Русско-татарский словарь:
авангард (сущ.)(м) 1. воен. авангард, алдынгы отряд 2. перен. авангард (берәр иҗтимагый төркемнең, сыйныфның алдынгы өлеше)
авторитет (сущ.)(м) 1. авторитет, абруй; иҗтимагый әһәмият; пользоваться авторитетом авторитетлы булу 2. авторитет, авторитет иясе, танылган кеше; крупный авторитет в химии химиядә зур авторитет
(сущ.)(м)аполитизм (политика мәсьәләләре белән кызыксынмау, иҗтимагый-политик тормышта катнашудан баш тарту)
аполитичный (прил.)политика белән кызыксынмаучы, иҗтимагый тормышта катнашмый торган
аракчеевщина (сущ.)(ж)аракчеевчылык ( 1. 19 йөз башында Россиядә чикләнмәгән полиция деспотизмы режимы 2. перен. бер төркем кешеләрнең иҗтимагый тормышның берәр өлкәсендә башбаштаклык итүе, тәнкыйтькә юл куймавы)
африканистика (сущ.)(ж)африканистика (Африка халыкларының экономикасын, социаль-политик проблемаларын, тарихын, хокук белемен, иҗтимагый фикер үсешен, этнографиясен, телен, әдәбиятын, сәнгатен өйрәнүче фәннәр)
балканистика (сущ.)(ж)балканистика (Балкан ярымутравы халыкларының телен, әдәбиятын, тарихын, культурасын һәм иҗтимагый тормышларының башка кайбер якларын өйрәнүче комплекслы фәнни дисциплина)
гуманитарный (прил.)гуманитар, иҗтимагый; гуманитарные науки гуманитар фәннәр (философия, тарих, филология һ. б. ш.)
делячество (сущ.)(с)эшкуарлык (эшнең иҗтимагый-политик ягын исәпкә алмый торган тар практикачылык)
жизнь (сущ.)(ж) 1. тереклек; возникновение жизни на Земле Жирдә тереклекнең барлыкка килүе; жизнь растительного мира үсемлекләр дөньясының тереклеге 2. гомер; в течение всей его жизни бөтен гомере буена; на всю жизнь гомергә, гомер буена 3. тормыш; общественная жизнь иҗтимагый тормыш; семейная жизнь гаилә тормышы; духовная жизнь рухи тормыш; кипучая жизнь кайнап торган тормыш; внутренняя жизнь страны илнең эчке тормышы; жизнь бьет ключом тормыш кайнап тора 4. чынбарлык, тормыш; войти в жизнь тормышка ашу; провести предложение в жизнь тәкъдимне тормышка ашыру 5. җанлылык, хәрәкәт; улицы полны жизни урамда зур җанлылык хөкем сөрә жизни не рад яшисе килми, тормыштан тую; [находиться] между жизнью и смертью яшәү белән үлем арасында тору; ни в жизнь беркайчан да, һичбер вакытта да, гомердә дә; не на жизнь, а на смерть бороться (биться) үз-үзеңне аямыйча көрәшү; отдать (положить) жизнь за кого-что гомереңне бирү, үзеңне корбан итү
закон (сущ.)(м)в разн. знач. закон, канун; законы классовой борьбы сыйнфи көрәш законнары; законы природы табигать кануннары; Конституция-основной закон Советского Союза Конституция-Советлар Союзының төп законы; закон всемирного тяготения физ. бөтен дөнья тартылу законы; закон сохранения и превращения энергии физ. энергиянең саклану һәм әверелү законы; законы общественного развития иҗтимагый үсеш законнары
западничество (сущ.)(с)көнбатышчылык (19 гасырның 40-50нче еллардагы Россиядә иҗтимагый агым, бу агым вәкилләре, славянофиллардан аермалы буларак, көнбатыш Европадагы капиталистик үсеш юлы Россия өчен дә ярый дип санаганнар)
затхлость (сущ.)(ж) 1. тынчулык, тынчыганлык, сөрсегәнлек, сөрсегән ис; пахнет затхлостью сөрсегән ис килү 2. перен. (косность) череклек, бозыклык; иҗтимагый торгынлык
звучание (сущ.)(с) 1. см. звучать1; 2. (звуки) яңгырау, яңгыраш широкое общественное звучание киң иҗтимагый яңгыраш
знамение (сущ.)(с) уст. билге знамение времени книжн. билгеле чор өчен характерлы иҗтимагый күренеш; чорның иң мөһим күренеше
значимость (сущ.)(ж)әһәмиятлелек, мөһимлек; социальная значимость чего-л. иҗтимагый әһәмиятлелек
каста (сущ.)(ж)каста ( 1. һиндстанда һәм башка Көнчыгыш илләрендә социаль чыгышы, профессиясе, хокукый хәле белән башкалардан аерылып торган йомык төркем, катлау 2. перен. башкалардан читтә торып, үзенчә генә яшәүче иҗтимагый төркем)
колебать (гл.)что 1. тирбәтү, тирбәлдерү, селкетү, хәрәкәтләндерү, дулкынландыру; ветер колеблет верхушки деревьев җил агач башларын селкетә 2. какшату; колебать общественные устои иҗтимагый нигезләрне какшату
креатура (сущ.)(ж) книжн. креатура (сүзе үтүчән берәр кешенең яки сүзе үтүчән иҗтимагый даирәләрнең ярдәме белән зур урынга куелган кеше)
междоусобие (сущ.)(с) книж. устар. үзара тынычсызлык, низаг, эчке буталыш, үзара тартыш, кычкырыш, сугыш, эчке чуалыш (мәсәлән, дәүләттәге төрле иҗтимагый группалар арасындагы тартыш)
минималист (сущ.)(м) книж. неодобр. минималист (куркаклык һәм кыюсызлык аркасында һәр иҗтимагый башлангычны минималь бурычлар белән чикләп калырга омтылучы)
наука (сущ.)(ж) 1. фән, гыйлем; советская наука совет фәне; общественные науки иҗтимагый фәннәр; по науке разг. фән таләпләренә туры китереп 2. (назидание) сабак, гыйбрәт
общежитие (сущ.)(с) 1. тулай торак; студенческое общежитие студентлар тулай торагы 2. (общественный быт) җәмгыять тормышы, иҗтимагый тормыш; правила социалистического общежития социалистик тормыш кагыйдәләре
общественно-политический (прил.)иҗтимагый-политик; иҗтимагый-сәяси; общественно-политическая деятельность иҗтимагый-политик эшчәнлек
общественный (прил.) 1. иҗтимагый; общественный строй иҗтимагый строй; общественные науки иҗтимагый фәннәр 2. җәмәгать …ы, җәмәгатьчелек …ы; общественная работа җәмәгать эшләре; общественные организации җәмәгать оешмалары; общественное мнение җәмәгатьчелек фикере; общественный обвинитель җәмәгатьчелек гаепләүчесе 3. (принадлежащий обществу) җәмәгать …ы; общественное имущество җәмәгать милке 4. (совместный) бергәләп; общественная обработка земли җирне бергәләп эшкәртү 5. (любящий общество, компанию) җәмәгатьчел; он человек общественный ул җәмәгатьчел кеше на общественных началах җәмәгатьчелек тәртибендә, түләүсез, бушлай
парнасец (сущ.)(м)парнасчы ( 1. француз шагыйрьләре төзегән Парнас группировкасы члены; 2. перен. иҗтимагый тормыштан аерылган шагыйрь)
полицейщина (сущ.)(ж)полицейщина (полиция режимы, иҗтимагый тормышны полиция күзәтүе астына алу)
преемница (сущ.)(ж) книж. 1. варис (берәүнен иҗтимагый хокукларын, иҗтимагый Вазыйфаларын үз өстенә алып дәвам иттерүче); 2. дәвам иттерүче; М.Горький гениальный преемник великих писателей-реалистов XIX века М.Горький XIX йөздә яшәгән бөек реалист язучыларның эшен гениаль дәвам иттерүче
пульс (сущ.)(м)прям., перен. пульс; нормальный пульс нормаль пульс; слабый пульс зәгыйфь пульс; проверить пульс пульсны тикшерү (тотып карау); пульс общественной жизни иҗтимагый тормыш пульсы
раскол (сущ.)(м) 1. см. расколоть, расколоться; раскол мрамора мраморның ватылуы 2. рел. раскол (Россиядә 17нче гасырда барлыкка килгән һәм рәсми чиркәүгә каршы чыккан берничә мәзһәп барлыкка китергән дини-иҗтимагый хәрәкәт)
рецепция (сущ.)(ж) мн. нет, науч. рецепция, кабул итеп үзләштерелү (башка иҗтимагый шартларда барлыкка килгән җәмгыять һәм культура формаларын билгеле бер җәмгыятьнең кабул итеп үзләштерүе)
славянофильство (сущ.)(с)славянофиллык (19 йөз урталарында рус иҗтимагый хәрәкәтендә туган консерватив агым)
социалистка (сущ.)(ж) см. социалист социально (нареч.)социаль яктан, җәмгыять өчен, иҗтимагый яктан; социально чуждый элемент җәмгыять өчен чит элемент
социально-бытовой (прил.)иҗтимагый-көнкүреш...-ы; социаль-көнкүреш...-ы; социально-бытовая тема социаль-көнкүреш темасы
социально-политический (прил.)социаль-политик, иҗтимагый-политик; социально-политический строй иҗтимагый-политик төзелеш
социально-экономический (прил.)социаль-экономик, иҗтимагый-экономик; социально-экономическая политика социаль-экономик политика
социальный (прил.) 1. иҗтимагый; социальное положение иҗтимагый хәл 2. социаль; социальная революция социаль революция
социологизм (сущ.)(м) мн. нет, науч. социологизм (иҗтимагый күренешләрне буржуаз социология күзлегеннән чыгып аңлату)
II(сущ.)(м) 1. стан (ерак кырларда эшләгәндә колхозчылар урнашкан урын); полевой стан кыр станы 2. прям., перен. стан, як (көрәшүче, сугышучы як; иҗтимагый политик төркем); вражеский стан дошман ягы
стратегия (сущ.)(ж)стратегия ( 1. сугыш алып бару 2. перен. иҗтимагый, политик көрәштә җитәкчелек )
трибуна (сущ.)(ж)прям., перен. трибуна; трибуны стадиона стадионның трибуналары; подняться на трибуну трибунага менү; газета подлинная трибуна общественного мнения газета чын-чынлап иҗтимагый фикер трибунасы
уклонение (сущ.)(с) см. уклониться; уклонение от общественно-полезного труда иҗтимагый-файдалы хезмәттән качарга тырышу
упадочник (сущ.)(м) книж. 1. төшенкелекче (иҗтимагый тормышта, фәндә, әдәбиятта һәм сәнгатьтә төшенкелек дәверен чагылдыручы кеше); декаденты-упадочники төшенкелекче декадентлар; 2. неодобр, төшенкелеккә бирелүчән кеше
упадочничество (сущ.)(с) книжн. төшенкелек, өметсезлек, төшенкелеккә бирелү, өметсезлеккә бирелү (иҗтимагый тормышның берәр өлкәсендә)
утопия (сущ.)(ж) 1. филос. утопия (социаль үзгәртеп кору, идеаль иҗтимагый җәмгыять турында җәмгыять үсешендәге объектив закончалыкларны фәнни аңлауга нигезләнмәгән тәгълимат) 2. (неосуществимая мечта) буш хыял, тормышка ашмаслык хыял, фантазия, утопия 3. лит. утопия (идеаль ия, иҗтимагый төзелешле киләчәкне сурәтли торган әдәби әсәр)
фаворитизм (сущ.)(м) мн. (нет)фаворитизм (иҗтимагый тормышның, берәр өлкәсендә фаворитлар хөкем сөрүе)
формация (сущ.)(ж) 1. формация (кешелек җәмгыятенең үсешендә мәгълүм бер баскыч, стадия); общественно-экономическая формация иҗтимагый-экономик формация 2. формация; фикерләр, карашлар; люди новой формации яңача фикер йөртүче кешеләр 3. геол. формация (мәгълүм бер геологик дәвердә барлыкка килгән тау токымнары)
форум (сущ.)(м)форум ( 1. ист. борынгы Римда шәһәрнең иҗтимагый тормыш үзәге булып хезмәт иткән мәйдан 2. высок. күп кешеләр катнашкан җыелыш, съезд)
фрезовать (гл.) тех. с.-х. см. фрезеровать фрезоваться (гл.) страд. тех. с.-х. см. фрезероваться фрейдизм (сущ.)(м) мн. нет, книж. фрейдизм (психологиядә кешенең иҗтимагый тормышын бары тик биологик инстинктлар һәм теләкләр белән генә аңлатырга маташучы реакцион идеалистик агым)
хартия (сущ.)(ж)хартия ( 1. борынгы кулъязма 2. кайбер әһәмиятле иҗтимагый-политик эчтәлекле документларның исеме)
хроника (сущ.)(ж)хроника ( 1. ист. вакыйгаларны хронологик тәртип белән язып бару 2. лит. тарихи, политик, иҗтимагый һ.б.ш. вакыйгаларның тарихын үз эченә алган әдәби әсәр 3. газетада көндәлек вакыйгалар турында язылган кыска хәбәрләр бүлеге 4. документаль фильм)
шестидесятник (сущ.)(м) публиц. алтмышынчы еллар эшлеклесе (Россиядә XIX йөзнең 60нчы елларындагы иҗтимагый эшлекле)
Татарско-русский словарь:
II(возвр.)-страд от аклау II 1. оправдываться/оправдаться (об обвиняемом, подсудимом); обеляться/обелиться; оправдывать/оправдать, обелять/обелить себя; реабилитироваться 2. оправдываться/оправдаться, быть оправданным (о надеждах, предложениях, предсказаниях и т. п.); окупаться/окупиться (о затратах, расходах и т. д.); оправдывать (оправдать, окупать/окупить) себя; иҗтимагый тәрбиянең ~ган чаралары оправданные средства общественного воспитания 3. (гл.) страд. оправдываться, обеляться; реабилитироваться
гыйлем (сущ.) 1. книжн. наука;-знание;-ведение; табигать ~е естествознание; фәлсәфи ~нәр философские науки; иҗтимагый ~нәр общественные науки; хисап ~е арифметика; хокук ~е правоведение; законоведение; юриспруденция; әхлак ~е этика 2. в разн. знач. знание; ~нең урысныкы, татарныкы дигәне юк ( погов. ) знание не бывает русским или татарским (не имеет национальных границ); ~ китапның эчендә дә, тышында да ( погов. ) знание и в книге, и вне книги (в жизни); ~-акылның яртысы ( погов. ) знание-половина ума 3. разг. учёный, образованный человек; хәйран булды әнкәсе, ~ булгач бәбкәсе удивилась мать, когда сын стал образованным; газазил да бик ~ булган, ди говорят, Азазил (Демон) тоже был весьма учёным (образованным)
динамика (сущ.) 1. физ. динамика (отдел механики) 2. книжн. динамика (ход развития, изменения какого-л. явления); тарихи вакыйгалар ~сы динамика исторических событий; иҗтимагый үсеш ~сы динамика общественного развития 3. книжн. динамика (движение, действие, развитие); әсәрнең җанлы ~сы юк в произведении нет живой динамики
җанланыш (сущ.) 1. оживление; залда ~ оживление в зале 2. перен. активизация, подъём; иҗтимагый хәрәкәттәге ~ подъём в общественном движении
иҗтимагый (прил.) 1. общественный, социальный (строй, переворот, прогресс); җәмгыятьнең ~ бүленеше социальное деление общества; ~ мөнәсәбәтләр общественные отношения; ~ фәннәр общественные науки 2. общественный, коллективный, общий; ~ байлык общественное (коллективное) богатство
иҗтимагый аспект (сущ.) лингв. социальный аспект
иҗтимагый тел белеме (сущ.) лингв. социальное языкознание
иҗтимагый теория (сущ.) лингв. общественная теория (происхождения языка)
иҗтимагый-икътисадый (прил.) социально-экономический
консолидацияләү (гл.)(перех.) 1. книжн. консолидировать || консолидирование, консолидация; иҗтимагый көчләрне ~ консолидация общественных сил 2. фин. консолидировать (превращать текущие краткосрочные государственные долги в долгосрочные); заемнарны ~ консолидировать займы
социаль (прил.) 1. в разн. знач. социальный 2. см. иҗтимагый; ~ чыгыш социальное происхождение ~ гаделлек социальная справедливость; ~ тигезсезлек социальное неравенство; ~ хәл социальное положение
социаль диалект (сущ.) лингв. социальный диалект; см. тж. социолект социаль тел белеме (сущ.) лингв. см. иҗтимагый&тел&белеме
социаль-экономик (прил.) социально-экономический; см. иҗтимагый-икътисади
сыйфатлау (гл.)(перех.) 1. характеризовать, охарактеризовать кого-что || характеристика; оста ~у мастерская характеристика; иҗтимагый күренешләрне ~у охарактеризовать общественные явления 2. обрисовывать/обрисовать, описывать/описать кого-что || обрисовывание, описание; табигать күренешләрен ~у описание пейзажа
татар иҗтимагый үзәге (сущ.) ТОЦ [татарский общественный центр]
(сущ.) в разн. знач. книжн. функция; иҗтимагый ~ләр функции общественного бытия; баш мие ~се функция головного мозга; тригонометрик ~ләр тригонометрические функции; хезмәт ~се служебная функция
юнәлешендәге (прил.) в изафетн. сочет. см. юнәлештәге юнәлешле (прил.) в разн. знач. направленный; демократик ~ иҗтимагый үзгәрешләр демократически направленные общественные изменения
Тәсадеф