живёт страх 5. тайный, скрытый, затаённый, подспудный, замаскированный, завуалированный (о вражде, ненависти, неприязни) || тайно, скрытно, внутренне, глубоко, сокровенно; ~ уйлау тайно думать; ~ кичерү скрытно переживать 6. тайный, секретный (акт, агент и т. п.) || тайно, исподтишка; потихоньку, втихомолку, тихомолком, тихонько, украдкой; ~ рәвештә эш итү действовать исподтишка; ~ эшләү работать украдкой 7. тайный, скрытый, внутренний, глубокий, сокровенный книжн. ; ~ уйлар тайные мысли; ~ эчке кичерешләр скрытые внутренние переживания; ~ хыяллар сокровенные мечты 8. тайный, укромный; ~ урын укромное место
Тәсадеф