Русско-татарский словарь:
авангардизм (сущ.)(м)авангардизм (20нче гасырда сәнгатьтә реализмнан качып яңа сурәтләү чаралары һәм формалар эзли торган юнәлешләрнең гомуми исеме)
апеллировать (гл.) 1. юр. апелляция бирү 2. к кому-чему мөрәҗәгать итү; апеллировать к общему собранию гомуми җыелышка мөрәҗәгать итү
арийцы (сущ.)ариецлар, арийлар (буржуаз •фәндә һинд-европалыларның гомуми исеме)
артельный (прил.) 1. артель …ы; артельный устав артель уставы 2. (общий) гомуми, уртак
архиерей (сущ.)(м)архиерей (христианнарда югары дини дәрәҗәләрне белдерү өчен гомуми исем)
бастилия (сущ.)(ж)Бастилия ( 1. Парижда дәүләт төрмәсе; 1789 елда баш күтәрүче халык тарафыннан алынган һәм җимерелгән; 2. перен. зур политик төрмәләрнең гомуми кушаматы)
валовой (прил.)тулай, тулаем, барлык, гомуми; валовая продукция тулай продукция; валовой доход барлык керем
возложение (сущ.) см. возложить возложить (гл.)что 1. (тантаналы рәвештә) өстенә салу, өстенә кую; возложить венки на могилу венокларны кабер өстенә кую 2. (поручить) йөкләү, тапшыру, кушу; возложить общее руководство гомуми җитәкчелекне йөкләү; возложить ответственность на кого җаваплылык йөкләү; возложить вину на кого гаепле санау
всеобуч (сущ.)(м)гомуми мәҗбүри уку, всеобуч
всеобщий (прил.)гомум, гомуми; бөтен; всеобщее избирательное право гомуми сайлау хокукы
всеобщность (сущ.)(ж)гомумилек
гастрономия (сущ.)(ж)гастрономия (азык-төлек товарларының гомуми атамасы)
генерализация (сущ.)(ж) 1. генерализация, гомумиләштерү (аерым күренешне нинди дә булса гомуми принципка буйсындыру); 2. мед. генерализация, таралу, җәелү (авыру процессының бөтен тәнгә таралуы)
генерализировать (гл.)генерализацияләү, гомумиләштерү (аерым күренешне нинди дә булса гомуми принципка буйсындыру)
гробокопатель (сущ.)(м) 1. устар. кабер казучы; 2. перен. ирон. чокчынучы галим (борынгы тарихны бик күп тикшереп маташып, гомуми нәтиҗә ясый алмаган сәләтсез галим)
дедукция (сущ.)(ж) лог. дедукция (гомумидән хосусыйга бару юнәлешендә фикер йөртү)
декадентство (сущ.)(с) иск. , лит. декадентлык (19нчы йөз ахырында 20нче йөз башында әдәбиятта һәм сәнгатьтә төшенкелек һәм чиктән тыш индивидуализм белән характерлана торган буржуаз, антиреалистик юнәлешләрнең гомуми исеме)
диалектика (сущ.)(ж)диалектика ( 1. филос. табигать, кешелек җәмгыяте һәм фикерләү хәрәкәтенең һәм үсешенең гомуми закончалыклары турында философик фән 2. табигать, җәмгыять һәм фикерләү үсешенең процессы)
желтоцвет (сущ.)(м)сары чәчәк (сары чәчәкле үләннәрнең гомуми исеме)
забастовка (сущ.)(ж)эш ташлау, забастовка; всеобщая забастовка гомуми эш ташлау; объявить забастовку забастовка игълан итү
заразиться (гл.)чем 1. йоктыру, ияртү, эләктерү; заразиться гриппом грипп йоктыру 2. перен. бирелү, кушылу, уртаклашу; заразиться общей радостью гомуми шатлыкка бирелү
землеведение (сущ.)(с)җирне өйрәнү, җир белеме (җир йөзенең гомуми физик-географик закончалыкларын өйрәнә торган фән, физик географиянең бер тармагы), космическое землеведение космостан торып җирне өйрәнү
иммунитет (сущ.)(м)иммунитет ( 1. мед. , биол. организмның йогышлы авыруларга каршы тора алучанлыгы 2. юр. аерым кешеләрнең, мәсәлән, дипломатия вәкилләренең, кайбер гомуми законнарга буйсынмау хокукы)
индукция (сущ.)(ж)индукция ( 1. лог. аерым фактларга нигезләп гомуми нәтиҗә чыгару методы 2. физ. нинди дә булса үткәргечне магнит кырында хәрәкәт, иттергәндә, шул үткәргечтә электр тогы барлыкка килү)
интерес (сущ.)(м) 1. кызыксыну, игътибар, дикъкать итү; это событие вызывает общий интерес бу вакыйга гомуми кызыксыну тудыра 2. (значительность) әһәмият, мөһимлек 3. файда, мәгънә; нет никакого интереса ехать туда анда барудан бер файда да (бер мәгънә дә) юк 4. обычно мн. интересы мәнфәгать, ихтыяҗ, кирәклек; в интересах трудящихся хезмәт ияләренең ихтыяҗларыннан чыгып
казуистика (сущ.)(ж)казуистика ( 1. гомуми догматик, схоластик положениеләрне аерым хосусый очракларга карата куллану теориясе 2. перен. ялган яки шикле положениеләрне исбат итүдә осталык, тапкырлык)
коалиция (сущ.)(ж)коалиция (гомуми максатларга ирешү өчен илләрнең, төрле караштагы төркемнәрнең берләшүе)
коллективность (сущ.)(ж)коллективлык, күмәклек, уртаклык, гомумилек
коллективный (прил.)коллектив …, гомуми, уртак …, күмәк …, бергәләп эшләнгән; коллективный труд коллектив хезмәт; коллективное выступление күмәк чыгыш
колокольня (сущ.)(ж)чиркәү манарасы со своей колокольни смотреть на что үз күзлегеңнән генә карау (гомуми фикер белән исәпләшмәү)
концепт (сущ.)(м)гомуми төшенчә, гомуми рәвештә күз алдына китерү
космология (сущ.)(ж) мн. (нет)космология (галәм турындагы гомуми тәгълимат)
местничество (сущ.)(с)местничество ( 1. 15-17 йөзләрдә Москва Русенда боярларны ата-бабаларының тоткан урыннарына һәм нәселенә карап дәүләт хезмәтенә урнаштыру тәртибе 2. гомуми эшләргә зарар китереп, тар һәм җирле интересларны гына яклау)
негритос (сущ.)(м)негритос (көньяк-көнчыгыш Азиядә яшәүче берничә этник группаның гомуми исеме)
норманны (сущ.) мн. норманнар (урта гасырларда Скандинавиядә яшәгән кабиләләрнең гомуми исеме)
обобщать (гл.) см. обобщить обобщаться (гл.) книж. 1. см. обобщиться; 2. страд. гомумиләштерелү, нәтиҗә чыгарылу
обобщене (сущ.)(с) 1. см. обобщить; 2. (общий вывод) гомумиләштерү, гомуми нәтиҗә; широкие обобщеня киң күләмдәге гомуми нәтиҗәләр
обобщить (гл.)что гомумиләштерү, гомуми нәтиҗә чыгару, йомгаклау; обобщить опыт тәҗрибәне гомумиләштерү
обобщиться (гл.) книж. гомумиләшү
общеобразовательный (прил.)гомуми белем …ы; общеобразовательная школа гомуми белем мәктәбе
общеполитический (прил.)гомуми политик, гомумполитик; общеполитический вопрос гомуми политик мәсьәлә; общеполитическое положение гомумполитик хәл
общесоюзный (прил.)гомумсоюз күләмендәге, бөтен союз өчен гомуми, бөтенсоюз …ы; общесоюзное министерство бөтенсоюз министрлыгы; иметь общесоюзное значение бөтенсоюз күләмендә әһәмияткә ия булу
общий (прил.) 1. гомуми, барысы өчен дә бер, һәркемгә караган; общее мнение гомуми фикер; общее собрание гомуми җыелыш; общее образование гомуми белем 2. күмәк эшләнә торган; уртак; общие деньги уртак акча 3. гомуми, уртак, бертөрле; иметь общие интересы теләкләр уртак булу 4. гомуми, тулаем, барлык, бөтен; общий итог гомуми сумма; общее количество студентов студентларның гомуми саны 5. гомуми, төп, детальләргә кермәгән; изложить что-л. в общих чертах берәр нәрсә турында гомуми рәвештә сөйләп бирү в общем гомумән алганда; в общем и целом барысын бергәләп алганда; Общий рынок Гомуми базар
общность (сущ.)(ж)уртаклык, гомумилек, берлек, тулы охшашлык; общность языка тел уртаклыгы; общность взглядов карашлар берлеге; общность интересов теләкләр берлеге
общо (нареч.) разг. гомуми рәвештә, гомуми характерда; таркау; предложение было сформулировано очень общо тәкъдим бик гомуми характерда төзелгән иде
обязательный (прил.) 1. мәҗбүри, бурыч ителгән; всеобщее обязательное среднее образование гомуми мәҗбүри урта белем бирү 2. (услужливый) һәрвакыт булышырга хәзер, ярдәмчел
ост I(сущ.)(м) тех. (общесоюзный стандарт) ост (союз күләмендә кабул ителгән гомуми стандарт)
отвлеченный (прил.) 1. (прич.)от отвлечь; 2. (теоретический) гомуми, абстракт; отвлеченное понятие абстракт төшенчә 3. (мало конкретный) конкрет булмаган, абстракт; говорить об отвлеченных предметах конкрет булмаган әйберләр турында сүз йөртү отвлеченное имя существительное грам. абстракт исем
очерчивать (гл.) см. очертить очерчиваться (гл.) страд. 1. түгәрәкләп сызып алыну; 2. гомуми рәвештә сөйләп бирелү, гомуми рәвештә язып бирелү
пленарный (прил.)тулы, гомуми, пленар; пленарное заседание пленар утырыш
повальный (прил.)берсен дә калдырмый торган; гомуми; повальное увлечение гомуми мавыгу повальная болезнь уст. (эпидемия) үләт, кизү
поголовный (прил.) 1. баш исә биеннән (исәбен) …; поголовный счет скота терлекләрнең баш исәбен алу 2. гомуми, тулаем; поголовный учет гомуми учет
пользительный (прил.) простореч. обл. см. полезный пользование (сущ.)(с) см. пользоваться; находиться в общем пользовании гомуми файдалануда булу; право пользования файдалану хокукы
польстить (гл.)кому-чему 1. (лицемерно похвалить) ялагайланып мактау, ярарга тырышып мактау, салпы ягына салам кыстыру 2. күңелен күтәрү, куандыру; ему польстило всеобщее внимание гомуми игътибар аны бик куандырды
рассудочность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. 1. абстракт булу, артык гомуми булу (тормыш тәҗрибәсеннән аерылган булу); рассудочность выводов чыгарган нәтиҗәләрнең абстракт булуы; 2. (о характере) гакылның хистән өстенлеге, артык коры булу, хиссезлек
реализм I(сущ.)(м) филос. реализм ( 1. XIX-XX йөзләрдә кайбер корама фәлсәфи системаларның атамасы; 2. урта гасырларда гомуми төшенчәләр әйберләргә кадәр булалар һәм алардан бәйсез рәвештә реаль яшиләр, дигән схоластик, фәлсәфи тәгълимат). Наивный реализм филос. садә реализм (тышкы дөнья турында кешенең тойгылары биргән тәэсирләр белән реаль чынбарлыкның үзен бер ук дип караучы философик тәгълимат)
референдум (сущ.)(м)референдум (мөһим мәсьәлә турында гомуми тавышы кую юлы белән бөтен халыкның фикерен белү)
силикат (сущ.)(м)силикат ( 1. мин. хим. кремнезем кушылмалары рәтенә керә торган минералларның гомуми исеме; 2. кирпеч, фарфор, пыяла кебекләрнең гомуми исеме)
силикаты (сущ.) мн. силикат ( 1. кремнеземлы минералларның гомуми исеме 2. шундый минераллардан ясалган әйберләр)
силлогистика (сущ.)(ж) мн. (нет)силлогистика ( 1. филос. силлогизмнар турындагы тәгълимат; 2. перен. книж. ирон. практик әһәмияте булмаган гомуми фикер йөртүләр)
синекдоха (сущ.)(ж) лит. синекдоха (бөтен урынына аның кисәген, гомуми урынына хосусыйны атаудан гыйбарәт булган стилистик алым)
синтез (сущ.)(м)синтез ( 1. анализ юлы белән табылган мәгълүматларны бер бөтенгә берләштерүдән, гомумиләштерүдән гыйбарәт булган тикшеренү методы 2. хим. аерым состав өлешләрдән химик реакция юлы белән химик кушылмалар табу)
синтезирование (сущ.)(с) см. синтезировать синтезировать (гл.)что 1. синтезлау, гомумиләштерү, берләштерү 2. хим. синтез юлы белән китереп чыгару
скифы (сущ.) мн. скифлар (безнең эрага кадәр Кара диңгез буенда яшәгән күчмә кабиләләрнең гомуми исеме)
собирательный (прил.) 1. гомумиләштерелгән; собирательный образ гомумиләштерелгән образ 2. грам. җыйма …, җыю …; собирательные имена существительные җыйма исемнәр; собирательные числительные җыю саннары
соборный (прил.) 1. собор...-ы; соборный купол собор гөмбәзе; 2. устар. гомуми; бергәләп...-ган; соборное торжество гомуми тантана
собственность (сущ.)(ж)милек; общественная собственность гомуми милек; җәмәгать милке; частная собственность хосусый милек; личная собственность шәхси милек
социализация (сущ.)(ж)гомумиләштерү, социализация
струг I(сущ.)(м)( , фуганок кебек коралларның гомуми атамасы)
суммарный (прил.) 1. кушу нәтиҗәсендә (нәтиҗәдә) килеп чыккан; суммарное количество кушу нәтиҗәсендә килеп чыккан сан 2. гомуми, гомуми рәвештә…, гомумиләштерелгән; суммарные сведения гомумиләштерелгән мәгълүматлар
суммировать (гл.)что 1. (подвести итог) суммасын чыгару, кушып гомуми суммасын чыгару, хисаплап чыгару; суммировать расходы расходларның суммасын хисаплап чыгару 2. (обобщить) гомумиләштерү, гомум нәтиҗә чыгару, гомумиләштереп нәтиҗә чыгару; суммировать опыт [алынган] тәҗрибәне гомумиләштереп нәтиҗә чыгару
суммироваться 1. (гл.)гомумиләшү 2. (гл.) страд. от суммировать
топика (сущ.)(ж) филос. топика ( 1. только ед. берәр теманы бәян иткәндә гомуми фикерләрне файдалану сәнгате; 2. бертөрле очракларга карата кулланыла торган гомуми дәлил; 3. бар кешегә дә мәгълүм булган, чәйнәлгән фикер)
тотальный (прил.) книжн. гомуми, тоталь; тотальная война тоталь сугыш; тотальная мобилизация тоталь мобилизация
умозрительность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. филос. коры фикер йөртүгә нигезләнгәнлек, абстрактлык, артык гомумилек
унанимизм (сущ.)(м) мн. нет, лит. унанимизм (XX йөз француз әдәбиятында гомуми әхлак интереслары җирлегендә берләшү дигән булып, сыйнфый көрәшкә каршы чыккан вак буржуаз агым)
фактография (сущ.)(ж)фактларны тасвирлау (фактларга бернинди дә анализ ясамый һәм гомумиләштерми генә тасвирлау)
фон I(сущ.)(м) 1. фон, җирлек; төп төс 2. перен. (обстановка) шартлар, гомуми торыш; на фоне текущих международных событий агымдагы халыкара вакыйгалар шартларында
формальщина (сущ.)(ж) разг. пренебр. см. формалистика формант (сущ.)(м) лингв. формант (сүз ясагыч һәм сүз төрләндергеч кушымчаларның гомуми исеме)
фронтальный (прил.) 1. фронталь, фронтка туры юнәлдерелгән; фронтальная атака фронталь атака 2. перен. фронталь, гомуми; фронтальный опрос фронталь дәрес сорау
шапка (сущ.)(ж) 1. бүрек; меховая шапка мех бүрек; без шапки бүрексез 2. (заголовок в газете) гомуми баш дать по шапке прост. 1) (ударить) башына сугу, тондыру; 2) (уволить) сөрү, куу; на воре шапка горит каракның бүреге яна; получить по шапке 1) (получить удар) тукмак алу; 2; (быть уволенным) куылу, сөрелү; по Сеньке и шапка чиләгенә күрә капкачы; шапками закидать бүрек белән бәреп егу (дошманны җиңүгә җиңел карау); шапка-невидимка фольк. тылсымлы бүрек
шляхта (сущ.)(ж) ист. шляхта (элекке Польшада: вак дворяннарның гомуми исеме)
Татарско-русский словарь:
буталчыклык (сущ.) 1. 1) запутанность, путаница; хаотичность, беспорядок, хаос, сумбурность, сумбур; неразбериха; фикерләр ~гы запутанность мыслей; путаница в мыслях; хисләр ~гы беспорядок в чувствах 2) сумбур, суматоха, сутолока, суета, беспорядочность; тирә-юньдә гомуми ~к хөкем сөрә иде вокруг царила всеобщая неразбериха 2. разброд; идея ~гы идейный разброд
гомум (сущ.) книжн. народ, народная масса, народная толпа; ~ның игътибарын тарту увлечь народ; ~ тарафыннан кабул ителү быть принятым народной массой (народом); ~ җыены собрание (митинг) народа; ~га каршы бару быть против народа, народного мнения; не согласиться с мнением народной массы; идти против течения ||(прил.) 1. книжн. см. гомуми 2. в составе сложных слов обще-; все-; гомумдәүләт милке общегосударственное достояние; гомумтеоретик мәсьәләләр общетеоретические вопросы; гомумдәүләт теле общегосударственный язык
гомуми (прил.) 1. общий; всеобщий; единый; ~ кимчелек общий недостаток; ~ юнәлеш общее направление; ~ тел белеме общее языкознание; ~ һәм тулы коралсызлану всеобщее и полное разоружение; табигатьнең ~ законы всеобщий закон природы 2. общий, суммарный; митингка килүчеләрнең ~ саны общее количество участников митинга; ~ нәтиҗә общий результат; электростанциянең ~ көче суммарная мощность электростанции 3. общий, неконкретный; ~ фразаларга яшеренү прятаться за общими фразами 4. средний, общий; суның ~ катылыгы хим. средняя жёсткость воды; поездның ~ тизлеге средняя скорость поезда; еллык ~ температура среднегодовая температура 5. экон. валовой; общий; ~ табыш валовой доход; заводның ~ продукциясе валовая продукция завода 6. всеобщий; тотальный; повальный; ~ мобилизация тотальная (всеобщая) мобилизация; ~ һөҗүм общее наступление 7. обще-, все-; ~ сәяси әзерлек общеполитическая подготовка; ~ кулланыштагы термин общеупотребительный термин
гомуми интеграл (сущ.) мат. общий интеграл
гомуми лингвистика (сущ.) общая лингвистика
гомуми риторика (сущ.) общая риторика
гомуми тел белеме (сущ.) лингв. общее языкознание
гомуми үтәүчеле җөмлә (сущ.) лингв. обобщённо-личное предложение
гомуми фонетика (сущ.) общая фонетика
гомуми чишелеш (сущ.) мат. общее решение
гомумиләштерелгән (прил.) обобщенный, общий
гомумиләштерелү 1. (гл.) страд. от гомумиләштерү обобщаться; типизироваться 2. в знач.(прил.) гомумиләштерелгән обобщённый; типизированный; собирательный; ~гән эшче образы обобщённый образ рабочего
гомумиләштерү (гл.)(перех.) 1. обобщать/обобщить || обобщение; алдынгылар тәҗрибәсен ~ү обобщить опыт передовиков; табигать белеменең яңа ачылышларын материалистик ~ү материалистическое обобщение открытий естествознания 2. обобщать/обобщить, подытоживать/подытожить, подвести итог; суммировать; резюмировать || обобщение, подытоживание, суммирование; сөйләнгәннәрне ~еп әйткәндә подытоживая (резюмируя) сказанное; күзәтү нәтиҗәләрен ~ү обобщить (подытожить) результаты наблюдения; докладның ~гән өлеше резюмирующая часть доклада 3. обобществлять/обобществить || обобществление; авыл хуҗалыгы инвентарьларын ~ү обобществить сельскохозяйственный инвентарь; крестьян хуҗалыкларын ~ү обобществить крестьянские хозяйства 4. лит. иск. типизировать || типизирование; типизация; чынбарлыкны образларда ~еп бирү типизировать действительность в образах; шигъри әсәрләрдә ~ү алымы приёмы типизации в поэзии
гомумиләштерүче : гомумиләштерүче сүз грамм. обобщающее слово
гомумиләштерүче сүз (сущ.) лингв. обобщающее слово
гомумиләшү (гл.)(неперех.) книжн. 1. становиться/стать народным, обобществляться/обобществиться || обобществление; җитештерү коралларының ~үе обобществление орудий производства 2. распространиться, становиться/стать общеупотребительным; укрепиться, прочно установиться; ~еп киткән терминнар общеупотребительные термины; ~кән гадәт установившийся обычай
гомумилек (сущ.) 1. общность; всеобщность; единство; 2. см. тж. уртаклык; тел ~ге общность языка; карашларның ~ге единство (общность) взглядов; максатлар ~ге общность цели
гомумият (сущ.) книжн. вопросы, имеющие общее значение
кертү (гл.)(перех.) 1. вводить/ввести, впускать/впустить, пропускать/пропустить, пускать/пустить, заводить/завести кого-что, куда || введение, ввод, впуск, пропуск; шәһәргә гаскәр ~ү ввести войска в город; тамашачыларны залга ~ү впустить (пропустить) зрителей в зал; атны абзарга ~ү завести коня в конюшню 2. допускать/допустить, пропускать/пропустить, пускать/пустить || допуск, допущение кого к кому, чему-л.; авыру янына ~ү пропустить к больному; студентны имтиханнарна ~ү допустить студента к экзаменам 3. спорт. пропускать/пропустить, забивать/забить || пропуск, забивание; капкага тупны ~ү пропустить (забить) мяч в ворота 4. вносить/внести, вводить/ввести внутрь чего-л., куда-л. || внесение, внос, ввоз; әйберләрне бүлмәгә ~ү вносить вещи в комнату; чит илдән товарлар ~ү ввоз товаров из-за границы; утынны ишегалдына ~ү ввезти дрова во двор 5. заносить/занести (попутно, мимоходом) || занесение; китапханәгә китап ~ү занести книгу в библиотеку; әбигә күзлек ~тем бабушке занёс очки 6. вносить/внести, уплачивать/уплатить || внесение, уплата; уку өчен акча ~ү уплатить за обучение; бүләккә үз өлешеңне ~ү внести свою долю для подарка 7. вкладывать/вложить || вложение, вклад; төзелешкә капитал ~ү вложить капитал в строительство 8. вносить/внести, делать, сделать || внесение; фәнгә өлеш ~ү вносит вклад в науку; тәкъдим ~ү внести предложение; сделать заявку; ачыклык ~ү внести ясность; үзгәреш ~ү внести изменение; төзәтмә ~ү сделать исправление 9. вводить/ввести, вносить/внести, вливать/влить, впускать/впустить (внутрь чего-л.) || внесение, вливание, впускание; туфракка ашлама ~ү вносить удобрение в почву; организмга инфекция ~ү внести в организм инфекцию 10. втыкать/воткнуть, вонзать/вонзить; вводить/ввести (что-л. острое, колющее в тело, в землю и т. п.) || введение 11. вдевать/вдеть во что-л.; продевать/продеть, вдёргивать/вдёрнуть, продёргивать/продёрнуть, пропускать/пропустить сквозь что-л. || вдевание, вдёргивание, пропуск; колакка алканы ~ү вдеть серьгу в ухо; аякны өзәңгегә ~ү просунуть ногу в стремя; энә күзенә җепне ~ү продеть нитку в ушко иголки; юбкага резинка ~ү вдёрнуть резинку в юбку 12. вносить/внести, включить во что-л., вставлять/вставить, вписывать/вписать, заносить/занести || внесение, включение, вставка, вписывание, занесение; исемлеккә ~ү занести в список; приказга ~ү внести в приказ; отрядка ~ү включить в отряд; төшеп калган җөмләне текстка ~ү вставить в текст пропущенное предложение; көн тәртибенә ~ү включить в повестку дня 13. вводить/ввести, заводить/завести, водворять/водворить, учреждать/учредить, устанавливать/установить (звания, должности, какой-л. порядок, новые цены и т. п.) || введение, водворение, учреждение, установление; яңа тәртипләр ~ү завести новые порядки; гомуми унъеллык белем алуны ~ү внести всеобщее десятилетнее образование; түләү ~ү установить плату; комиссар вазифасы ~ү учредить должность комиссара 14. вводить/ввести, внедрять/внедрить (новый метод) || внедрение, введение; производствога яңа технология ~ү внедрить в производство новую технологию 15. вводить/ввести, проводить/провести (телефон, воду, газ и т. п.) || ввод, проведение, проводка || вводный; впускной; газ ~ү провести газ; ~ү чыбыгы тех. вводной провод (радио); ~ү урыны вводное место; ~ү клапаны впускной клапан 16. вводить/ввести во что-л. || введение; гадәткә ~ү ввести в привычку; кулланышка ~ү ввести в употребление (эксплуатацию); әйләнешкә ~ү ввести в оборот 17. устраивать/устроить; определять/определить (на работу, в учебное заведение) || устраивание, определение 18. 1) придавать/придать (вид, какое-л. свойство, форму, оттенок и т. п.); сөйләшүгә башка тон ~ү придать разговору другой тон 19. приводить/привести (в какой-л. вид, в какую-л. форму); өстәлгә тәртип ~ү привести стол в порядок; эшкә буталчык ~ү привести к путанице в работе; бинаны кызганыч кыяфәткә ~ү привести здание в жалкий вид 20. перен. вносить/внести, вызывать/вызвать || внесение; буталыш ~ү вызвать замешательство; җанлылык ~ү внести оживление 21. парить, мыть (в бане); мунча ~ү мыть в бане 22. в знач. вспом.(гл.) служит для обр. составных(гл.) ; өстерәп (тартып) ~ү втащить, затащить; төртеп ~ү втолкнуть; чакырып ~ү пригласить, позвать; кагып ~ү вбить, забить (гвоздь); борып ~ү ввернуть, ввинтить (лампочку)
күренеш (сущ.) 1. вид, внешний вид, внешность, наружность, облик (человека); әйбернең тышкы ~е внешний вид вещи 2. вид, панорама, картина; пейзаж, ландшафт; таудан авылның матур ~е ачыла с горы открывается красивый вид деревни; шәһәр ~е панорама города; диңгез ~е морской пейзаж; тау ~е горный ландшафт 3. театр. картина, явление, действие; биш пәрдәле, сигез ~ле драма драма в пяти действиях и восьми картинах 4. сцена; зрелище; случай; происшествие; аерым ~ләр отдельные сцены; хәтәр ~ опасное зрелище; гадәти булмаган ~ необычное явление 5. картина, пейзаж, вид (о рисунках, картинах, живописи); гомуми ~ общая картина; табигать ~ләре виды природы 6. книжн. образ, вид, сторона, аспект; тышкы ~ внешний вид; внешний аспект 7. филос. явление; асыл һәм ~ сущность и явление 8. перен. факт, проявление; миһербансызлык ~ләре факты бездушия
мобилизация (сущ.) в разн. знач. мобилизация || мобилизационный; гомуми ~ всеобщая мобилизация
принцип (сущ.) 1. в разн. знач. принцип, принципы; гомуми ~плар общие принципы 2. в знач.(нареч.) принципта в принципе; ~пта каршы түгел в принципе не против
хәлсезлек (сущ.) 1. слабость, бессилие, упадок сил; организмның гомуми ~ге общая слабость организма 2. утомление, утомлённость, усталость; физик ~к физическая усталость 3. перен. бедность, несостоятельность; хуҗалыкның ~ге бедность хозяйства
хосусый (прил.) 1. в разн. знач. частный, особый; ~ шәхес частное лицо; гомуми һәм ~ мәсьәләләр общие и частные вопросы; ~ очрак особый (частный) случай; ~ гаепләү частное обвинение; судның ~ билгеләмәсе частное определение суда; мәсьәләне ~ итеп алу рассматривать вопрос в частном (узком) плане 2. частный, частновладельческий, частнособственнический, частнопредпринимательский; ~ сәүдә частная торговля 3. личный; ~ тормыш частная жизнь 4. особый, особенный, специальный; ~ чакыру специальное приглашение ||(нареч.) особо, специально
Тәсадеф