Русско-татарский словарь:
аксельбант (сущ.)(м)аксельбант (революциягә кадәрге Россиядә һәм кайбер буржуаз армияләрдә: офицерларның, адъютантларның, жандармнарның иңбашлары аша үткәрелгән шнурлар)
вздернуть (гл.) разг. 1. что тартып күтәрү (мендерү); өскә күтәрү 2. кого-что (повесить) асу, асып үтерү вздернуть нос борын күтәрү (тәкәбберләнү); вздернуть плечами иңбашларны җыеру (аңлашылмауны, ризасызлыкны белдереп)
внаймы (нареч.) см. внаем внакидку (нареч.)җилкәгә салып, иңбашка салып (киеп тормыйча); надеть пальто внакидку пальтоны җилкәгә генә салып кию
вобрать (гл.)что алу; суыру, суырып алу; растения вобрали всю влагу үсемлекләр барлык дымны суырып алганнар; вобрать в себя воздух һаваны эчкә алу вобрать голову в плечи башны иңбашлар эченә алу
вскидывать (гл.) см. вскинуть вскидываться (гл.) простореч. см. вскинуться вскинуть (гл.)что 1. ташлау; күтәреп салу (ташлау); вскинуть мешок на плечо иңбашка капчыкны күтәреп салу 2. тиз генә күтәрү, кинәт күтәрү; вскинуть голову башны тиз генә күтәрү вскинуть глаза күзне текәү (төбәү)
набить (гл.) 1. что, чего тутыру, басып тутыру, тыгыз итеп тутыру; набить подушку пухом мендәргә мамык тутыру; набить погреб снегом кар базына кар тутыру; набить табаку в трубку трубкага тәмәке тутыру 2. чего (вколотить) (берникадәр) кагу; набить гвоздей в стену стенага кадаклар кагу 3. что сугу, сугып киертү; набить обручи на кадку кисмәккә коршау сугу 4. что, разг. бәреп шештерү, ышкып суйдыру, кырдыру, чиләндерү (гомумән, җәрәхәтләп авырттыру); набить шишку на лбу маңгайны бәреп шештерү; набить плечо иңбашны суйдыру; набить холку [атның] җилкәсен чиләндерү; набить ногу аякны кырдыру 5. что, тех. (отпечатать узор на ткани) бизәк төшерү, бизәк басу; набить ситец ситсыга бизәк басу 6. кого-чего (берникадәр) үтерү, атып үтерү; набить уток үрдәкләр ату 7. что, чего (берникадәр) вату, җимерү; набить посуды савыт-саба вату набить битком шыгрым тутыру, басып (дыңгычлап) тутыру; набить карман (мошну) кесә калынайту; набить оскомину прям., перен. тешләрне камаштыру; набить руку өйрәнеп китү (җитү), остарып китү (җитү); набить цену бәясен күтәрү
набросить (гл.)что салу, ябу; набросить платок на плечи иңбашына шәл салу
налечь (гл.) 1. на кого-что [өстенә] яту, таяну, басу, этү; налечь плечом на дверь иңбашы белән ишекне этү 2. перен. на что тырышу, тырышып …а башлау; налечь на учебу тырышып укый башлау; налечь на весла тырышып ишә башлау 3. перен. на кого-что, прост. (нажать) кысрыклау, кысу, (берәр нәрсә эшләргә) мәҗбүр итү; налечь на помощников ярдәмчеләрне кысу
наплетать (гл.) см. наплести наплечный (прил.)җилкә …ы, җилкәгә (иңбашка) киелә торган; иңбашка тегеп куелган; наплечные ремни җилкә каешлары
нарезать (гл.) см. нарезать (гл.) 1. что, чего (берникадәр) кисү, кисеп кую, турау, турап кую; нарезать хлеба ипи кисү; нарезать мяса ит турап кую 2. что, чего (берникадәр) кисү, кисеп әзерләп кую; нарезать веток ботаклар кисеп әзерләп кую 3. что, чего кисү, кисеп бирү, бүлеп бирү; нарезать участок земли җир кисеп бирү 4. кого-чего (берникадәр) сую, чалу; нарезать свиней дуңгызлар сую 5. что киртләү, киртләп ясау, киртекләү, сырлау, сырлап ясау; нарезать винт винт сырлау 6. что кисү; ремни рюкзака нарезали плечи рюкзакның каешлары иңбашларны кискән
оплечь (нареч.) устар. и поэт. иңбашында; оплечь ружейные ремни иңбашында мылтык каешлары
оплечье (сущ.)(с) обл. устар. иңбашы (киемнең)
отдать (гл.) 1. кого-что бирү; кайтару, кайтарып бирү; отдать долг бурычны кайтару 2. кого-что бирү; отдать жизнь за свободу Родины Ватанның азатлыгы өчен гомерен бирү 3. что (заплатить) түләү 4. кого-кому, за кого, уст. (выдать замуж) кияүгә бирү 5. кого-что (вручить, поместить куда л.) бирү, (берәр җиргә) урнаштыру; отдать книгу в переплет китапны төпләргә бирү; отдать ребенка в детский сад баланы балалар бакчасына бирү 6. кого-что, разг. (продать) бирү, сату; отдать за бесценок бик арзан бәягә сату 7. что бирү; отдать приказ боерык бирү 8. (об оружии при выстреле) сугу, бәрү; ружье отдало в плечо мылтык иңбашына бәрде 9. что (освободить, отвязать) ташлау; отдать якорь якорь ташлау отдать богу душу уст. үлү; гүр иясе булу; отдать должное дөрес бәя бирү, бәяләп җиткерү; отдать последний долг (үлгән кеше белән) соңгы мәртәбә хушлашу (күмәргә бару, күмүдә катнашу), отдать себе отчет аңлау, төшенү
падать (гл.) 1. егылу, егылып төшу, ишелеп төшү, аву; падать навзничь чалкан егылу; забор падает койма ава 2. (об осадках) яву, төшү 3. (о волосах, зубах) коелу, төшү 4. салынып төшү, төшеп тору, төшү; волосы падают на плечи чәче иңбашына салынып төшә 5. на что туры килү; основная работа падает на первое полугодие, төп эш беренче яртыеллыкка туры килә 6. на что төшү; ударение падает на первый слог басым беренче иҗеккә төшә 7. прям., перен. на кого-что төшү; тень падает на дорогу күләгә юлга төшә; подозрение падает на него шик аңа төшә 8. перен. на кого-что йөкләнү, төшү; все заботы по хозяйству падают на него хуҗалыктагы барлык мәшәкатьләр аңа йөкләнә 9. түбәнәю, кимү, азаю, төшү; температура у больного падает авыруның температурасы түбәнәя; цены на товары падают товар бәяләре төшә 10. (дохнуть-о животных) үлү, кырылу падать в обморок һуштан язу, аңны югалту; падать духом өметсезлеккә бирелү, рух төшү
перевязь (сущ.)(ж) 1. иңбаш каешы, каеш; перевязь для сабли кылыч каешы 2. бәйләү, бәйләвеч; рука на перевязи бәйләүле кул
плечевой (прил.)иңбаш …ы, кулбаш …ы; плечевая кость кулбаш сөяге; плечевой пояс анат. кулбаш поясы
плечико (сущ.)(с) 1. уменьш.- ласк. от плечо 1; 2. иңсә (хатын-кызлар һәм балалар күлмәгендә иңбашка киелә торган тасма) 3. мн. плечики разг. (вешалка) кием элгеч, элгеч
плечо (сущ.)(с) 1. иңбаш, кулбаш, җилкә; нести что-л. на плече берәр әйберне иңбашка салып алып бару; пожимать плечами иңбашларын сикертеп кую (гаҗәпләнү, ис китү) 2. тех. иңсә; плечо рычага рычаг иңсәсе вынести (вывезти) на своих плечах үз җилкәңдә алып бару (эшне берүзең үтәп чыгу), не по плечу көч җитми, хәлдән килми; плечом к плечу иңне иңгә терәп (бердәм рәвештә); с плеч долой что өстән төшү, йөк булып тормау; с чужого плеча (об одежде) кеше киеме, кешедән калган кием
повести (гл.) 1. кого-что (җитәкләп, ияртеп) алып китү, илтә китү; повести ребенка к врачу баланы врачка алып китү 2. кого-что алып чыгу, китереп чыгару; тропинка повела нас к дому сукмак безне йорт янына китереп чыгарды 3. чем сикертү, сикертеп кую (алу), селкетү, селкетеп кую; повести бровями каш сикертү; повести плечом иңбашларын селкетеп кую 4. чем по чему йөртеп чыгу; повести смычком по струнам смычокны кыллар буйлап йөртеп чыгу 5. безл. что калҗаю; доску повело от сырости такта юешлектән калҗайган повести себя (каким-л. образом) үз-үзеңне тоту, үзен тоту; в этом деле он повел себя благородно бу эштә ул үзен яхшы тотты
пожать I(гл.)что кысу; пожать руку кул кысу пожать плечами иңбашны сикертеп кую
похлопать (гл.) 1. кого-что, чем и без доп. суккалау, кагу, (иркәләп аркадан, иңбаштак) сөю; похлопать по плечу инбашыннан кагу 2. кому-чему кул чабу, кул чәбәкләү; похлопать оратору орагорга кул чабу
спускаться (гл.) 1. см. спуститься; 2. төшү, төшеп тору, салынып тору; волосы у нее спускались на плечи аның чәчләре иңбашларына төшеп тора иде 3. страд. от спускать
угодить (гл.) 1. кому-чему, на кого-что канәгатьләндерү, күңелен табу, ярау; всем (на всех) не угодишь бар кешегә дә ярый алмассың 2. во что, разг. [өстенә] туры килү, барып чыгу, басу, төшү, эләгү; лиса угодила в капкан төлке капкынга эләккән; угодить в яму чокырга барып төшү 3. в кого-что, кому во что, разг. [атып] тидерү, [атып] туры китерү, [сугып] тидерү, тию; угодить камнем в окно таш атып тәрәзәгә тидерү; пуля угодила ему в плечо пуля аның иңбашына тигән
Татарско-русский словарь:
җыерту (гл.)(перех.) разг. см. җыеру җыеру (гл.)(перех.) 1. морщить, наморщить, сморщить; корчить, скорчить, насупить; йөзне ~у сморщить лицо; борын ~у морщить нос; каш ~у насупить брови, нахмуриться; күзен-кашын ~ган весь сморщенный 2. пожимать/пожать || пожимание; иңбашларны ~у пожать плечами 3. складки; күлмәк итәген ~у собрать подол платья в складки 4. корчить, скорчить, сводить; көзән ~а сводит судорога
иңбаш (сущ.) плечо || плечевой
иңбаш сөяге (сущ.) анат. кость плеча
иңсә (сущ.) 1. затылок, загривок || затылочный; ~ чокыры затылочная ямка; ~се белән егылган упал, ударившись затылком 2. см. иңбаш; ~ым сызлый плечи болят 3. тех. плечо, заплечники; рычаг ~се плечо рычага; домна миченең ~ләре заплечники доменной печи 4. плечики мн. ч.; вешалка; юеш киемне ~гә элеп калдыру повесить мокрую одежду на вешалку 5. спец. плечики, ватная подкладка
йомрылык (сущ.) 1. округлость, закруглённость; шаровидность, шарообразность; иңбашларының ~гы округлость плеч 2. перен. округлость, полнота
күпермә (прил.) 1. см. күпертмәле; ~ иңбашлы күлмәк платье с оборкой на плечах 2. припухлый (о губах, щеках и т. п.) ||(сущ.) см. күпертмә күпертелү (гл.) страд. от күпертү 1. взбиваться, взъерошиваться 2. взбиваться, вспениваться; ~гән йомырка сарысы взбитый яичный желток 3. перен. преувеличиваться, завышаться; ~гән саннар завышенные цифры
сулкылдау (гл.)(неперех.) 1. всхлипывать, судорожно вздыхать || всхлипывание; ~удан иңбашлары селкенә трясутся плечи от всхлипывания 2. сверлить, свербеть; теш ~п сызлый зуб свербит от боли 3. трепыхаться; судорожно, конвульсивно биться
ялангач (прил.) 1. голый, обнажённый, нагой, оголённый (о теле, частях человеческого тела); ~ балалар голые дети; ~ судан курыкмас ( погов. ) голый воды не боится; ~ иңбаш обнажённое плечо; ~ муен оголённая шея 2. 1) голый, оголённый, безлистный, безлистый, безлиственный (о деревьях); ~ ботак оголённая ветка 2) голый, оголённый, открытый (о местности, холме); ~ тау лысая гора; ~ җир оголённая земля; открытая местность 3. 1) ничем не покрытый, голый; ~ идәндә йоклау спать на голом полу 2) не обставленный, не меблированный; ничем не украшенный, голый; ~ бүлмә необставленная (голая) комната; ~ стеналар голые стены 4. обнажённый, оголённый (ничем не прикрытый); ~ тамырлар обнажённые корни; ~ таш күмер катламнары обнажённые пласты каменного угля; ~ тимерчыбык оголённый провод; ~ кылыч обнажённый меч 5. перен. неимущий, малоимущий, нуждающийся, обездоленный, бедный, голый разг. ; ачлар һәм ~лар турында кайгырту заботиться о голодных и обездоленных 6. перен. голый; ~ фактлар голые факты; ~ саннар голые цифры ||(нареч.) голышом, нагишом, неодетым; раздетым; урамга ~ чыгу выйти на улицу неодетым; шыр ~ йөрү ходить совершенно голым
Тәсадеф