Русско-татарский словарь:
альт (сущ.)(м)альт ( 1. хатын-кызларның яки балаларның калын тавышы, шундый тавышлы җырчы 2. скрипкадан бераз зуррак кыллы музыка коралы)
басистый (прил.)калын тавышлы
басить (гл.)калын тавыш белән сөйләү (җырлау)
басище (сущ.)(м)артык калын бас
басок (сущ.)(м) 1. разг. уртача калын тавыш 2. (струна) бас кылы
басы (сущ.)гармонь бакалары (гармоньның сул кул ягындагы калын тавыш чыгара торган телләре)
белобородый (прил.)ак сакаллы, чал сакаллы, сакалына чал кергән
(гл.) см. вычесть вычитаться (гл.) страд. 1. алыну, киметелү, чигерелү; 2. тотылу, тотып калыну, басып калыну, тотып алып калыну
глубокий (прил.) 1. тирән; глубокий колодец тирән кое; глубокая тарелка тирән тәлинкә; глубокая вспашка тирән сөрү; глубокие корни тирән тамырлар 2. эчкәре, эчкәреге, ерак; глубокий тыл ерак тыл 3. перен. ерак; глубокая старина ерак тарих 4. тирән, тирәнтен, җитди; глубокое изучение вопроса мәсьәләне җитди тикшерү 5. тирән, көчле; глубокая задумчивость тирән уйлану; глубокие переживания көчле кичерешләр глубокий взгляд тирән караш; глубокий голос калын тавыш; глубокая ночь төн уртасы, җиде төн уртасы; глубокая осень кара көз (көзнең соңгы көннәре); глубокий поклон башны нык түбән ию; глубокая старость үтә картлык; питать глубокое уважение бик нык ихтирам итү
голос (сущ.)(м) 1. тавыш; низкий голос калын тавыш; высокий голос нечкә тавыш; повысить голос тавышны күтәрү 2. тавыш, җырчы; романс для двух голосов ике җырчыга исәпләп язылган романс; певец сегодня в голосе җырчының бүген тавышы яхшы; потерять (сорвать) голос тавышсыз калу 3. перен. аваз; голос совести вөҗдан авазы 4. перен. фикер, сүз; голос читателей укучылар фикере во весь голос бөтен тавышына, барлык көченә; в один голос бертавыштан; плакать в голос акырып елау
гробовой (прил.)табут…ы гробовое молчание или гробовая тишина кабер тынлыгы; гробовой голос ямьсез калын тавыш; до гробовой доски мәңгегә, үлгәнче, кабергә кергәнче
грубый (прил.) 1. (плохо отделанный) тупас аяк киеме 2. (жесткий) каты, тупас, кытыршы; грубая кожа тупас күн 3. перен. (недостаточно искусный) тупас; грубая работа тупас эш 4. (о голосе) тупас, калын 5. (нетактичный) тупас, дорфа, тәрбиясез; грубый человек дорфа кеше; грубый ответ тупас җавап 6. (недопустимый) тупас; грубая ошибка тупас хата грубая пища тупас ашамлык; грубые корма с.-х. тупас азык (салам печән һ.б.ш.)
губастый (прил.) разг. зур (калын) иренле
густой (прил.) 1. куе ( мәс. чәч турында) 2. (не жидкий) куе, каты, тыгыз 3. калын; густой бас калын тавыш
двухдюймовка (сущ.)(ж)ике дюймлы (калынлыктагы) такта
дерюга (сущ.)(ж) 1. капчык киндере; тупас (калын) киндер, тупас тукыма 2. перен. прост. тупас тукымадан тегелгән кием
жилистый (прил.) 1. сеңерле; жилистое мясо сеңерле ит; 2. тамырлы, калын тамырлы; жилистая рука калын тамырлы кул; 3. перен. разг. нык, көчле; жилистый мужчина нык ир
жирный (прил.) 1. симез, майлы; жирный суп майлы аш; жирное мясо симез ит 2. симез; жирный кот симез мәче 3. (о почве) ашлы; (о глине) үзле, сутлы 4. майлы, майланган, майланып беткән, майга каткан; жирное пятно майлы тап; жирные руки майлы куллар 5. (толстый-о линии, шрифте) калын жирный кусок симез калҗа (кызыктырырлык нәрсә хакында)
забасить (гл.) разг. калын тавыш белән сөйли башлау; калын тавыш белән җырлый башлау
закутать (гл.)кого-что төрү, чорнау, урау, калын итеп киендерү; закутать ноги аякларны төрү; закутать ребенка в одеяло баланы юрганга төрү
замогильный (прил.) разг. (о голосе) калын, карлыккан (тавыш турында)
зеркальный (прил.) 1. көзге …ы; зеркальное производство көзге производствосы 2. көзгеле; зеркальный шкаф көзгеле шкаф 3. перен. көзге кебек шома, ялтырап тора торган; зеркальный паркет ялтырап тора торган паркет зеркальное стекло шомартылган калын пыяла; зеркальный карп тәңкәсез карп
канифас (сущ.)(м) устар. кәнифәс ( 1. буй-буй киҗе-мамык тукыма; 2. калын җитен тукыма)
II(сущ.)(ж) спец. капель (сөяк көленнән прессовать итеп ясалган калын чашка)
карман (сущ.)(м)прям., перен. кесә; брючный карман чалбар кесәсе; набить себе карман кесә калынайту, байлык җыю; пустой карман буш кесә, акча бетү; бить по карману кесәгә сугу, бик кыйбат булу; не по карману алырга хәл булмау, сатып алырга хәлдән килмәү, бик кыйбат тору держи карман шире тот капчыгыңны; за словом в карман не лезет сүз сорап күршегә керми, тапкыр, сүзгә бай
кожистость (сущ.)(ж) мн. (нет) 1. калын тирелелек, тыгыз тирелелек; 2. калын кабыклылык, тыгыз кабыклылык
кожистый (прил.)калын тиреле, тыгыз тиреле ( мәс. фил турында) калын кабыклы, тыгыз кабыклы ( мәс. бәрәңге, карбыз)
колун (сущ.)(м)колун, калын балта, утын яру балтасы
контральто с( нескл. )контральто ( 1. хатын-кызларда иң калын тавыш 2. шундый тавышлы җырчы хатын-кыз)
мошна (сущ.)(ж) разг. (богатство, деньги) күп акча, байлык; тугая (толстая, большая) мошна акчага бай кеше, мал-мөлкәтле кеше; набить мошну акча җыю, кесә калынайту; тряхнуть мошной акча кызганмау, акча түгү
мощность (сущ.)(ж) 1. көч, куәт, куәтлелек; мощность ветра җилнең куәте; мощность голоса тавышның көче 2. горн. (толщина пласта) калынлык, күплек 3. физ. , тех. егәрлек; мощность двигателя двигатель егәрлеге 4. мн. мощности куәтләр; производственные мощности производство куәтләре
мощный (прил.) 1. көчле, кискен, куәтле; мощный удар көчле удар; мощный подъем народного хозяйства халык хуҗалыгының кискен күтәрелеше 2. егәрле, зур егәрле, күп егәрле; мощный двигатель зур егәрле двигатель 3. горн. калын; мощный пласт калын катлам
мурластый (прил.) простореч. вульг. тупас калын битле, шыксыз, ямьсез (битле)
мурло (сущ.)(с) простореч. вульг. бран. тупас калын бит, шыксыз бит, ямьсез бит
мыщелка (сущ.)(ж)и разг. анат. бүлтәймә (скелеттагы сөякләрнең очларында мускулларны беркетү яки икенче сөяк белән тоташу хезмәтен үти торган калын чыгынты)
мыщелок (сущ.)(м) анат. бүлтәймә (скелеттагы сөякләрнең очларында мускулларны беркетү яки икенче сөяк белән тоташу хезмәтен үти торган калын чыгынты)
мясистый (прил.) 1. итләч, итле; мясистая рыба итләч балык 2. разг. симез, калын; мясистые губы калын иреннәр 3. (о плодах, растениях) итләч
набить (гл.) 1. что, чего тутыру, басып тутыру, тыгыз итеп тутыру; набить подушку пухом мендәргә мамык тутыру; набить погреб снегом кар базына кар тутыру; набить табаку в трубку трубкага тәмәке тутыру 2. чего (вколотить) (берникадәр) кагу; набить гвоздей в стену стенага кадаклар кагу 3. что сугу, сугып киертү; набить обручи на кадку кисмәккә коршау сугу 4. что, разг. бәреп шештерү, ышкып суйдыру, кырдыру, чиләндерү (гомумән, җәрәхәтләп авырттыру); набить шишку на лбу маңгайны бәреп шештерү; набить плечо иңбашны суйдыру; набить холку [атның] җилкәсен чиләндерү; набить ногу аякны кырдыру 5. что, тех. (отпечатать узор на ткани) бизәк төшерү, бизәк басу; набить ситец ситсыга бизәк басу 6. кого-чего (берникадәр) үтерү, атып үтерү; набить уток үрдәкләр ату 7. что, чего (берникадәр) вату, җимерү; набить посуды савыт-саба вату набить битком шыгрым тутыру, басып (дыңгычлап) тутыру; набить карман (мошну) кесә калынайту; набить оскомину прям., перен. тешләрне камаштыру; набить руку өйрәнеп китү (җитү), остарып китү (җитү); набить цену бәясен күтәрү
нажимистый (прил.) 1. простореч. (требовательный) таләпчән, каты; 2. калын басымлы, каты басымлы; нажимистый почерк калын басымлы язу (почерк)
накат (сущ.)(м) 1. см. накатать1, 3; 2. түшәмә, түшәлмә (берәр нәрсә өстенә түшәлгән бүрәнәләр, калын такталар); блиндаж с двойным накатом ике кат бүрәнә түшәлгән блиндаж
накатный (прил.) спец. бүрәнәләр (калын такталар) ...-ы; накатная настилка бүрәнәләр түшәмәсе (мәсәлән, блиндажда)
ненормальный (прил.) 1. нормаль булмаган; ненормальная толщина нормаль булмаган калынлык 2. разг. (психически больной) акылга зәгыйфь, акылдан язган
низкий (прил.) 1. тәбәнәк; карсак; низкий забор тәбәнәк койма; низкий каблук тәбәнәк үкчә; человек низкого роста тәбәнәк буйлы кеше 2. түбән; низкое качество түбән сыйфат; низкая температура түбән температура; низкие цены түбән хаклар 3. түбән, нәкәс, нәҗес; низкий человек түбән кеше; низкий поступок түбән эш 4. түбән, калын; низкая нота муз. түбән нота; низкий голос калын тавыш низкий лоб тар маңгай; низкий поклон түбәнчелек белән баш ию
огрубение (сущ.)(с) см. огрубеть; огрубение голоса тавыш калынаю, тавыш тупаслану
октава (сущ.)(ж)октава ( 1. муз. гамманың сигезенче буыны, шулай ук беренче һәм сигезенче тон авазлары арасындагы интервал 2. бик калын тавыш 3. лит. шигырьдә үзенә махсус рифмалы сигез юллы строфа)
II(прил.) спец. кисем ...-ы, киселгән урын ...-ы; отрубная толщина киселгән урынның калынлыгы
отучнеть (гл.) разг. редко калынаеп китү, симереп китү, юанаеп китү
отчисление (сущ.)(с) 1. см. отчислить; 2. обычно мн. отчисления бүлеп алып калынган сумма, аерып бирелгән сумма; отчисления на строительство төзелешкә бүленгән суммалар
пак (сущ.)(м) мн. нет, спец. пак (поляр диңгезләрдә суднолар йөрешен читенләштерә торган күпьеллык калын боз)
палубник (сущ.)(м) мн. нет, спец. калын такта
парусина (сущ.)(ж)калын киндер, парусина
парусинный (прил.)калын киндер(дән тегелгән); парусиновые туфли калын киндер туфли; парусиновые занавески калын киндер пәрдәләр
парусиновый (прил.)калын киндер …; парусиновые брюки калын киндер чалбар
перекутать (гл.) разг. 1. калын итеп төрү, бик калын киендерү; перекутать ребенка баланы бик калын төрү (киендерү); 2. төрендереп чыгу; перекутать всех детей барлык балаларны төрендереп чыгу
планшетка (сущ.)(ж) разг. см. планшет планшир (сущ.)(м) мор. планшир (корабль бортының кырыендагы калын борыс)
плед (сущ.)(м)плед (калын шәл, җылы йон шәл)
плотность (сущ.)(ж) 1. физ. тыгызлык; плотность вещества матдәнең тыгызлыгы 2. калынлык, тыгызлык, ныклык; плотность ткани тукыманың тыгызлыгы 3. (телосложения) тулылык, тыгыз тәнлелек, базыклык плотность населения халыкның тыгызлыгы
плотный (прил.) 1. тыгыз, куе; плотная масса куе масса; плотный дым куе төтен 2. калын, тыгыз, нык; плотная ткань тыгыз тукыма 3. тулы, тыгыз (таза) тәнле, ныкка, базык; плотный мужчина тыгыз тәнле ир кеше 4. разг. туклыклы, туйдыра торган, мул [итеп хәзерләнгән]; плотный завтрак мул итеп хәзерләнгән иртәнге аш
погрубеть (гл.)тупаслана (калы ная) төшү, тупасланып (калынаеп) китү, тупаслаңу, дорфалану, калыңаю; кожа погрубела тире тупаслана төшкән; у него голос погрубел аның тавышы калыная төшкән
полнеть (гл.)калынаю, юанаю, симерү
полужирный (прил.)(о шрифте) урта калынлыктагы (шрифт)
пополнеть (гл.)юаная (калыная) төшү, симереп (юанаеп) китү; тулылану
потолстеть (гл.)[бераз] калынаю, калыная төшү юанаеп (симереп) китү
потучнеть (гл.)симереп китү, калынаю, юанаю, калыная (юаная) төшү
предотвращать (гл.) см. предотвратить предотвращаться (гл.) страд. книж. саклап калыну, булдырмый калдырылу (алдан чарасын күреп)
пробасить (гл.) разг. шутл. калын тавыш белән әйтеп кую; калын тавыш белән җырлап алу
прогудеть (гл.) 1. кычкыру, кычкырту; гудок прогудел гудок кычкыртты; 2. разг. колак тондыру, колак тондырып бетерү; ты мне все уши прогудел син минем колакларымны тондырып бетердең; 3. (калын тавыш белән) кычкырып әйтеп кую; прогудел басом над самым ухом колак төбендә калын тавыш белән кычкырып әйтеп куйды; 4. (берникадәр вакыт) кычкурту; гудок прогудел две минуты гудок ике минут кычкырты
промерник (сущ.)(м) тех. промерник, калынлык үлчәгеч (юл төзү эшләрендә кулланыла)
равендук (сущ.)(м) спец. равендук, калын киндер, җилкәнлек киндер
II(гл.) 1. юл бирү, ике якка аерылу; толпа раздалась халык төркеме ике якка аерылды 2. (расшириться) киңәю, киңәеп китү, иркенәю; раздаться в плечах җилкәләре киңәю; сапоги раздались итек киңәйде 3. разг. (потолстеть) юанаю, юанаеп китү, калынаю, калынаеп китү
расплыться (гл.) 1. җәелеп китү, җәелү; чернила расплылйсь кара җәелеп китте 2. таралып китү. таралу; табачный дым расплылся тәмәке төтене таралды 3. йөзеп таралышу, йөзеп таралышып китү; гуси расплылись по озеру казлар күл буйлап йөзеп таралыштылар 4. перен. ачыклыгын югалту, томанлы булып күренү, томанлану; фигуры людей расплылйсь в темноте кешеләрнең фигуралары караңгыда ачыклыгын югалттылар 5. перен. (располнеть) җәелү, юанаю, җәелеп (юанаеп) китү, калынаю
расползтись (гл.) 1. үрмәләп таралу, төрле якка урмәләп китү; раки расползлись кыслалар үрмәләп таралдылар 2. перен. разг. җәелү, җәелеп китү; чернила расползлись карасы җәелгән ( мәс. кәгазьдә) 3. разг. бозылу, бозылып бетү, изрәп бетү; колеи на дороге расползлись от дожди юлдагы арба эзләре яңгырдан изрәп беткәннәр 4. разг. тузу, ертылу, сыпылу; башмаки расползлись башмак тузган 5. перен. разг. (располнеть) калынаю, юанаю, җәелү располнеть(гл.)юанаеп китү, калынаеп китү, тулыланып китү
растолстеть (гл.)юанаю, юанаеп китү, калынаю
ровница (сущ.)(ж) тех. (кабат эшкәртү өчен) тупас эрләнгән җеп, катмаган калын җеп
рядно (сущ.)(с)(толстый кустарный холст) киндер, калын киндер
синаксарий (сущ.)(м) церк. лит. см. пролог синаксарь (сущ.)(м) церк. лит. см. пролог сингармонизм (сущ.)(м) лингв. сингармонизм (сүздәге сузык авазларның калынлык һәм нечкәлек ягыннан бер төрле булуы)
сковывать (гл.) см. сковать сковываться (гл.) 1. (гл.) см. сковаться; 2. страд. чүкеп (таптап) ясалу; 3. чүкеп (таптап) беркетелү; 4. богау кидерелү; 5. тоткарлану (мәсәлән, дошман көчләре); 6. калын боз белән каплану
слоновий (прил.) обл. устар. см. слоновый слоновость (сущ.)(ж) мед. тән калынаю, тән калынаю авыруы ( мәс. аяк)
соковой (прил.): соковые краски соклы буяулар; соковый ход тех. берничә чанда (тире) дуплау процессы; соковая подошва калын һәм йомшак олтан
соковый (прил.): соковые краски соклы буяулар; соковый ход тех. берничә чанда (тире) дуплау процессы; соковая подошва калын һәм йомшак олтан
средник (сущ.)(м) спец. средник ( 1. плот. столяр, тәрәзә рамында, ишектә уртадагы аркылы борыс; 2. тех. уртача зурлыктагы, озынлыктагы, калынлыктагы әйбер; 3. тип. набор урнаштырылган рамны уртага бүлә торган металл линейка; 4. тип. газета, китап, журнал баганалары арасында буш калдырылган урын; 5. тип. верстаткага җыелган юлларны гранкага сала торган металл такта; 6. тех. җәясыман пычкыда пычкы белән бау арасындагы урта борыс)
твердый (прил.) 1. каты; твердые тела физ. каты җисемнәр; твердое состояние физ. хаты хәл; твердый карандаш каты карандаш; твердый грунт каты җир; твердые сорта пшеницы каты бодайлар 2. перен. ныклы, нык, каты, какшамас; твердое решение ныклы карар; твердые знания ныклы белем; твердая уверенность каты ышаныч; твердые цены үзгәрми торган бәяләр 3. көчле, ныклы, нык; твердая воля нык ихтыяр; твердый характер ныклы характер твердые согласные лингв. калын тартыклар; твердый знак (ъ) калынлык билгесе
тетрадь (сущ.)(ж)дәфтәр; общая тетрадь калын дәфтәр; тетрадь в клетку шакмаклы дәфтәр; нотная тетрадь ноталар дәфтәре; тетрадь для рисования рәсем дәфтәре
толстенный (прил.) прост. бик юан; бик калын; толстенная книга бик калын китап; толстенное бревно бик юан бүрәнә
толстеть (гл.)калынаю, юанаю
толстить (гл.)кого-что, разг. калын итеп күрсәтү, юан итеп күрсәтү
толсто кушма сүзләрнең беренче кисәге, татар теленә юан,калын сүзләре белән тәрҗемә ителә, мәс. толстоногий юан аяклы; толстопузый кап корсаклы, юан корсаклы; толстогубый калын иренле
толстогубый (прил.)калын иренле; толстогубый мальчуган калын иренле малай
толстокожий (прил.) 1. (о животных) калын тиреле; (о фруктах, овощах и т. п.) калын кабыклы 2. перен. (неотзывчивый) тиресе калын, эт каешы; калын тиреле
толстоножка (сущ.)(ж) разг. фам. 1. юан ботлы, юан аяклы; 2. зоол. калынаяк (корткыч бөҗәк)
толстоносый (прил.)калын борынлы
толсторожий (прил.) простореч. фам. презрит. см. толстомордый толсторылый (прил.) простореч. фам. презрит. см. толстомордый толстостенный (прил.)калын стеналы; толстостенный сосуд калын стеналы савыт
толстотный (прил.) спец. юанлык үлчи торган, калынлык үлчи торган; толстотный циркуль калынлык үлчи торган җәзбә
толстый (прил.) 1. юан; толстый человек юан кеше; толстые ноги юан аяк 2. (большой в поперечнике) калын; (о нитке) юан, төерем; толстая доска калын такта; толстая книга калын китап; толстое сукно калын сукно толстая кишка анат. юан эчәк; толстый журнал калын журнал (әдәби-публицистик журнал)
толща (сущ.)(ж)калын катлам; толща земной коры җир кабыгының калын катламы
толщина (сущ.)(ж)калынлык, юанлык; толщина доски тактаның калынлыгы; толщина ствола (дерева) кәүсәнең юанлыгы
транспарант (сущ.)(м)транспарант ( 1. сызыксыз кәгазь астына куела торган калын кара сызыклы кәгазь бите 2. рамга киереп беркетелгән рәсемле яки язулы тукыма)
трехдюймовый (прил.) 1. өч дюйм калибрлы 2. өч дюйм калынлыктагы (киңлектәге, биеклектәге)
тушевка (сущ.)(ж) 1. см. тушевать; 2. (тени, штрихи) штрихлар, күләгәләр (рәсемдә); густая тушевка калын штрихлар
удержание (сущ.)(с) 1. см. удержать3; 2. (сумма) тотып калынган акча, тотып калынган сумма
Татарско-русский словарь:
боз (сущ.) 1. лёд || ледовый, ледяной || ледниковый; боз белән каплану покрыться льдом, обледенеть; боз астындагы находящийся подо льдом, подлёдный; боз каткан обледенелый; боз катламы ледовый покров; боз кантарлары ледяные глыбы; боз күлләре ледниковые озёра; көзге боз көзге калынлыгы булса да ышан, язгы боз ятак калынлыгы булса да ышанма ( погов. ) осенний лёд надёжен, хоть и толщиной с зеркало, весенний лёд обманчив, хоть и толщиной с перину 2. лёд, каток (ледяное поле); бозда шуу кататься на льду (катке); бозда фигуралы шуу фигурное катание на льду (катке) 3. град || градовой; игеннәрне боз суккан хлеба побиты градом; боз болытлары градовые облака 4. перен. холодность, обида (об отношениях(межд.) людьми)
гөбердәү I(неперех.) 1. издавать звук бурления, клокотания; бурлить, клокотать || бурление, клокотание; торбадан ~п су килә с шумом идёт вода по трубе; бурлит вода в трубе; самовар ~п кайнап чыкты самовар с шумом закипел, вода в самоваре с шумом закипела 2. разг. производить грохочущий звук; говорить грубым басистым голосом; ~п торган калын тавыш раскатистый бас; ~п сөйләү говорить басом
җилкәле (прил.) 1. с какими-л. плечами; киң ~ с широкими плечами, широкоплечий, плечистый; калку ~ сутулый; калын ~ здоровый, плечистый
ит (сущ.) 1. мясо || мясной; симез ит жирное мясо; ит бәлеше мясной пирог, пирог с мясом; ит юкта үпкә тансык (посл.) на безрыбье и рак рыба; үгез үлсә-ит, арба ватылса-утын (посл.) бык издохнет-мясо (будет), телега сломается-дрова (будут) (о беспечном человеке) 2. как первый компонент в составе сложных слов мясо-; ит хәзерләү оешмасы мясозаготовительная организация; ит тапшыру планы план мясопоставок 3. мякоть (тела человека и животного); бармакны итенә кадәр кисеп керү порезать мякоть пальца 4. мышца, мускул; беләк итләре мышцы рук 5. мякоть (ягод, плодов); ите калын кавын мясистая дыня
ишарә (сущ.) 1. жест, мимика; знак, знаки, кивок; баш ~се кивок головой; гадәти ~ привычный жест; ~ белән сөйләшү говорить, изъясняться знаками (жестами, мимикой, кивком) 2. намёк, кивок (тонкий, колкий); ~гезне аңладым я понял ваш намёк 3. книжн. знак; калынлык ~се твёрдый знак
кабыклы (прил.) 1. с корой, имеющий кору (корку, скорлупу, кожуру, кожицу, шелуху, оболочку); калын ~ лимон лимон с толстой кожурой, толстокожий лимон; юка ~ чикләвек орех с тонкой скорлупой 2. неочищенный от кожуры, в мундире ; ~ бәрәңге пешерү варить картошку в мундире 3. разг. лубяной; ~ чана лубяные сани, кошёвка
калын (прил.) 1. толстый; ~ такта толстая доска; ~ журнал толстый журнал; ~ стена толстая стена; ~ кара туфрак толстый слой чернозёма; ~ оек толстые чулки 2. толстый, густой, сплошной; ~ май катлавы толстый слой жира; ипигә ~ ягылган бал густо намазанный на хлеб мёд; тузан ~ катлау булып ята пыль лежит толстым слоем 3. 1) дремучий, глухой, частый; ~ урман дремучий лес 2) густой; ~ чәч густые волосы 4. 1) толстый, полный; тучный; ~ кеше толстый человек; ~ гәүдәле с полной фигурой; полнотелый 2) толстый, полный, крупный, мясистый (о частях лица); ~ иреннәр полные губы 5. густой, полнозвучный, низкий, басовитый (о звуке, голосе); ~ тавышлы гудок басовитый гудок; ~ тавыш низкий голос 6. толстый, плотный; грубый; ~ тукыма толстая ткань; ~ киндер плотный холст, грубый холст; парусина; ~ иренле толстогубый, губастый
калын койрык (сущ.) диал. щавель конский
калын нигез (сущ.) лингв. твердая основа
калын стеналы (прил.) спец. толстостенный
калын сузык (сущ.) лингв. твёрдый гласный
калын тартык (сущ.) лингв. твёрдый согласный
калын хәреф (сущ.) полигр. жирный шрифт
калын яфраклы йолдызак (сущ.) бот. звездчатка пушистолистная
калынайту (гл.)(перех.) утолщать/утолстить, делать, сделать толще || утолщение
калынайтылу (гл.) страд. от калынайту
калынаю (гл.)(неперех.) 1. толстеть, потолстеть, утолщаться/утолститься, становиться/стать толстым, плотным; кулъязма һаман ~я рукопись всё утолщается 2. 1) становиться/стать густым, глухим, частым (о зарослях); урман эчкә кергән саен ~я чем глубже идёшь, тем лес гуще 2) становиться/стать гуще (о волосах) 3. 1) толстеть/потолстеть, полнеть, располнеть, тучнеть, потучнеть; ул бик ~йган он очень потолстел 2) становиться/стать толще, полнее, мясистее; иреннәр ~йган губы вспухли (стали толстыми) 3. становиться/стать полнозвучным, низким, густым, грубым (о голосе); малайның тавышы ~йган голос мальчика стал низким (грубым)
калынлану (гл.)(неперех.) см. калынаю калынлы-нечкәле (прил.) толстый и тонкий, различной толщины
калынлык (сущ.) 1. толщина (плоских предметов); кар ярты метр ~кта снег полуметровой толщины 2. толщина, густота (жира, пыли, глины и т. п.); бармак ~гындагы тузан пыль в палец толщиной 3. густота, частота; чәчнең ~гы густота волос; урман ~гы частота леса 4. 1) толщина, плотность; полнота, тучность; гәүдәнең ~гы тучность фигуры 2) толщина, полнота (о частях лица); иреннәрнең ~гы полнота губ 5. густота, полнозвучность (о звуке, голосе) 6. толщина, плотность, грубость (о тканях)
калынлык үлчәгеч (сущ.) спец. промерник; толщиномер
калыну безл. см. калу калынча (прил.) 1. густоватый, низковатый, грубоватый (о голосе, звуке) 2. толстоватый, полноватый (о фигуре)
муенлы (прил.) 1. с шейкой; ~ комган кумган с шейкой 2. с определённого качества шеей; калын ~ толстошеий; нечкә ~ тонкошеий
нәзегәйтү (гл.)(перех.) 1. тончать/утончить, истончать/истончить; таякны ~ү утончить палку 2. разг. скрадывать, делать/сделать тонким; кара төс калын гәүдәне ~еп күрсәтә чёрный цвет скрадывает полноту фигуры
соңга калыну (гл.)(неперех.) безл. припоздниться, задержаться
табанлы (прил.) 1. с (определённого качества) подошвой; калын ~ с толстой подошвой 2. с (определённого качества) полозьями; тимер ~ чана сани с железными полозьями
тавыш (сущ.) 1. голос (голос человека как предмет вокального или ораторского искусства) || голосовой; ачы ~ резкий (пронзительный) голос, крик; калын ~ низкий голос, бас; карлыккан ~ хриплый голос; нечкә ~ высокий (тонкий, тоненький) голос; ~ыңнан таныдым я тебя узнал по голосу 2. тон; голос, как выражение душевного состояния; зәһәрле ~ свирепый (букв. ядовитый) тон; йомшак ~ мягкий голос; кайгылы ~ печальный голос 3. звук в музыкальном искусстве; биш ~тан торган көйләр системасы система музыкальных мотивов, состоящих из пяти голосов (пентатоника) 4. звук, звуки; характерный шум || звуковой; гудок, сигнал и т. п.; машина ~ы звуки прохождения или гудки машины; аяк ~ы звуки шагов; җил ~ы шум (завывание или шум) ветра; ~ көче сила звука; ~ язу записывать голос; ~ үткәрә торган проводящий звук; звукопроводящий; ~ дулкыннары звуковые волны 5. шум, шум-гам, гомон; крики; скандал и т. п.; ~ чыгару (~ куптару, ~ күтәрү) поднимать, поднять шум, скандалить, кричать; ~ куптарсаң, давыл чыгар (посл.) посеешь ветер-пожнёшь бурю (букв. если поднимешь шум, то непременно поднимется буря) 6. голос (как право заявлять своё мнение при обсуждении каких-л. вопросов в общественных учреждениях, совещаниях и т. п.); киңәшле ~ совещательный голос; ~ларның күпчелеге белән большинством голосов; ~тан (~ хокуккыннан) мәхрүм итү лишать права голоса 7. в знач.(нареч.) тавыштан в определённое число голосов; ике ~тан җырлау петь в два голоса
тавышлы (прил.) 1. с определённым голосом; имеющий голос определённого свойства, качества или количества; калын ~ имеющий низкий или сильный голос, с низким сильным голосом; кәҗә ~ с козлиным голосом; күп~ многоголосый; көр (көчле, шәп) ~ с зычным (сильным) голосом; чәрелдек ~ с пронзительным женским голосом; өч ~ трёхголосый 2. шумный; ~ урам шумная улица; ~ уеннар шумные игры 3. звуковой, озвученный; шумовой; ~ кино звуковое кино; ~ сигнал звуковой сигнал 4. перен. шумливый, скандальный; ~ эш скандальное дело
уйдык (сущ.) 1. выем, выемка; ~ларда камышлар үсә в выемках растут камыши 2. лунка; ~ларга помидор утырту посадить в лунки помидоры 3. место в знач. небольшая выделяющаяся площадка; кайбер ~та печән калынрак була на некоторых участках травостой бывает гуще
юан (прил.) 1. 1) толстый, утолщённый (о круглых предметах); юан кәүсә толстый ствол 2) толстый, раздобревший, дородный (о человеке); юан карчык толстая старуха 3) толстый, выпирающий (о животе) 2. перен. диал. см. калын(в перен. знач.); юан тавыш низкий голос; юан кесә тугой кошелёк; толстая сума; толстосум (букв. толстый карман)
югары (нареч.) 1. вверх; ~ менү подниматься вверх; балыклар ~ үрли рыбы поднимаются вверх (по течению); сакалын ~ тырпайту выставить бороду вверх 2. ввысь; ~ күтәрелү подниматься ввысь ( перен. возвышаться/возвыситься) 3. верхом, поверху; кошлар бүген ~ оча сегодня птицы летят верхом (высоко) 4. 1) выше (о числах); егермедән ~ саннар числа выше двадцати 2) старше (о поколениях); җиде буын ~ старше на семь поколений 5. выше (в определённом отношении); аң ягыннан ~ тору стоять высоко (относительно кого), выше по уровню сознания; бөек кешеләрнең максаты шәхси мәнфәгатьләрдән ~ цели великих людей выше личных интересов ||(прил.) 1. верхний (в абстрагированных знач.); ~ агым верхнее течение 2. верховный; ~ хакимият верховная власть; ~ совет Верховный совет; ~ командалык (командачылык) верховное командование 3. высший в знач. 1) главный, основной (о законе, правиле, идее) 2) совершенный, достигший совершенства (об искусстве); наиболее сложный; ~ математика высшая математика; ~ пилотаж высший пилотаж; нерв эшчәнлегенең ~ тибы высший тип нервной деятельности; ~ осталык (квалификация, класс) высшее мастерство (квалификация, класс) 3) высший, господствующий; җәмгыятьнең ~ катламы высший слой общества 4. высший в знач. 1) диал. высокорасположенный; см. югаргы(югарыгы) 2) диал. обладающий значительной высотой, вышиной; см. биек3) достигший большого развития; намного превосходящий средний уровень; ~ бәя высокая цена; ~ күрсәткечләр высокие показатели; ~ дәрәҗәдә в высокой степени 4) уважаемый, ценный; достигший совершенства; возвышенный; торжественный; ~ хисләр высокие чувства 5) престижный; ~ бүләк высокая награда; ~ титул высокий титул; ~ дәрәҗә высокий чин 6) в составе устойчивых сочет. с(прил.) на-лы/-ле: высоко-, (изредка) выше-: ~ вольтлы высоковольтный; ~ культуралы высококультурный; ~ сыйфатлы высококачественный; ~ җитештерүчәнлекле высокопроизводительный (труд)
юкәрле (прил.) 1. имеющий (определённого свойства) заболонь; с (определённого свойства) заболонью; калын ~ имеющий толстую заболонь (толстый слой заболони) 2. волокнистый (о коре, древесине)
юшкын (сущ.) 1. накипь (прилипшая к стенкам сосуда); калын ~ толстая накипь 2. тина, ил, осадок, муть; суның ~ы күп в воде много осадка 3. прям., перен. нанос, осадок; күңелдәге ~ осадок в душе ||(прил.) диал. бурливый, кипучий, клубящийся (о мутной воде)
ярымкалын (прил.) полужирный (шрифт)
Тәсадеф