Русско-татарский словарь:
биться (гл.) 1. обо что (колотиться, ударяться) бәрелү, сугылу 2. тыпырчыну, калтырану; биться в истерике истерикага бирелеп тыпырчыну 3. тибү, кагу, сугу; сердце бьется йөрәк тибә 4. с кем-чем (драться, сражаться) сугышу, кыйнашу; биться с неприятелем дошман белән сугышу 5. перен. над чем, с кем-чем и без доп. тырышу, көч кую, азаплану; биться над решением задачи мәсьәләне чишәргә тырышу 6. (о посуде, стекле) ватылу, уалу биться об заклад берәр нәрсәдән бәхәсләшү; биться как рыба об лед пәрәвезгә эләккән чебен кебек тыпырчыну
выдавиться (гл.) 1. чыгу (кысудан, сыгудан); паста выдавилась из тюбика паста тюбиктан чыккан 2. (басудан, кысудан) килеп чыгу (төшү), ватылу; сиденье стула выдавилось урындыкның утыра торган тактасы килеп төшкән 3. (вытисниться) чыгу, төшү (эз, рәсем һ.б.ш. турында)
добивать (гл.) см. добить добиваться I(гл.) см. добиться II(гл.) страд. 1. үтерелү; 2. ватылу, ватып бетерелү; 3. кырып бетерелү, тар-мар ителү
дребезги (сущ.) мн. разг. : разбиться (разлететься) в [мелкие] дребезги челпәрәмә килү (ватылу)
дробиться (гл.) 1. (раскалываться) ваклану, ватылу 2. перен. (расчленяться) таркалу 3. страд. от дробить
заклинивать (гл.) см. заклинить заклинить (гл.)что 1. (вбить клин) чөй кагу; заклинить бревно бүрәнәгә чөй кагу 2. (лишить возможности двигаться) (руль) борылмау, кысылу, ачылмау (ватылу сәбәпле)
заклиниться (гл.)ачылмау, кысылу ( мәс. йозак, винтовканың затворы һ.б.ш. ватылу сәбәпле)
искорежиться (гл.) прост. калҗаеп бетү, ватылу
коверкаться (гл.) страд. ватылу, бозылу, җимерелү
кокаться (гл.) простореч. фам. 1. бәрелеп ватылу; 2. бәрелү, орылу
II(прил.) разг. ярылучан, тиз ярылучан; ватылучан; колкие дрова тиз ярылучан утын
II(гл.) 1. ярылу, ватылу; дрова колются утын ярыла; сахар колется шикәр ватыла 2. страд. от колоть II
ломаться (гл.) 1. сыну; ватылу, җимерелү; ветка ломается ботак сына; лед ломается боз ватыла 2. перен. бозылу, җимерелү; его характер ломается аның характеры бозыла 3. (жеманничать) кылану, боргалану-сыргалану; назланып кылану; киреләнү 4. (о голосе) үзгәрү 5. страд. от ломать
ломкий (прил.)[тиз] ватылучан, [тиз] сынучан, уалучан
ломкость (сущ.)(ж) мн. (нет)тиз ватылучанлык, уалучанлык, тиз сынучанлык
непрочность (сущ.)(ж) мн. (нет)нык булмау, нык булмаганлык, нык түгеллек; ватылучанлык, сынучан булу
непрочный (прил.) 1. (ломкий) ватылучан, сынучан, какшау; 2. тиз тузучан; непрочная ткань тиз тузучан тукыма; 3. (скоро прекращающийся) нык булмаган, ышанычсыз
отказаться (гл.)от чего и с неопр. баш тарту, ваз кичү; фикереннән түнү; отказаться поехать барудан баш тарту; отказаться от своих слов үз сүзеннән баш тарту 2. с неопр. (перестать действовать) ватылу, эшләми башлау; бозылу; замок отказался служить йозак ватылды
отшибать (гл.) см. отшибить отшибаться (гл.)и страд. разг. бәреп төшерелү, бәреп ватылу, бәреп имгәтелү, бәреп кире җибәрелү
переколотиться (гл.) разг. фам. ватылып бетү, ватылу; много переколотилось посуды в дороге юлда бик күп савыт-саба ватылды
перелопаться (гл.) разг. ватылу, шартлап бетү; все стаканы перелопались барлык стаканнар шартлап беткән
планово-предупредительный (прил.): планово-предупредительный ремонт тех. машиналарны тузу һәм ватылудан саклау өчен алдан үткәрелә торган ремонт (чара)
побиться (гл.) 1. изелү, изелеп бетү; яблоки побились в дороге юлда килгәндә алмалар изелеп беткән 2. ватылып (кырылып) бетү, ватылу, кырылу; вся посуда побилась бөтен савыт-саба ватылып беткән побиться об заклад уст. әйбер салып бәхәсләшү
повредиться (гл.) 1. (поломаться) бозылу, ватылу 2. прост. (пораниться) имгәнү; зыян китерү ( мәс. берәр әгъзаңа) повредиться в уме прост. акыл чуалу, акыл җиңеләю
подломиться (гл.)ватылу, ярылу, чатнау, сыну, астан сыну; лед подломился под ногами басып торган җирдә боз ватылды ноги подломились тез буыннары йомшады
поколотиться (гл.) разг. 1. ватылу, ватылып бетү; яйца поколотились в ящике йомыркалар ящикта ватылып беткән; 2. изелү, изелеп бету; яблоки поколотились алмалар изелеп беткән
поломаться (гл.) 1. сыну, ватылу, сынып (ватылып) бетү 2. перен. разг. (покривляться) кылану, киреләнү
порушиться (гл.) 1. обл. җимерелү, ватылу; забор порушился койма җимерелде; 2. книж. устар. (нарушиться, уничтожиться) бетерелү, юкка чыгарылу
приказать (гл.)приказ (әмер, боерык) бирү приказать долго жить 1) (о людях) дөнья кую, үлү, вафат булу 2) (о предметах) ватылу, сафтан чыгу
продавиться (гл.)бөгелү, сыгылу, яньчелү; ватылу, сыну
проломаться (гл.)(о льде) ярылу, уелу, уелып китү (бәз турында); ( напр. о мосте) ватылу, җимерелү, җимерелеп төшү ( мәс. күпер турында)
проломиться (гл.)ватылу, җимерелү, тишелү
прошибать (гл.) см. прошибить прошибаться (гл.) страд. сугып ватылу, сугып тишелү
разбиться (гл.) 1. ватылу, уалу; бутылка разбилась шешә ватылды 2. аерылу; бүленү; разбиться на отряды отрядларга бүленү 3. имгәнү, яралану; разбиться при падении егылып төшеп яралану
разгрызать (гл.) см. разгрызть разгрызаться (гл.) разг. 1. см. разгрызться; 2. страд. кимерелү (мәсәлән, сөяк); ватылу (мәсәлән, чикләвек)
разгрызться (гл.) разг. ватылу, ярылу (теш белән); орех с трудом разгрызся чикләвек көчкә ватылды
раздавливать (гл.) см. раздавить раздавливаться (гл.) страд. (басып) сытылу, изелү, ватылу; тапталу, тапталып үлү; тар-мар ителү, юк ителү
раздробимость (сущ.)(ж) мн. нет, книж. ваклана торган булу, ватылучанлык, бүленүчәнлек, таркалучанлык
раздробимый (прил.) книж. ваклана торган, ватыла торган, ватылучан, таркалу-чан
раздробиться (гл.) 1. ватылу, ваклану; камень раздробился таш ватылды 2. ( напр. о кости) чәрдәкләнү 3. перен. (разделиться) бүленү, аерылу; раздробиться на группы төркемнәргә бүленү
разладиться (гл.) 1. (испортиться) бозылу, ватылу 2. (расстроиться) таркалу, бозылу; дело разладилось эш бозылды 3. (о музыкальных инструментах) көйсезләнү, бозылу
разлететься (гл.) 1. очып китү, очып таралу; птицы разлетелись кошлар очып таралдылар 2. (разойтись) таралу; төрле якка китү 3. (разбиться на части) ватылу, ватылып чәчрәү, челпәрәмә килү 4. перен. ( напр. о мечтах) юкка чыгу, җимерелү, бетү 5. кызу бара башлау, кызу очып бару, кызу йөгереп (чабып) бару; разлетевшись, удариться о столб кызу чабып барып баганага бәрелү 6. перен. (распространиться напр. о новости) йөгереп бару (килү), чабып бару (килү), очып бару (килү)
разлом (сущ.)(м) 1. см. разломатъ , разломить, разломаться, разломиться; разлом льда бозның ватылуы 2. (место) сынган урын, ватылган урын, ярылган урын; разлом земной коры җир кабыгының ярылган урыны; линия разлома ярылган урын линиясе
разломаться (гл.)сыну, сынып чыгу, ватылу, җимерелү; забор разломался койма җимерелде
размолотиться (гл.) 1. спец. ашлык сукканда ватылу, ватылып чыгу, яньчелеп бетү; 2. простореч. кызып ашлык сугу, (ашлык сугу белән) мавыгып китү; молотильщики размолотились ашлык сугучылар бик мавыгып киттеләр
разрушиться (гл.) 1. җимерелү, ватылу, җимерелеп бетү; часть здания разрушилась бинаның бер өлеше җимерелде 2. (прийти в упадок) таркалу; бөлгенлеккә төшү, бөлү; хозяйство разрушилось хуҗалык бөлде 3. перен. бозылу, юкка чыгу, бетү; здоровье окончательно разрушилось сәламәтлек тәмам бетте; все его планы разрушились аның барлык планнары юкка чыкты
разъехаться (гл.) 1. (атта, машинада) таралу, китү, китеп бетү, таралышу, таралып бетү; студенты разъехались студентлар китеп бетте 2. с кем и без доп. , разг. аерылышу, ташлашу; разъехаться с мужем ир белән аерлылышу 3. (разминуться) аймыл булу, аймылыш булу; разъехаться с товарищем иптәшең белән аймылыш булу 4. (дать дорогу) юл бирешү, юл сабышу 5. (ике якка) аерылу, аерылып китү; ноги разъехались на льду боз өстендә аяклар аерылып киттеләр 6. перен. разг. (развалиться от ветхости) тузу, сыпылу, ватылу
раскол (сущ.)(м) 1. см. расколоть, расколоться; раскол мрамора мраморның ватылуы 2. рел. раскол (Россиядә 17нче гасырда барлыкка килгән һәм рәсми чиркәүгә каршы чыккан берничә мәзһәп барлыкка китергән дини-иҗтимагый хәрәкәт)
расколотиться (гл.) 1. (бәрелү-сугылудан) җимерелү, таралу, ватылу, таралып китү; ящик расколотился в пути ящик юлда барганда ватылган; 2. спец. сапож. (тукмаклаудан) киңәю, зураю, сузылу, җәелү; 3. простореч. фам. (о посуде) ватылу, уалу, челпәрәмә килү
расколоться (гл.) 1. ярылу, ярылып бетү, ярылып китү, ватылу; полено раскололось түмәр ярылды 2. перен. [икегә] аерылу, таркалу, бүленү
раскусывать (гл.) см. раскусить раскусываться (гл.) страд. тешләп ватылу
распасться (гл.) 1. (развалиться) таркалу, ватылу 2. таркалу, бүленешү, аерылу (состав кисәкләргә); молекулы распались на атомы молекулалар атомнарга таркалды 3. перен. өзелү, бозылу; дружба распалась дуслык өзелде
распеленывать (гл.) см. распеленать распеленываться (гл.) см. распеленаться распереть (гл.)обычно безл. что. разг. (киңәюдән) ватылу, (киңәйтеп) вату; льдом расперло бочку боз мичкәне ваткан
расслабление (сущ.)(с) мн. (нет) 1. см. расслабить; 2. көчсезлек, хәлсезлек, зәгыйфьлек, дәртсезлек; (сәламәтлек) какшау, ватылу, көч (хәт) бетү
(гл.) 1. коелу, чәчелү, сибелү, түгелү; горох рассыпался по земле борчак җиргә коелды 2. сибелү, таралу; компания рассыпалась компания таралды 3. (развалиться) таркалу, ватылу, таралу, җимерелү; телега рассыпалась арба таралды 4. в чем и без доп. разг. яудыру, яудыра башлау (мактау сүзләрен); рассыпаться в комплиментах мактау сүзләрен яудыра башлау 5. (издать переливчатые звуки) тавыш барлыкка килү; ишетелү, ишетелеп китү
сколоться (гл.) 1. (отколоться) кубу, ватылу; лед легко скололся боз ансат ватылды 2. (перевестись при накалывании) (энә белән тишкәләп) күчермәсе алыну 3. (скрепиться) кадап куелу, чәнчеп куелу
сломаться (гл.) 1. сыну; палка сломалась таяк сынды 2. ватылу; лед сломался боз ватылды 3. перен. разг. (ослабеть физически, нравственно) көчтән язу, бетерешү
фальшить (гл.) устар. см. фальшивить фальшкиль (сущ.)(м) мор. фальшкиль (комга яки ташка килеп утырганда ватылудан саклау өчен корабльдә киль астына беркетеп куелган агач яки металл борыс)
футляр (сущ.)(м)футляр, савыт, тартма, кыны (кыйммәтле яки ватылучан әйберне саклау тартмасы); футляр для очков күзлек савыты
хрупкий (прил.) 1. уалучан, тиз ватылучан; хрупкий лед уалучан боз; хрупкий металл уалучан металл; хрупкая посуда тиз ватылучан савыт-саба 2. перен. (слабый, болезненный) зәгыйфь, чирләшкә 3. перен. (нежный, тонкий) нәфис, нечкә; хрупкая девушка нәфис кыз
хрупкость (сущ.)(ж) 1. (ломкость) уалучанлык, тиз ватылучанлык 2. (слабость, болезненность) зәгыйфьлек, чирләшкәлек 3. перен. (нежность, тонкость) нәфислек
Татарско-русский словарь:
ватылу (гл.) страд. от вату 1. биться, разбиваться/разбиться, колоться/расколоться; чүлмәк ~ды горшок раскололся; чынаяк ~ды чашка разбилась 2. разрушаться/разрушиться; станцияләр ~ган, җимерелгән станции разбиты 3. ломаться, поломаться, разламываться/ разломаться, сломаться; машина ~ган машина сломалась 4. (возвр.) перен. , разг. 1) ослабеть, обессиливать/обессилить; терять силы, выбиться из сил; күп яшәдем, бик ~дым долго жил, очень обессилел 2) изнемогать/изнемочь, утомляться/утомиться, истомиться, уставать/ устать, чувствовать разбитость, крайнюю усталость (от тяжёлой работы, ходьбы) 5. перен. разг. изнуряться/изнуриться, изматываться/измотаться разг. , крайне утомиться, выдыхаться/ выдохнуться (от горя, забот, тревоги и т. п.)
ватылучан (прил.) ломкий, хрупкий; непрочный
чарпалану (гл.)(неперех.) диал. см. чәрдәкләнү чарпаланыш (сущ.) диал. см. бәрелеш чарпалату (гл.)(перех.) диал. см. чәрдәкләндерү чарпалау (гл.)(перех.) диал. см. чәрдәкләү чарпалу (гл.)(неперех.) диал. см. ватылу, чәрдәкләнү
чырпалу (гл.)(неперех.) диал. см. ватылу, тетелү
Тәсадеф