Русско-татарский словарь:
выварки (сущ.)ед. нет 1. (после варки) турта, касмак (кайнаганнан соң калган калдык); 2. (после плавки) калдык (эретүдән соң калган калдык, койганнан сон калган калдык)
выгарки (сущ.)ед. нет, спец. касмак, турта, көек (янудан, кайнатып куудан, эретүдән соң калган калдыклар)
городище (сущ.)II с археол. борынгы шәһәр калдыклары, шәһәрлек
гудрон (сущ.)(м)гудрон (ташкүмер сумаласыннан яки нефть калдыкларыннан кайнатып чыгарыла торган кара масса)
зачатие (сущ.)(с) см. зачать зачаток (сущ.)(м) 1. (зародыш) яралгы, башлангыч, бәбәк орлык 2. биол. (рудимент) калдык 3. обычно мн. зачатки башлангыч, беренче күренеш; зачатки новой жизни яңа тормышның беренче күренешләре
кратный (прил.) мат. кабатлы, калдыксыз бүленә торган
крохи (сущ.) мн. перен. пренебр. калдык-постыклар, сынык-саныклар, кисәк-косаклар
лишек (сущ.)(м) простореч. артык, калдык; взять сколько нужно, а весь лишек отдать назад кирәк хәтле алырга да артыгын (калдыгын) кайтарып бирергә. С лишком разг. артыгы белән
(сущ.)(м) собир. кисәкләр, корама, калдык-постыклар ( мәс. күн җитештерүдә)
мощи (сущ.)(только) мн. черегән мәет калдыклары (чиркәү тарафыннан изге дип саналган сөякләр, тырнаклар һ.б.ш.) живые мощи как сөяк (ябык кеше турында)
наскребать (гл.) простореч. см. наскрести наскребывать (гл.) см. наскрести наскрести (гл.)что. чего 1. (берникадәр) кырып-себереп җыю, кырып җыеп алу; наскрести муки [калдык-постык] онны кырып-себереп җыеп алу 2. перен. (берникадәр) кырып-себереп җыю, җыеп алу; наскрести денег кырып-себереп акча җыю
нацело (нареч.) разг. калдыксыз, тулысынча; число делится нацело сан калдыксыз бүленә
обломок (сущ.)(м) 1. сынык, ватык, кыйпык; обломок статуи статуяның ватыгы 2. перен. калдык; обломок старого быта иске тормыш калдыгы
обмерок (сущ.)(м) спец. 1. (недомерок) кечкенә үлчәүле кием, кечкенә үлчәүле аяк киеме; 2. (остаток после измерения) калдык (үлчәгәннән соң калган өлеш)
оборыш (сущ.)(м) простореч. калдык-постык (сайлаганнан соң калган җимешләр турында)
обсевок (сущ.)(м) обл. 1. (незасеянное место на пашне) чәчелми калган җир; 2. только мн. койрык, иләк асты (ашлыкны җилгәргәннән соң калган калдыклар)
объедки (сущ.)(только) мн. калдык-постык, сынык-санык
объедок (сущ.)(м) разг. сынык-санык, калдык-постык (ашамлык)
объедья (сущ.)ед. нет, с.-х. мал азыгының калдыклары
огребки (сущ.)ед. нет, обл. печән калдыклары (кибән салганнан соң)
огрызок (сущ.)(м)кимерек; калдык, калдык-постык; кисәк; огрызок яблока алма калдыгы; огрызок карандаша карандаш кисәге
окаменелый (прил.) 1. ташка әйләнгән (әверелгән); окаменелые остатки древних животных ташка әверелгән борынгы хайван калдыклары 2. перен. (неподвижный, безжизненный) туң, җансыз, катып калган; окаменелый взор җансыз караш
остаток (сущ.)(м) 1. калдык, калган өлеш; остаток обеда төшке аш калдыклары; остаток суммы сумманың калган өлеше 2. обычно мн. остатки калдыклар; остатки крепостной стены крепость стенасының калдыклары 3. обычно мн. остатки (отбросы) калдык, калдык-постык; сайландык; нефтяные остатки нефть калдыклары 4. калган өлеш; остаток жизни гомернең калган өлеше; остаток дня көннең калган өлеше 5. мат. калдык без остатка калдыксыз; тулысынча, бөтенләй
остаточный (прил.)калдык; остаточные суммы калдык суммалар; остаточные органы калдык әгъзалар
отброс (сущ.)(м)ташландык, калдык-постык, чүп-чар; отбросы общества түбәнлеккә төшкән кешеләр
отзвук (сущ.)(м) 1. (эхо) кайтаваз, яңгыравык, яңгыраш 2. (звук издалека) яңгырау; отзвук пальбы атыш яңгыравы 3. перен. (ответное чувство) яңгыраш; теләктәшлек 4. перен. чего чагылыш; эз, калдык; отзвуки прошлого үткән заманның чагылышлары
оттопки (сущ.)ед. нет, спец. турта, сызык (эретүдән соң калган калдыклар); оттопки от сала май сызыклары (эреткәннән соң калган)
отходы (сущ.) мн. отход, калдыклар, калдык-постык; нефтяные отходы нефть калдыклары
охвостье (сущ.)(с) собир. 1. с.-х. (от очистки зерна) койрык, калдык 2. перен. (приспешники) калдык; койрык
очистки (сущ.)(только) мн. калдыклар; кабык[лар]; картофельные очистки бәрәңге кабыклары
пасевки (сущ.)ед. нет, обл. калдык орлык (чәчүдән артып калган орлык)
пасевни (сущ.)ед. нет, обл. калдык орлык (чәчүдән артып калган орлык)
пережиток (сущ.)(м)калдык, искелек калдыгы; борьба с пережитками капитализма в сознании людей кешеләр аңындагы капитализм калдыклары белән көрәш
печиво (сущ.) см. печево печище (сущ.)(с) спец. җимерек мич калдыклары
плазмодий (сущ.)(м) биол. плазмодий ( 1. үсемлекләрнең черек калдыкларында, агач төпләрендә, коелган яфракларда була торган лайласыман гөмбәләр массасы; 2. саз бизгәге паразиты паразитик рәвештә канда яши торган лайлалы төерсыман гади организм)
погонка (сущ.)(ж) обл. 1. куа бару, куып бару; броситься в погонку артыннан куа башлау; 2. түп, калдык
подгреб (сущ.)(м) обл. см. подгруздь подгребать (гл.) см. подгрести подгребной (прил.)с.-х.: подгребное сено калдык печән (тырма белән бер кат җыйганнан соң яңадан җыеп алынган калдык печән)
подомовый (прил.) см. подомный подонки (сущ.) мн. 1. разг. калдык, төптә калган калдык, утырым; подонки кваса в бочке мичкә төбендә калган квас утырымы 2. перен. адәм актыклары, әтрәк-әләмнәр
поскребки (сущ.)(м)кырынды, касмак, кырындык, калдык-постык
поскребыш (сущ.)(м) обл. кырындыктан пешерелгән икмәк, калдык-постык оннан лешерелгән икмәк
последки (сущ.)ед. нет, разг. калдык, калдык-постык, актык; супу не осталось: он последки доел аш калмады: ул калдыгын да ашап бетергән
последннй (прил.) 1. соңгы, ахыргы, актык, актыккы, азаккы; последний звонок соңгы звонок; последний день месяца айның ахыргы көне 2. яңа, иң яңа, соңгы; одеваться по последней моде иң яңа мода буенча киенү; последние известия соңгы хәбәрләр; последние достижения науки и техники фән һәм техниканың соңгы казанышлары 3. (окончательный) соңгы; это мое последнее слово бу минем соңгы сүзем 4. иң начар, иң әшәке; это уже последнее дело бу инде иң начар эш; изругать последними словами иң әшәке сүзләр белән тиргәү 5. (только что упомянутый) соңгысы, әйтеп кителгән 6. в знач.(сущ.)последнее с актыгы, соңгысы, азаккысы, калдык; отдать последнее актыгын бирү до последнего дыхання соңгы сулышка кадәр; последний крик моды иң соңгы мода
протравить I(гл.) разг. 1. (берникадәр вакыт) эт өстерү, эт өстереп (берникадәр вакытны) үткәрү; три часа протравили медведя өч сәгать вакытны аюга эт өстереп үткәрдек; 2. разг. (җәнлеккә эт өстереп) аулый алмый калу, буш калу; весь день видели одного только зайца, и того протравили көн буена бер генә куян күрдек, аны да аулый алмый калдык
разность (сущ.)(ж) 1. (различие) аерма, төрле булу; разность характеров характерларның төрле булуы 2. мат. аерма, калдык; разность двух чисел ике сан аермасы
рака (сущ.)(ж) церк. рака, табут (христиан чиркәвендә, янәсе изгеләрнең мәет калдыклары ел клана торган тимер әрҗә)
рвань (сущ.)(ж) собир. разг. 1. (одежда) ертык кием, тишек аяк киеме, ертык-портык (ертылып беткән кием яки тишелеп беткән аяк киеме турында әйтелә) 2. собир. спец. (остатки пряжи) калдык-постык (җеп, сүс калдыклары) 3. собир. (неимущие люди) йолкышлар, сәләмәләр
ремиза (сущ.)(ж) спец. ремиза ( 1. тех. туку станогында: очлары элмәкле җепләр белән тоташтырылган ике агач планка; 2. тех. редк туку станында буй җепләрне үткәрә торган тишек, көре; 3. мн. торг. кыйпылчыклар, кисәк-косак, калдык-постык ситсы кисәкләре)
родимый (прил.)туган, үз; родимый край туган як родимое пятно 1) миң; 2) перен. чего (пережиток) калдык
рудимент (сущ.)(м) 1. рудимент, калдык (организмның үсеп җитмәгән һәм үзенең башлангыч функциясен югалткан калдык әгъзасы) 2. перен. книжн. (след исчезнувшего явления) калдык, эз
рудиментарный (прил.)рудиментар…, калдык…, рудиментар (калдык) булган; рудиментарный орган рудиментар әгъза
скрап (сущ.)(м) мн. нет, тех. (металл) калдык-постыклары; чугунный скрап чуен калдык-постыклары
смывки (сущ.)ед. нет, обл. спец. юылдык (берәр нәрсәне юуудан калган калдыклар)
смылки (сущ.)ед. нет, простореч. (юылып бетмәгән) сабын калдыклары
старина 1. (сущ.)(ж)иске (элекке) заман, күптән үткән заман; борынгы заман; в старину иске заманда, электә 2. (сущ.)(ж) собир. иске (борынгы) гореф-гадәтләр; иске (борынгы) әйберләр; искелек; коллекционировать старину борынгы әйберләр коллекциясе җыю; остатки старины искелек калдыклары 3. (сущ.)(м) разг. (при обращении) картлач, карт
старый (прил.) 1. карт; старый человек карт кеше; старый дуб карт имән; старый конь борозды не портит погов. карт алаша буразнаны бозмый; он уже стар ул карт инде 2. иске; старый долг иске бурыч; старые друзья иске дуслар; старый знакомый иске таныш; старый парк иске парк; по старой привычке иске гадәт буенча 3. иске; старый анекдот иске мәзәк; старая истина иске хакыйкать 4. иске; старое платье иске күлмәк; старые учебники иске дәреслекләр; старый календарь иске календарь 5. иске; старый адрес иске адрес; в старой квартире иске квартирда; на старом месте иске урында; старая газета иске газета 6. иске; старая культура иске культура 7. борынгы, иске; старая монета иске акча; старый фарфор борынгы фарфор 8. (опытный) тәҗрибәле, күпне күргән, карт; старый воин карт солдат; старые сплавщики тәҗрибәле салчылар 9. в знач.(сущ.)старое с искелек, иске, искеләр, элеккеләр, элеккегеләр; забыть старое искеләрне оныту; пережитки старого искелек калдыклары старая дева карт кыз, сазаган кыз; старая песня иске җыр (күп тапкыр кабатланган, таушалып беткән суз, фикер, тәкъдим һ. б. ш.), [и] старый и малый или и стар и мал карты-яше, карты да, яше дә; [и] стар и млад олысы-кечесе; Старый свет Иске дөнья (Европа, Азия һәм Африка); старый стиль иске стиль (ел исәбе); старый холостяк сазаган егет; по старой памяти иске гадәт буенча; человек (люди) старого закала иске тәрбия алган кеше[ләр]; иске гореф-гадетләрне саклаучы[лар]
телеозавр (сущ.)(м)палеон. телеозавр (калдыклары гына җир астыннан табыла торган бик зур диңгез крокодилы)
II(сущ.)(м) спец. 1. янып (эреп) кимү 2. обычно мн. угары калдык, калдык-постык, чүбек
II(прил.) спец. чүбек …ы, калдык-постыктан эрләнгән; угарная пряжа калдык-постыктан эрләнгән җеп
утилизация (сущ.)(ж) мн. (нет) см. утилизировать утилизировать (гл.)что утильләштерү, файдалану, файдалы эшкә тоту; утилизировать отходы производства производство калдыкларын файдалы эшкә тоту
утиль (сущ.)(м) собир. утиль (производство калдыклары, тимер-томыр, иске-москы, чүпрәк-чапрак һ.б.ш.)
утильцех (сущ.)(м) спец. утиль цехы (утильдән яки җитештерү калдыкларыннан әйберләр эшләп чыгару цехы)
учес (сущ.)(м) спец. чүбек (сүсне тәрәшләгәннән соң калган калдыклар)
фризон (сущ.)(м) мн. нет, тех. фризон (ефәк чорнау производствосындагы калдыклар)
шквара (сущ.)(ж) мн. нет, спец. 1. см. окалина; 2. май калдыгы, май ташландыгы (тюлень, кит кебек хайваннарның маен эреткәндә калган калдык); 3. шквара (кирәгеннән артык яндырылу сәбәпле яңадан эретүгә китә торган пыяла)
Татарско-русский словарь:
аудару (гл.)(перех.) 1. опрокидывать/опрокинуть (урну, лодку на воду, воз); валить/повалить || опрокидывание; урындыкларны ~магыз не опрокиньте (повалите) стулья 2. валить/повалить, сваливать/свалить (дерево, забор, плетень) || сваливание, валка; җил багананы ~ган ветер повалил (свалил) столб; агач ~уны механизацияләү механизация валки деревьев 3. валить, сваливать/свалить, уваливать/увалить (отходы производства куда-л.); вываливать/вывалить (дрова из саней, уголь из тачки) || сваливание, вываливание; тирес ~а торган урын место, куда (где) валят навоз; металл калдыкларын өемгә ~у сваливать металлолом в кучу 4. вваливать/ввалить (зерно в угол клети, щебень в яму, картофель под навес) 5. (разрушать) заваливать/зава-лить разг. (каменную стену); обваливать/обвалить || заваливание разг. 6. перен. прост. опрокидывать/опрокинуть прост. (кружку пива) || опрокидывание прост. 7. перен. сваливать/свалить на кого (вину); валить, взваливать/взвалить; перекладывать, переложить || сваливание, перекладывание 8. перен. склонять/склонить кого (на чью-л. сторону) || склонение книжн. аудару-түнтәрү (гл.)(перех.) см. аудару1, 2
II(мест.) 1. всякий, всякого рода; весь, разный; ~ әтрәк-әләм всякий сброд; ~ юк-бар всякая всячина 2. один, одна, одно, одни; ~ калдык-постык одно отре-бье; ~ карт-коры одни старики 3. всё, весь, все; ~ кешелек дөньясы всё человечество; весь мир; ~ кеше эшләп йөргәндә... когда все люди работают...
изгеләрнең мәет калдыклары (сущ.) рел. мн. мощи
искелек (сущ.) 1. старое, прошлое; старинный уклад жизни, быта; ~ белән яңалык көрәше борьба нового со старым; ~кә бирелгәнлек приверженность к старому (быту); ~ мирасы наследие старого 2. косность, рутина; консерватизм, рутинёрство; ~ тарафдары консерватор; ~ калдыклары пережитки старого
калган-поскан (прил.) см. калдык-постык калгу (гл.) разг. 1. вздремнуть, дремать || дрёма 2. перен. успокаиваться/успокоиться, забываться; ~ыган хисләрне уяту разбудить забытые чувства
калдык (сущ.) 1. остаток; излишек; такта ~клары остатки досок; материя ~гы излишек материи; челтәр ~гы остаток кружева 2. мн. ч. остатки, части (чего-л. разрушенного, разбитого и т. п.); җимерелгән машина ~клары остатки разбитой машины; отряд ~клары остатки отряда 3. остаток, следы (чего-л. минувшего, исчезнувшего); элекке матурлыгының ~гы следы прежней красоты; балачак хисенең ~гы остаток детского чувства 4. мн. ч. остатки, отходы, отбросы; нефть промышленносте ~клары отходы нефтяной промышленности; кухня ~клары отбросы кухни; азык ~клары остатки пищи, объедки 5. мат. остаток; дүрт икегә ~ксыз бүленә четыре делится на два без остатка 6. бухг. сальдо 7. перен. пережиток; искелек ~клары пережитки прошлого 8. с.-х. охвостье (от очистки зерна) 9. перен. приспешник, охвостье; фашист ~клары фашистское охвостье || прил 1. оставшийся, последний, сохранившийся; ~к азык оставшаяся пища; объедки; ~к кием оставшаяся одежда; ~к акча последние деньги; ~к хисләр сохранившиеся чувства 2. остаточный; ~к суммалар остаточные суммы; ~к әгъзалар остаточные органы
калдык буын (сущ.) мат. остаточный член
калдык деформация (сущ.) физ. остаточная деформация
калдык-постык (прил.) оставшийся, сохранившийся, последний ||(сущ.) собир. остаток, остатки
калдыклы бүлү (сущ.) мат. деление с остатком
калдыксыз (прил.) без остатка
калдыксыз бүленеш (сущ.) мат. полное деление
калдыксыз бүлү (сущ.) мат. деление без остатка
кәсер (сущ.) 1. см. кантарII (1) 2. мат. книжн. см. вакланма; унлы ~ләр десятичные дроби 3. мат. книжн. см. калдык5
көн (сущ.) 1. день; денёк, денёчек (световой) || дневной; кояшлы көн солнечный денёк; шул ук көнне в тот же (самый) день; в один и тот же день; көн яктысында при дневном свете; көннәр озыная дни становятся длиннее; дни прибавляют(ся); көннең киче бар у дня есть вечер; көнен барып көнен кайту съездить в один день; көнне үткәрү проводить день, коротать время; көн авышты время уже за полдень 2. дата (календарная), срок, число; бүген нинди көн какой сегодня день? какое сегодня число? атнаның беренче көне первый день недели; җыелышның көнен билгеләү назначить день (дату) собрания; нәкъ көненә точно в назначенный срок; день в день; айның соңгы көннәрендә в последних числах месяца; шушы көннәрдә со дня на день; в один из ближайших дней; хатның язылу көне дата написания письма; Җиңү көне бәйрәме праздник Дня победы; туган көнне билгеләү отметить день рождения; кабул итү көне приёмный день 3. день (сутки); ял көне выходной день; үткән көн третьего дня, позавчера; икенче көнгә калдыру отложить на другой день; моннан берничә көн элек несколько дней тому назад; за несколько дней до этого; бүгенге көн белән яшәү жить сегодняшним днём; көн көнгә охшамас день на день не приходится 4. время, период; срок; нәкъ көне! как раз (самое) время! самое удобное время! бу көннән башлап с этого времени (дня); көне килгәч сөйләрмен придёт срок (время), расскажу; революция көннәрендә в период революции; картлык көннәре старческий период, старческая жизнь, старость; көне көне белән время от времени; временами 5. разг. солнце; көн туды солнце взошло; көн бату заход солнца; закат; көн кыздыра солнце печёт; ашлыкны көнгә тарату сушить зерно на солнце 6. погода; көн бозылды погода испортилась; иртәгә көн аяз булачак завтра будет ясная погода 7. перен. жизнь, житьё, житьё-бытьё; существование; синең көннәр алда әле твоя жизнь ещё впереди; балык көне күл белән, егет көне ил белән (посл.) жизнь рыбы связана с озером, жизнь молодца-с народом 8. перен. судьба, участь; нинди көнгә калдык бит! какая участь (нас) постигла! до чего (мы) дожили
көрәш (сущ.) 1. спорт. борьба; ирекле ~ вольная борьба; классик ~ классическая борьба милли ~ ярышлары соревнования по национальной борьбе; ~ алымнары приёмы борьбы 2. в разн. знач. борьба, противоборство; борение высок. ; азатлык өчен ~ борьба за свободу; революцион ~ революционная борьба; тынычлык өчен ~ борьба за мир; җәмгыятьне үзгәртеп кору өчен ~ борьба за перестройку общества; сыйфат өчен ~ борьба за качество; килешмәүчән ~ бескомпромиссная борьба; ~кә күтәрелү встать (подняться) на борьбу; искелек калдыкларына каршы ~ борьба с пережитками прошлого; эчке каршылыклар ~е противоборство внутренних противоречий
магнитланыш (сущ.) физ. намагниченность; калдык ~ остаточная намагниченность
саяк-сандрак (сущ.) разг. см. сөяк-саңак ; ср. калдык-постык, вак-төяк
тигез калдыклы саннар (сущ.) мн. мат. равноостаточные числа
тигез калдыклылык (сущ.) мат. равноостаточность
тулы бүленеш (сущ.) мат. см. калдыксыз&бүленеш
эзлекле калдыклар (сущ.) мн. мат. последовательные остатки
ялгыз (прил.) 1. одиночный; одинокий (человек, дом, дуб); ~ юлчы одинокий путник 2. одинокий, сиротливый, бессемейный ~ картлык одинокая старость; ~ хатын одинокая (бессемейная) женщина; ~ тормыш сиротливая жизнь; ~ ир-егет одинокий (бессемейный) мужчина; бобыль || в знач.(сущ.) мн. ялгызлар одинокие, одиночки разг. ; ~лар тулай торагы общежитие для одиноких 3. одинокий, одиночный;-одиночка; ~ һөнәрче кустарь-одиночка; ~ атыш одиночная стрельба; ~ яшәүчелек уединённый образ жизни 4. единоличный; ~ хуҗалык единоличное хозяйство ||(нареч.) одиноко, один, сиротливо, в одиночку, наедине; ~ гына калдык остались наедине; ~ яшәү жить одиноко; жить бобылём; ~ эш йөртү действовать в одиночку
Тәсадеф