Русско-татарский словарь:
беспросветный (прил.) 1. дөм [караңгы]; кап-караңгы, яктырмас; беспросветная тьма дөм караңгылык 2. перен. шатлыксыз, күңелсез, өметсез, караңгы; беспросветная тоска өметсез сагыну
бузовать (гл.) простореч. тукмаклау, кыйнау, дөмбәсләү
ввалить (гл.) 1. эчкә ыргыту, эчкә ташлау, эчкә аудару (берәр авыр әйберне); 2. простореч. дөмбәсләү, кыйнау, кундырып алу
взбучить I(гл.) простореч. 1. (отколотить) дөмбәсләү, пешерү, кыздыру (кыйнау, кыйнап ташлау мәгънәсендә); 2. (выругать) сүгеп ташлау, орышу
всколошматить (гл.)просторен кыйнап ташлау, дөмбәсләү, тукмап ташлау
глаз (сущ.)(м) 1. күз; голубые глаза зәңгәр күзләр; зажмурить глаза күзләрне кысу; вытаращить глаза күзләрне акайту; сомкнуть глаза күзләрне йому; в глазах двоится күзгә икәү булып күренү; в глазах рябит күзләр әлҗе-мөлҗе килә; играть глазами күзләрне уйнату; определить расстояние невооруженным глазом ераклыкны гади күз белән билгеләү 2. караш, карау; окинуть глазами караш ташлау 3. перен. күзәтү, карау, багу; хозяйский глаз хуҗаларча карау; за ними нужен глаз да глаз аларны гел күзәтеп торырга кирәк; у семи нянек дитя без глазу посл. син дә мулла, мин дә мулла, атка печән кем сала? иметь перед глазами что күз алдында тоту; не попадайся на глаза күземә күренмә, күземә күренәсе булма; бросаться (кидаться) в глаза күзгә бәрелеп тору, күзгә ташлану; во все глаза глядеть дүрт күзләп карау, зарыгып көтү; в глаза говорить күзенә карап әйтү, күзенә бәреп әйтү; в глаза не видел кого, прост. күргәнем дә юк; в глазах кого, чьих каршында, күз алдында; в глазах темнеет күз аллары караңгылана; глаза бы не глядели күрәсе дә килми, каберең якын булмасын; глаза горят на что күзләре кыза; глаза на лоб лезут исең-акылың китәрлек, күзләрең шар булырлык; глаза на мокром месте күзеннән агыза да тора; глаз не казать (не показывать) күзгә-башка күренмәү; глаза разбегаются кайсына карарга да белмәү; глаза разгорелись күзе кызды, күзе янды; глаза смыкаются (слипаются) күз йомыла, йокы килә; глазом не моргнуть күзен дә йоммау, уйлап та тормау; делать большие глаза шаккатып карап тору; для отвода глаз күз буяу өчен; есть (пожирать) глазами йотардай (ашардай) булып карау; за глаза (говорить) үзе юкта; күз артында; куда глаза глядят (идти) теләсә кай якка, дүрт ягы кыйбла; на глаз якынча, чама белән; на глазах күз алдында, күз каршында; наметанный глаз очлы күз, тәҗрибәле кеше; насколько хватает глаз күз күрә алган кадәр; не знать, куда глаза деть күзне кая яшерергә белмәү, кая керергә тишек тапмау; ни в одном глазу аек, күзенә дә чыкмаган; простым (невооруженным) глазом гади күз белән; ради чьих прекрасных глаз кемнеңдер матур күзләре өчен, һич кирәкмәгәнгә; с глаз долой күз алдыннан кит; күземнән югал, күземә күренмә; с глаз долой, из сердца вон погов. хәзер ике ятып бер төшемә керми; с глазу на глаз кара-каршы, күзгә-күз, икәүдән-икәү генә; с какими глазами появиться (показаться) куда ни күз белән күренмәк кирәк, кеше күзенә күренергә оят; смотреть (глядеть) в глаза кому күзенә генә карап тору, ялагайлану, куштанлану; смотреть (глядеть) прямо (смело) в глаза чему [курыкмыйча] күзенә туп-туры карау; смотреть (глядеть) в оба глаза уяу булу, аң булып тору; упасть в глазах кого күздән төшү, абруй югалу; хоть глаз выколи дөм-караңгы, күзгә төртсәң дә күренми; читать по глазам күзенә карап белү, күзенә карап чамалау
дно (сущ.)(с)төп; дно реки елга төбе; на дне бочки осталась вода мичкә төбендә су калган; идти ко дну 1) (о человеке и предмете) төпкә китү, су төбенә китү; 2) (о судне) бату, һәлак булу вверх дном чәлпәрәмә килү; золотое дно төшемле урын, бай чыганак; до дна беткәнче, төбенә кадәр, ахырына кадәр; на дне души күңел түрендә; на дне моря найти (сыскать) или со дна моря достать җир астыннан эзләп табу; ни дна ни покрышки кому, прост. җир упкыры, дөмеккере; пустить ко дну батыру
драка (сущ.)(ж)сугыш, сугышу, кыйнаш, кыйнашу после драки кулаками не машут туйдан соң дөмбергә
дубасить (гл.) 1. кого-что, прост. (избивать) тукмау, дөмбәсләү, төю 2. по чему, во что каты шакылдату, дөбердәтү; дубасить в дверь ишекне дөбердәтү
загащиваться (гл.) разг. см. загоститься загвоздить (гл.) простореч. 1. (вколотить) кадаклап кую, кагып кую; 2. перен. (начать бить, колотить) тукмый башлау, дөмбәсли башлау, кыйный башлау; 3. перен. колагына туку, кат-кат әйтү; 4. аптырашта калдыру; загвоздить вопрос сорау белән аптырашта калдыру
задний (прил.)арткы, арт …; заднее колесо арткы тәгәрмәч быть без задних ног бик нык ару, арып егылу, аяксыз калу; задний проход анат. арт юл; задним числом үткән число белән; задним умом крепок туйдан соң дөмбергә; задняя мысль астыртын уй, яшерен фикер; на задних лапках стоять (ходить) перед кем табан ялау, тәлинкә тоту, ялагайлану
задубасить (гл.), разг. фам. 1. дөбердәтә башлау, кага башлау; задубасить кулаками в дверь йодрык белән ишекне дөбердәтә башлау; 2. дөмбәсли башлау
залупать (гл.) простореч. см. залуплять залупаться (гл.) простореч. см. залупляться залупить (гл.) разг. 1. (задрать) куптару; 2. простореч. вульг. (начать лупить, бить) дөмбәсли башлау, каты кыйный башлау, тукмый башлау; 3. простореч. бик каты кыйнау, үтергәнче кыйнау
зги ни зги не видно = дөм караңгы, күзгә төртсәң күренми, бернәрсә дә күренми
издохнуть (гл.) 1. үлү (хайваннар турында) 2. груб. (о человеке) дөмегү, тончыгу
II(сущ.)м( нескл. ) простореч. бетте, дөмекте, тончыкты, һәлак булды
колотить (гл.) 1. по чему, во что сугу, шакылдату, кагу; колотить в дверь ишек кагу 2. кого-что, разг. кыйнау, тукмау, дөмбәсләү, төю 3. что вату, җимерү; колотить посуду савыт-саба вату 4. кого-что, разг. калтырату; его колотит лихорадка аны бизгәк калтырата
колошение (сущ.)(с) см. колоситься колошматить (гл.) простореч. тукмау, дөмбәсләү (кыйнау)
костылять (гл.) простореч. вульг. кыйнау, дөмбәсләү, тукмау
кромешный (прил.): ад кромешный мәхшәр, түзеп тора алмаслык хәл; тьма кромешная дөм караңгылык]
лупить (гл.) прост. 1. что (отдирать кору) каезлау, кайры куптару, кайры салдыру; (отдирать лыко) курыс төшерү 2. что (очищать от шелухи) кабыгын арчу 3. кого-что (сильно бить) чыбыклау, тукмау, дөмбәсләү, яру, кисү (кыйнау мәгънәсендә)
лупцовать (гл.) простореч. сыдыру, чыбыклау, дөмбәсләү, кыйнау
мутузить (гл.) простореч. дөмбәсләү, тукмау, кыйнау
наколошматить (гл.) простореч. вульг. дөмбәсләп ташлау, тукмап ташлау
накостылять (гл.) простореч. вульг. дөмбәсләп (тукмап) ташлау
непроглядный (прил.); непроглядный мрак или непроглядная тьма (темень) дөм-караңгы; күзгә төртсәң, күренмәс; непроглядная ночь кап-караңгы төн; непроглядный туман бик куе томан
непроницаемый (прил.) 1. үткәрмәүчән, үткәрми торган (су, дым, тавыш һ.б.ш.), непроницаемая перегородка тавыш үткәрми торган бүлгеч 2. кап-караңгы, дөм-караңгы; непроницаемая мгла кап-караңгы караңгылык; непроницаемая темень дөм-караңгы 3. перен. яшерен; непроницаемая тайна яшерен сер
окочуриться (гл.) простореч. вульг. кату, дөмегү (үлү мәгьнәсендә)
опьянение (сущ.)(с)прям., перен. исерек, исереклек; в состоянии сильного опьянения дөм исерек хәлдә; любовное опьянение мәхәббәт исереклеге
отбузовать (гл.) простореч. тукмаклап ташлау, дөмбәсләп ташлау
отволочить (гл.) простореч. 1. (волоча, оттащить) сөйрәп илтеп ташлау, өстерәп илтеп ташлау; 2. (отколотить) тукмап ташлау, дөмбәсләп ташлау, кыйнап ташлау; 3. (кончить волочить проволоку) тимер чыбыкны сузып бетерү; 4. (изготовить волочением) сузып тимер чыбык ясау
отдубасить (гл.)кого, прост. дөмбәсләп (тукмаклап) ташлау
отдумывать (гл.) см. отдумать отдуть (гл.) 1. разг. (өреп) чыгару, (өреп) җибәрү, (өреп) китерү; ветром отдуло всю тину к берегу җил (өреп) барлык бака ефәген яр буена китергән; 2. простореч. тукмап ташлау, дөмбәсләп ташлау; 3. простореч. шутл. бару; верст пятнадцать отдули унбиш чакрым чамасы бардык
отлупить (гл.)кого. прост. тукмап (кыйнап) ташлау, дөмбәсләү
оттузить (гл.) разг. тукмап ташлау, дөмбәсләп ташлау
отчубучить (гл.) простореч. устар. тукмау, дөмбәсләү, пешерү
передрать (гл.) 1. простореч. фам. урталай ерту; 2. разг. фам. ертып бетерү, ерткалап бетерү (күпне, барысын да); 3. разг. фам. (күп кешене) дөмбәсләп ташлау, кыйнап ташлау; 4. ярдырып бетерү; 5. яңадан ярдыру, кабат ярдыру
подохнуть (гл.) 1. үлү, кырылу, үлеп (кырылып) бетү (хайваннар турында), овцы подохли сарыклар үлеп беткән 2. прост. дөмегү, кату, тончыгу (кешеләр турында)
подтяпывать (гл.) простореч. обл. см. подтяпать подубасить (гл.) разг. фам. 1. бераз дөмбәсләп алу, бераз тукмап алу; 2. бераз шакылдатып алу; подубасил в дверь ишекне бераз шакылдатып алды, бераз дөбердәтеп алды
поколеть (гл.) простореч. см. околеть поколотить (гл.) 1. что. по чему, во что и без доп. бәргәләп (суккалап) алу; суккалап карау 2. кого. разг. (побить) дөмбәсләү, тукмау, кыйнау 3. что. прост. (разбить все, многое) кырып (ватып) бетерү
полупить (гл.) разг. 1. бераз әрчеп алу; полупить орехов бераз чикләвек әрчеп алу; 2. бераз каезлап алу, бераз кайры куптарып алу; 3. фам. (побежать) шылу, таю, элдертү; 4. (побить) дөмбәсләп алу, тукмап алу
помять (гл.) 1. бераз таушалдыру, бөгәрләү, тәпәрләү, бөтәрләндерү; тәпәрләп бетерү; помять одежду киемне тәпәрләп бетерү 2. таптау, таптап бетерү; помять траву үләнне таптау помять бока кому кабыргасын санау, дөмбәсләү
потузить (гл.) простореч. бераз тукмап алу, дөмбәсләү, кыйнау
пощелкать (гл.) разг. 1. шартлатып алу; пощелкать языком тел шартлатып алу; 2. фам. (надавать щелчков, побить) чиртү, чирткәләү, дөмбәсләп алу, тукмап алу. Пощелкать орехов шарт-шорт ватып чикләвек ашап алу
пропадом пропади [все] пропадом! = дөмек!, дөмеккере!
разбор (сущ.)(м) 1. см. разобрать1-5; разбор предложения җөмлә тикшерү; разбор дела эшне карау; брать без разбора сайламыйча алу 2. спец. сорт, сыйфат; мука второго разбора икенче сорт он к шапочному разбору туй үткәч дөмбергә
разорвать (гл.) 1. что ерту, ертып бетерү, ертып ташлау; өзү, өзеп бетерү, өзеп ташлау; разорвать письмо хатны ертып ташлау; разорвать цепь чылбырны өзү 2. кого-что (растерзать) ботарлау, ботарлап бетерү, ботарлап ташлау 3. кого-что шартлату, җимертү, ваттыру; котел разорвало безл. казан шартлаган 4. перен. өзү, туктату (бәйләнешне); разорвать дипломатические отношения дипломатик мөнәсәбәтләрне өзү чтоб тебя разорвало! прост. чәнчелеп кит!; дөмек!
садить (гл.) 1. см. посадить1, 2, 3, 4, 5, 6; 2. обл. см. сажать3; 3. простореч. вульг. кыйнау, тукмау, дөмбәсләү; 4. перен. простореч. сиптерү, элдертү; мальчишка так и садит по дороге малай юлдан элдертә генә
свернуть (гл.) 1. что төрү, төреп кую, түгәрәкләп төреп кую; бетерү; свернуть ковер келәмне түгәрәкләп төреп кую; свернуть папиросу тәмәке төрү 2. что (о растениях лепестки, листья) ябу, кысу ( мәс. үсемлек үзенең яфракчыгын, чәчәген) 3. перен. что кыса (тарайта, киметә) төшү; свернуть фронт фронтны тарайта төшү 4. бер читкә борылу, борылып кереп китү; юл сабу; свернуть с дороги юлдан бер читкә борылу 5. перен. что бору; свернуть разговор на прежнее сүзне искегә бору 6. что (сломать) бора-бора рәтен китәрү, бора-бора бозып бетерү ( мәс. ачкычны) свернуть голову (шею) кому 1) муенын бору, муенын сындыру; 2) перен. харап итү, башына җитү, дөмектерү
сдохнуть (гл.) 1. (о животных) үлү, кырылу (хайваннар турында) 2. груб. (о человеке) дөмегү, тончыгу
совершенно (нареч.) 1. тулысынча, тәмам, бөтенләй; һич, һич тә, бер дә; он совершенно оглох ул бөтенләй чукракланган; совершенно не нужно бөтенләй кирәге юк; думать совершенно о другом бөтенләй икенче нәрсә турында уйлау; 2. : совершенно белый ап-лак; совершенно верно бик дөрес, дөп-дөрес, һичшиксез дөрес; совершенно здоровый сап-сау; совершенно новый өр-яңа; совершенно нормальный бик нормаль; совершенно прав тулысынча хаклы; совершенно слепой дөм-сукыр, тома сукыр
темень (сущ.)(ж) разг. караңгы, караңгылык; непроглядная темень дөм-караңгы
(нареч.) 1. караңгы; темным-темно кап-караңгы, дөм-караңгы 2. в знач. сказ. безл. караңгы; темно, хоть глаз выколи күзгә төртсәң күренмәслек караңгы; здесь не так темно монда бик караңгы түгел
тузить (гл.)кого. прост. тукмау, йодрыклау, дөмбәсләү
тулумбасить (гл.) 1. устар. (играть на тулумбасе) тулумбас кагу; 2. простореч. шутл. йодрык белән кыйнау, тукмау, дөмбәсләү
тыща (сущ.)(ж) обл. см. тысяча тьма I(сущ.)(ж) 1. караңгылык, дөм караңгы; ночная тьма төн караңгылыгы; тьма кромешная дөм караңгы 2. перен. (невежество) наданлык, томаналык, караңгылык, культурасызлык
укокать (гл.) простореч. вульг. см. укокошить укокошить (гл.)кого-что, прост. бәреп үтерү, дөмектерү, үтерү
утетешить (гл.) простореч. вульг. үтерү, дөмектерү
утюжить (гл.) 1. что үтүкләү, өтеләү; утюжить брюки чалбар үтүкләү 2. перен. кого, прост. (колотить) тукмау, дөмбәсләү 3. перен. что тигезләү, таптау, таптап үтү; танки утюжат окопы танклар окопларны таптап үтәләр
ухлестываться (гл.) простореч. см. ухлестаться ухлопать (гл.) прост. 1. кого-что (убить) үтерү, башын бетерү, дөмектерү 2. что (истратить) тоту, туздыру, сарыф (исраф, әрәм) итү, түгү; ухлопать много денег бик күп акча исраф итү
шапочный (прил.)бүрек …ы, бүрек тегү …ы; шапочная мастерская бүрек тегү мастерское шапочное знакомство очраклы танышлык; прийти к шапочному разбору туйдан соң дөмбергә
Татарско-русский словарь:
дөм I(прил.) непроглядный ||(нареч.) разг. совершенно, совсем; окончательно ||(сущ.) разг. тьма, темень, мрак
дөмбәләк (сущ.) муз. думбелек (музыкальный инструмент)
дөмбәскә (сущ.) диал. 1. кочки (бугры) на болоте 2. дёрн; (большой) ком земли с корнями
дөмбәскәле (прил.) кочковатый, с кочками
дөмбәскәлек (сущ.) диал. кочкари, кочкарник обл. дөмбәсләнү (гл.) страд. от дөмбәсләү
дөмбәсләтү (понуд.) от дөмбәсләү
дөмбәсләү (гл.)(перех.) разг. 1. избивать, избить; колотить, поколотить, дубасить, отдубасить, лупить/налупить, отлупить прост. ; йодрыклар белән аркасын ~ү дубасить по спине кулаками 2. перен. разбить, раздавать, побить, колотить, поколотить (противника, вражеское войско)
дөмбе (сущ.) ботало (рыбная снасть)
дөмегү (гл.)(неперех.) груб. прост. 1. (о человеке) дохнуть, сдохнуть, подыхать/подохнуть, издыхать/издохнуть 2. перен. пропадать/пропасть, сгинуть; проваливаться, пропасть прост. 3. перен. утыкаться/уткнуться; китабына ~ккән уткнулся в свою книгу 4. в желат. накл. дөмеккере! пропади пропадом!; чтоб тебе (ему) провалиться (сквозь землю, в тартарары)!
дөмектерү (гл.)(перех.) груб. прост. пристукнуть, ухлопать, угрохать, кокнуть, тюкнуть, шлёпнуть, пришить
дөммә-дөм (сущ.) диал. непроглядная тьма (темень); непроглядный мрак
төм (част.) усил. см. дөм төмән I(числ.) десять тысяч; бернең бәласе меңгә, меңнең бәласе ~гә (посл.) вина одного вменяется в вину тысяче, а вина тысячи-десяти тысячам (человек) ||(сущ.) ист. 1. темь (десятитысячное войсковое подразделение) 2. темь (административная единица, которая должна была предоставить правительству десять тысяч воинов); губерния 3. темь (центр такой административной единицы, губернии)
түнкәреш (сущ.) 1. перевёртывание (вверх дном) 2. см. түнкәрелеш түнкәртү 1. (понуд.) от түнкәрү; велеть или заставить перевернуть вверх дном ( преимущ. в букв. знач.) 2. разг. см. түнкәрү түнкәрү (гл.)(перех.) 1. переворачивать/переворотить, перевёртывать/перевернуть || переворачивание, перевёртывание; ставить/поставить вверх дном 2. перен. прост. см. дөмектерү түнкәю (гл.)(неперех.) валиться/свалиться набок; наклоняться/наклониться; стоять косо, с наклоном или набекрень (о головном уборе)
Тәсадеф