Русско-татарский словарь:
агитировать (гл.) 1. за кого-что и без доп. агитация ясау, агитация алып бару 2. кого-что (берәр нәрсәгә) өндәү, димләү, чакыру
айда (межд.) разг. әйдә (чакыру, өндәү, кыстау), айда в лес! әйдә, урманга киттек!
ангажемент (сущ.)(м) уст. ангажемент (артистларны договор буенча билгеле бер срокка эшкә чакыру); получить ангажемент ангажемент алу
ангажировать (гл.) уст. 1. кого-что (предложить ангажемент) ангажемент тәкъдим итү 2. кого (пригласить на танец) танцевать итәргә чакыру, биергә чакыру
билет (сущ.)(м)в разн. знач. билет; билет на самолет самолет билеты; билет в театр театр билеты; партийный билет партия билеты; пригласительный билет чакыру билеты; кредитный билет кәгазь акча
бис (межд.)бис (кабатла!, тагын бер кат! дип кычкырып җырлаучының, уйнаучының җырны һ.б.ш. кабатлавын сорау ымлыгы), вызывать на бис биска чакыру
благовестить (гл.) 1. чиркәүгә чакыру (чиркәү кагып; мөселманнардагы азан әйтүгә туры килә); 2. перен. дөньяга җәю, тарату (хәбәрне)
II(прил.): благим матом кричать (орать, вопить) прост. ачы тавыш белән кычкыру (акыру, бакыру)
бретер (сущ.)(м) уст. бретер, җәнҗалчы дуэльче (дуэльгә чакыру өчен кечкенә генә булса да сылтау табарга әзер торучы)
бунтовать (гл.) 1. (участвовать в бунте) бунт чыгару, бунт күтәрү, бунтта катнашу 2. кого-что бунтка чакыру; бунтка котырту; бунтовать народ халыкны бунтка чакыру 3. (протестовать) каршы чыгу, котырыну, ду килү
бяша (межд.)бәрә-бәрә, бәрәч-бәрәч (бәрән яки сарык чакыру ымлыгы)
вабик (сущ.)(м)охот. вабик, сыбызгы (ауда кошларны, җәнлекләрне алдап чакыру өчен)
вабильщик (сущ.)(м)охот. вабикчы (кошларны, җәнлекләрне вабик белән алдап чакыручы аучы)
вабить (гл.)охот. вабик белән чакыру
взывать (гл.) 1. (громко кричать, звать) кычкырырга (чакырырга) тотыну (кешеләрне) 2. к кому-чему, о чем (призывать) өндәү, чакыру; взывать к справедливости гаделлеккә өндәү
вопила (сущ.)(м)и(сущ.)(ж) простореч. бакыручы, акыручы кеше, елак (бала)
вопить (гл.) 1. разг. (громко кричать) бакыру, акыру, кычкыру 2. диал. (громко плакать) акырып елау, кычкырып елау
вызвать (гл.) 1. кого-что чакырып алу, чакыру, чакырып чыгару; вызвать из дома өйдән чакырып чыгару; вызвать к себе үзеңә чакырып алу 2. кого-что чакыру; вызвать на соревнование ярышка чакыру 3. что китереп чыгару, барлыкка китерү, хасил итү, кузгату, уяту; вызвать гнев ачу кузгату; вызвать радость шатландыру; вызвать пожар янгын китереп чыгару вызвать на откровенность ачылырга мәҗбүр итү
вызов (сущ.)(м) 1. см. вызвать1, 2; вызов врача на дом врачны өйгә чакырып китерү; вызов на соревнование ярышка чакыру; прибыть по вызову чакыру буенча килү 2. (документ) чакыру кәгазе; получить вызов чакыру кәгазен алу 3. кому-чему каршы булу, каршы килү, каршы чыгу; в его словах прозвучал вызов аның сүзләрендә каршы килү чагылып китте
выкрикнуть (гл.)что и без доп. 1. (громко крикнуть) кычкыру, кычкырып әйтү 2. (вызвать криком) кычкырып чакыру
высвистать (гл.)что 1. (исполнить свистом) көйләп сызгыру, сызгырып башкару 2. кого-что (вызвать свистом) сызгырып чакыру, сызгырып китерү
выхаркать (гл.)что, разг. какырып чыгару, какыру; выхаркать мокроту какырыкны какыру
гаркать (гл.) прост. җикерү, җикеренү, акыру, акырыну, кычкырыну
гастроли (сущ.) мн. гастроль[ләр]; пригласить на гастроли гастрольгә чакыру; гастроли столичного театра башкала театрының гастрольләре
глас (сущ.)(м) уст. : глас вопиющего в пустыне җавапсыз калдырылган чакыру
горлан (сущ.)(м) разг. кушбугаз, акыручы, бакыручы (каты кычкырып сөйли торган кеше)
горланить (гл.)что и без доп. , прост. акырып сөйләшү, акырып җырлау, акыру, бакыру
горластый (прил.) прост. каты (ачы) тавышлы, акыручан; кушбугаз; горластый петух каты тавышлы әтәч
горлица (сущ.)(ж) см. горлинка горло (сущ.)(с) 1. бугаз, тамак; дыхательное горло сулыш юлы, бугаз; в горле пересохло тамак кипте; горло болит бугаз авырта; кровь идет горлом бугаздан кан килә 2. (сосуда) авыз, муен 3. перен. (устье) тамак (елга тамагы) взять горлом кычкырып җиңәргә тырышу; взять за горло бугазына ябышу; во все горло дөнья яңгыратып (кычкыру); драть горло акыру; по горло муеннан, бугаздан, бик күп; пристать с ножом к горлу сорап (үтенеп) тәңкәгә тию, сагыз булу; промочить горло аз гына эчеп алу, тамак чылату; слова застряли у него в горле әйтер сүзен әйтә алмады; стать поперек горла тамакка таш булып утыру
гуль-гуль звукоподр. гөр-гөр (күгәрчен чакыру сүзләре)
драть (гл.) 1. что, разг. ерту, ерткалау; драть бумагу кәгазьне ерткалау 2. что, прост. туздыру; драть обувь аяк киемен туздыру 3. что каезлау, төшерү, тунау; драть лыко юкә курыс төшерү; драть шкуру 1) тире тунау; 2) перен. прост. тиресен тунау, бернәрсәсез калдыру, талау 4. кого-что буу, ботарлау; волк дерет овец бүре сарыкларны буа 5. что чеметтерү, әчеттерү, яндыру; горчица дерет рот горчица авызны әчеттерә 6. перен. что и без доп. , прост. (дорого брать) талау, тирене салдыру, тереләй тунау, кыйммәт бәягә сату 7. кого-что, разг. (наказывать) яру, кыйнау, камчылау драть горло (глотку) прост. бугаз киерү, акырубакыру; драть за волосы чәченнән тарту, чәчен йолку; драть за уши колагын бору; драть зерно ярма ярдыру
дурной (прил.) 1. начар, әшәке, яман; сасы; дурной запах әшәке ис 2. алама, бозык, әдәпсез; дурные привычки әдәпсез гадәтләр дурной глаз яман күз; кричать (вопить) дурным голосом прост. ачы (ямьсез) тавыш белән кычкыру (акыру)
дуэль (сущ.)(ж)дуэль ( 1. дворян-буржуаз җәмгыятьтә берсенең чакыруы буенча ике кеше арасында булган атышу яки кылыч белән сугышу 2. перен. ике кеше арасындагы ярыш)
зазвать (гл.)кого-что, разг. кыстап чакыру, кыстап чакырып китерү; зазвать в гости кунакка кыстап чакыру
зазывной (прил.) обл. чакыру ...-ы; зазывные крики чакыру тавышлары
запасной (прил.) 1. запас …ы; запасные части машины машинаның запас частьләре 2. воен. запастагы …; запасной командный состав запастагы командирлар составы 3. в знач.(сущ.)запасной(сущ.)(м) воен. запаста торучы; призыв запасных запаста торучыларны [армиягә] чакыру
званый (прил.) 1. чакырылган; званые гости чакырылган кунаклар 2. чакырулы; званый обед чакырулы аш мәҗлесе
звать (гл.)кого-что 1. чакыру; звать в театр театрга чакыру; звать на помощь ярдәмгә чакыру 2. кем атау, исемләү как тебя зовут? синең исемең ничек? син кем атлы?; [и] поминай как звали җилләр искән; эзе (әсәрә) дә калмаган
зов (сущ.)(м)(призывный звук) чакыру тавышы 2. (приглашение) чакыру, дәшү, эндәшү; прийти по первому зову беренче чакыру белән килү
ивановский (прил.)кричать во всю ивановскую = бугаз ертылганчы кычкыру, акыру; бик каты кычкыру
к (ко)(предлог)(с)дат. п. 1. …га; обращаться к друзьям дусларга мөрәҗәгать итү; готовиться к экзаменам имтиханнарга хәзерләнү; к шести прибавить семь алтыга җидене кушу; пригодный к употреблению файдаланырга яраклы; присоединиться к большинству күпчелеккә кушылу; приходить к указанному сроку күрсәтелгән вакытка килү; позвать к телефону телефонга чакыру; к оружию! коралга! 2. …га, …га [таба]; плыть к берегу ярга [таба] йөзү; направиться к лесу урманга [таба] юнәлү; к вечеру похолодало кичкә [таба] салкынайтты 3. …янына, … кырына; подойти к столу өстәл янына килү; он подсел ко мне минем кырыма утырды 4. …га карата, турында; к вопросу развития языка тел үсеше мәсьәләләренә карата; к столетию писателя язучының йөз еллыгына карата 5. …га каршы; к счастью бәхеткә каршы; к великому сожалению зур үкенечкә каршы к примеру мисал өчен, мисалга; к слову [сказать] сүз уңаеннан; кем-нәрсә дигәннән; к слову, где он сейчас работает? дигәннән, хәзер ул кайда эшли?; к тому же шуның өстенә
клик (сущ.)(м) книж. - поэт. кычкыру, дәшү, эндәшү, чакыру
кликать (гл.) 1. кого-что, прост. (громко созывать) кычкырып чакыру, кычкырып дәшү 2. без доп. кыйгаклау, каңгылдау; лебеди кликучат аккошлар каңгылдый
клистир (сущ.)(м) см. клизма клич (сущ.)(м)кычкырып чакыру, өндәү кликнуть клич оран салу
крикнуть (гл.) однокр. 1. кычкырып җибәрү 2. (позвать громко) кычкырып чакыру, кычкыру 3. на кого-что җикерү, җикереп кую
кричать (гл.) 1. кычкыру, акыру, аваз бирү (салу); кричать от боли авыртудан кычкыру; кричать ура ура кычкыру 2. (говорить громко) кычкырып сөйләү, кычкыру 3. (громко звать кого-л.) кычкырып чакыру 4. на кого-что (бранить) акырыну, кычкырыну, җикеренү 5. о ком-чем, разг. (много говорить) сөйләү, шаулау; об этой книге давно кричат бу китап турында күптән шаулыйлар
кровохарканье (сущ.)(с)кан төкерү (какыру)
кровохаркать (гл.) мед. кан төкерү, кан какыру
манить (гл.)кого-что 1. [ымлап] чакыру; манить щенка эт баласын чакыру 2. перен. үзенә тарту, күңелне җилкендерү; җәлеп итү; меня манит море мине диңгез үзенә тарта
мат (сущ.)IV м: благим матом [кричать, орать и т. п.] прост. бик ачы итеп, бөтен көчкә (кычкыру, акыру һ.б.ш.)
надрывать (гл.) см. надорвать; надрывать глотку (горло) прост. тамак ерту, акыру, акырып сөйләү (җырлау)
надрываться (гл.) 1. см. надорваться1; 2. перен. над чем и без доп. (работать через силу) бик каты эшләү; бөтен көчне кую (куеп тырышу), бик нык тырышу 3. (кричать изо всех сил) акыру, бик каты кычкыру 4. страд. от надрывать сердце (душа) надрывается йөрәк (күңел) әрни
II(гл.)кого-что (берникадәр) чакыру, җыю; назвать гостей кунаклар чакыру
напросить (гл.) разг. (берничә кешене) үзеңә чакыру, кунакка чакыру, чакырып алу
незваный (прил.)чакырылмаган, чакырылмый (чакырусыз) килгән; незваный гость чакырылмаган кунак
непрошеный (прил.) 1. чакырусыз килгән, чакырмый(ча) килгән; чакырылмаган; непрошеный гость чакырылмаган кунак 2. кирәге булмаган, кирәкмәгән, кирәксез, урынсызга…; непрошеное вмешательство урынсызга [кеше эшенә] тыгылу 3. ихтыярсыз, ихтыярдан тыш …ган, ирексез …ган; непрошеные слезы ихтыярдан тыш чыккан яшьләр
нетчик (сущ.)(м) устар. юклар арасындагы, качкын (элек заманда гаскәри хезмәткә чакыру буенча килмәгән кеше, гаскәри хезмәттән качып йөрүче)
новоселье (сущ.)(с)[яңа] өй туе; пригласить на новоселье өй туена чакыру
обращение (сущ.)(с) 1. см. обратить, обратиться; обращение простых дробей в десятичные мат. гади вакланманы унарлы вакланмаларга әйләндерү 2. (призыв, речь) мөрәҗәгать, өндәмә, чакыру 3. (обхождение) мөгаләмә 4. эк. әйләнеш; обращение товаров товар әйләнеше; пустить в обращение әйләнешкә кертү 5. грам. эндәш сүз; выделить обращение запятыми эндәш сүзне өтерләр белән аерып кую
одернуть (гл.) 1. что тартып кую (рәтләү) 2. перен. кого-что, разг. (призвать к порядку) туктату, тыю, тәртипкә чакыру
окликнуть (гл.)кычкырып (эндәшеп) туктату, чакырып алу, чакыру
ораторша (сущ.)(ж) разг. фам. см. оратор орать (гл.) разг. кычкыру, акыру, бакыру; кычкырыну, җикерү; акырып җырлау
орун (сущ.)(м) простореч. акыручы, бакыручы
орунья (сущ.)(ж) простореч. акыручы хатын-кыз, бакыручы хатын-кыз
отманить (гл.) разг. ымлап чакыру
отхаркать (гл.)что какыру, какырып чыгару (ташлау)
официальный (прил.)рәсми, официаль; официальные сообщения рәсми хәбәрләр; официальное лицо рәсми кеше; официальное приглашение рәсми чакыру кәгазе
переорать I.(гл.) простореч. башкалардан катырак кычкыру, башкалардан катырак акыру
персональный (прил.)персональ, аерым, атап; персональное приглашение атап чакыру; персональная пенсия персональ пенсия
повестка (сущ.)(ж) 1. чакыру кәгазе, повестка; повестка в суд суд повесткасы 2. разг. (распорядок дня) көн тәртибе
подманить (гл.)кого-что, разг. кызыктырып чакыру (чакырып китерү), ым кагып чакыру; подманить котенка мәче баласын кызыктырып чакырып китерү
позвать (гл.)кого-что чакыру, дәшү, чакырып (дәшеп) алу; позвать друзей в гости дусларыңны кунакка чакыру
позывной (прил.) 1. чакыру …ы, дикъкатьне тарту …ы; позывной сигнал чакыру сигналы 2. в знач.(сущ.)позывные мн. позывнойлар (радиостанцияне яки судноны таныту өчен хезмәт итә торган сигналлар)
позывный (прил.) мор. радио чакыру...-ы, дикъкатьне үзенә тарту...-ы; позывной сигнал чакыру сигналы
поименно (нареч.)исемнәрен атап, бер-бер артлы исемнәрен әйтеп; вызывать поименно бер-бер артлы исемнәрен әйтеп чакыру
покликать (гл.) обл. простореч. кычкырып чакыру, чакыру; маменька, покличьте ее әнкәй, чакырыгыз аны
поманить (гл.)кого-что ымлап чакыру, ымлап чакырып алу
помощь (сущ.)(ж)ярдәм, булыш, булышлык; оказать помощь ярдәм күрсәтү; позвать на помощь булышка чакыру; помощь на дому мед. өйгә килеп ярдәм күрсәтү; оказать первую помощь беренче ярдәм күрсәтү; материальная помощь материаль ядрәм с помощью(предлог)(с)род. п. ярдәме белән, ярдәмендә; вода накачивается с помощью насоса су насос ярдәмендә суыртыла
поодиночке (нареч.)берәмләп, берәм-берәм; вызывать поодиночке берәмләп чакыру
попросить (гл.) 1. что, чего сорау, үтенү, сорап алу 2. кого чакыру, чакырып китерү; попросить к телефону телефонга чакыру
посвистать (гл.) 1. см. посвистеть; 2. кого-что (подозвать свистом) сызгырып чакыру
потребовать (гл.) 1. что, чего (просить, добиваться) таләп итү, сорау 2. кого-что (вызвать) чакыру, чакырту
потянуть (гл.) 1. кого-что, за что и без доп. тарту, тартып кую, тарта башлау; потянуть за рукав җиңеннән тарту 2. кого, разг. ияртеп алып китү, чакыру; потянуть на лекцию лекциягә ияртеп алып китү 3. исә башлау; потянул предрассветный ветерок таң алды җиле исә башлады потянуло домой безл. өйгә кайтасы килеп китте; потянуло ко сну безл. йокы килә башлады
при (прист.) 1. фигыль ясаганда кулланылса, бу приставканың мәгънәләре түбәндәге ысуллар белән тәгъбир ителә: 1) эшнең тәмамлануы, нәтиҗәлелеге килү ярдәмче фигыле белән бирелә, мәс. прибежать йөгереп килү; прилететь очып килү; принести алып килү; 2) якынайту, беркетү, тоташтыру мәгънәләре кую ярдәмче фигыле белән тәрҗемә ителә, мәс. пришить тегеп кую; привинтить винтлап кую; приставить сөяп кую; 3) хәрәкәт кешенең үзенә юнәлтелгән очракта итү ярдәмче фигыле белән яки төп фигылен генә тәрҗемә итү юлы белән бирелә, мәс. привлечь җәлеп итү; пригласить чакыру; 4) тулы булмаган эш бераз рәвеше яки төшү ярдәмче фигыле белән тәрҗемә ителә, мәс. приоткрыть бераз ачу (ача төшү); призадуматься бераз уйга калу; припудрить бераз пудралау; 5) эшнең тулысынча башкарылуы түбәндәгечә тәрҗемә ителә, мәс. приучить өйрәтү; приручить кулга өйрәтү; приискать эзләп табу; придумать уйлап табу (чыгару); 6) арттыру, өстәү, кушу, тутыру мәгънәсе өстәп рәвеш фигыле ярдәмендә яки башка юллар белән тәрҗемә ителә, мәс. приписать өстәп язу; прикупить өстәп сатып алу; 7) төп эш белән бер үк вакытта булган хәрәкәт =а (=ә, =ый,-и) кушымчалы рәвеш фигылен кабатлау ярдәмендә бирелә, мәс. идти приплясывая бии-бии бару; петь присвистывая сызгыра-сызгыра җырлау 2. исемнәр, сыйфатлар ясаганда кулланылса, буе[ндагы], алды[ндагы], яны[ндагы] кебек сүзләр белән тәрҗемә ителә, мәс. прибрежная полоса яр буендагы җир; пришкольиый участок мәктәп алды участогы; привокзальная площадь вокзал янындагы мәйдан
пригласительный (прил.)чакыру …ы, өндәү …ы; пригласительный билет чакыру билеты
пригласить (гл.)кого-что чакыру; тәкъдим итү; пригласить в гости кунакка чакыру; пригласить сесть утырырга тәкъдим итү
приглашение (сущ.)(с) 1. см. пригласить; 2. чакыру кәгазе (хаты); разослать приглашения чакыру кәгазьләре җибәрү
призвать (гл.)кого-что 1. чакыру; призвать на помощь ярдәмгә чакыру; призвать к порядку тәртипкә чакыру 2. (привлечь к важному делу) чакыру, өндәү; призвать к борьбе көрәшкә чакыру 3. (хәрби хезмәткә) алу
призывный (прил.)чакырган, чакыру …ы, өндәү …ы; ялварган, ялвару …ы; призывный крик ялварган тавыш
прикрикнуть (гл.)на кого-что кычкыру, акыру, кычкырып (акырып) кую
приманить (гл.)кого-что (кызыктырып, ымлап һ. б. ш.) чакыру, чакырып китерү; приманить кур тавыкларны чакырып китерү
прозвонить (гл.) 1. (о звонке, телефоне и т. п.) шалтырау; (о колоколе) чыңлау, [чаң] каккан тавыш ишетелү 2. что и с неопр. (звоном возвестить, объявить о чем-л.) чаң кагу, чаң кагып хәбәр итү (чакыру)
прокашливаться (гл.) см. прокашляться прокашлянуть (гл.)что. разг. (очистить горю) [йөткереп) тамакаы чистарту, какыру, какырып чыгару
прорычать (гл.) 1. ырылдап кую, үкереп кую; прорычал тигр юлбарыс үкереп куйды; прорычала собака эт ырылдап куйды; 2. (берникадәр вакыт) ырылдау, үкерү, акыру, ырылдап чыгу, үкереп чыгу; всю ночь прорычала собака эт төн буе ырылдап чыкты
просить (гл.) 1. кого-что. о ком-чем или с неопр. (обращаться с просьбой) үтенү, сорау, үтенеп сорау; просить помощи ярдәм сорау; просить соблюдать тишину тынычлык саклауны үтенү 2. за кого-что (хлопотать) сорау, үтенү; юллау, артыннап йөрү 3. кого-что (приглашать, звать) чакыру; просить гостей к столу кунакларны өстәл янына чакыру 4. что. разг. (назначать цену) сорау 5. разг. (нищенствовать) сорану, теләнү, соранып (теләнеп) йөрү, хәер әстәү (сорашу) прошу [вас] рәхим итегез; прошу покорно рәхим итегез; түбәнчелек белән үтенәм; просить руки кулын сорау (кияүгә чыгуын үтенү)
разослать (гл.)кого-что 1. җибәрү, тарату; разослать письма хатлар җибәрү; разослать пригласительные билеты чакыру билетлары тарату 2. (отправить всех) җибәреп бетерү, таратып бетерү
раут (сущ.)(м) уст. раут (тантаналы чакырулы мәҗлес)
рев (сущ.)(м) 1. үкерү, акыру; улау; рев быка үгез үкерүе; рев ветра җилнең улавы 2. разг. үкереп елау, акырып елау; дети подняли рев балалар үкереп елый башладылар
реветь (гл.) 1. үкерү, үкерешү; акыру, бакыру; улау; быки ревут үгезләр үкерешә; буря ревет давыл улый 2. разг. үкерү, үкереп елау, акырып елау; дети ревели балалар үкереп елыйлар иде
рождение (сущ.)(с) 1. см. родить1, 2, родиться; рождение сына улның тууы 2. разг. туган көн; туган көн бәйрәме; пригласить на рождение туган көнгә чакыру
Татарско-русский словарь:
акыргалау (многокр.) от акыру
акырту 1. (понуд.) от акыру 1-4 2. разг. 1) греметь чем (транзистором, радиоприёмником) 2) засигналить, сигналить, посигналить, гудеть (на всю катушку) 3. в знач.(нареч.) акыртып насильно, средь бела дня; силком прост. (отобрать что у кого)
акыру 1. 1) орать, реветь; вопить; греметь (о мужчине с очень громким голосом, о включённых на всю мощь радиоприёмниках и т. п.); надрываться, надсаживаться; орать прост. || оранье, рёв, вопль, вопли; репродуктордан ким ~мый гремит (ревёт) не хуже репродуктора 2) орать (о петухах); горланить прост. (о нескромном пении и т. п.) 2. прост. зыкать/зыкнуть, гаркать/гаркнуть, рявкать/рявкнуть; орать на кого; кемне куркытмакчы булып ~а ул? кого он хочет испугать своим гарканьем? 3. разг. ревмя реветь, орать, вопить, криком кричать; белугой реветь (зареветь) || рёв, вопли 4. реветь (о медведе, осле и т. п.); рявкать/рявкнуть; рыкать/рыкнуть (о льве) || рёв, рявканье, рык 5. в знач.(нареч.) акырып, акыра-акыра 1) (с громким) рёвом 2) навзрыд; громко (плакать)
акыру-бакыру (гл.)(неперех.) см. акыру1-4 (с добавлением сл. и словосочет. сильно, во всю (мощь)
акыручан (прил.) разг. горластый прост. , крикливый
акырыну (гл.)(перех.) см. акыру1, 2, 4, 5
акырынучан (прил.) см. акыручан акырыш и. д. от акыру 1-4
акырыш-бакырыш и. д. разг. см. акырыш акырышу (взаим.-совм.) от акыру (о многих) 1. кричать, орать; вопить 2. орать, кричать друг на друга 3. реветь (о множестве скота)
аш I(сущ.) 1. 1) суп (мясной, из фруктов), варево прост. || суповой; токмачлы аш суп с лапшой; суп-лапша; гөмбәле аш суп с грибами; бәрәңге ашы картофельный суп; похлёбка; кәбестәле аш суп с капустой; щи; чөгендерле-кәбестәле аш суп из капусты со свёклой; борщ; аш ите суповое мясо; аш тәлинкәсе суповая тарелка 2) мн. ашлар кухня собир. (народная, национальная, вегетарианская); солдат ашлары солдатская кухня 2. 1) блюдо, кушанье (горячее, холодное, детское); еда, яства; камыр ашы мучное блюдо; мучная еда; кунак ашы кушанье (яства) для гостей; бәйрәм ашлары праздничные яства (блюда); аңа нинди аш та ярый ему любая еда по вкусу; ашны сеңгәч, хатынны үлгәч макта (посл.) хвали еду переваренную, а жену покойную; хвали сено (рожь) в стогу, а барина в гробу 2) мн. ашлар (о видах пищи, об образе питания), стол (диетический, детский, овощной, вегетарианский); еда; ит ашлары мясной стол; мясная еда 3. еда ( мн. нет); обед, трапеза (в монастыре) || обеденный, трапезный, столовый; аштан соң ял итеп алу отдохнуть после еды (обеда); даруны аш алдыннан эчү пить лекарства перед обедом; ашка кайту прийти на обед; аш дирбиясе столовый сервиз; аш кашыгы столовая ложка; аш вакыты обеденный час (перерыв), обед; аш өстәле трапезный стол 4. 1) обед (с созывом гостей), обед в гостях; званый обед (по какому-л. поводу); чаще индив.; күршеләрне ашка чакыру позвать соседей в гости; ашка бару пойти в гости; аштан таралышу расходиться из гостей; бәйрәмдә өй саен аш на праздник в каждом доме гости (обеды); юбилей ашында булу быть на юбилейном (званом) обеде; ураза ашы уздыру созвать (собрать) гостей на разговенье 2) поминальный обед, поминки; сорочины, сороковины (ед. нет), тризна; әбисенең җидесенә аш үткәрү провести поминки по седьмому дню бабушки; карчыклар аштан чыгып киләләр старухи выходят с поминок
әйтүле (прил.) разг. приглашённый, званый; ~ кунак званый гость; см. тж. чакырулы әкә (сущ.) диал. 1. старший брат 2. дядя 3. ист. войсковой старшина; слово обращения к старшине (прибавляя к имени); Галим әкә уважаемый старшина Галим
бакыру (гл.)(неперех.) 1. кричать (грубым, сильным голосом), реветь || крик, рёв (осла); громко блеять || блеяние (овец и коз); мычать || мычание (коров) 2. перен. прост. громко кричать, орать, голосить, горланить
бакырышу (совм.) от бакыру; кричать, реветь, мычать (о многих животных)
береннән-бере (мест.) опред. см. берсеннән-берсе беренче (числ.) порядк. 1. в разн. знач. первый; ~ йорт первый дом; ~ март первое (число) марта; балачакның ~ көннәреннән үк с первых дней моего детства; ~ мөмкинлек булу белән при первой возможности; ~ чакыру белән по первому зову (требованию); ~ салкыннар первые морозы; ~ урын первое место, первенство; ~ мәхәббәт первая любовь 2. в знач.(прил.) первый, самый лучший, высокого качества; авылда ~ гармунчы самый лучший гармонист деревни; ~ сорт алма яблоко первого сорта (высокого качества); класста ~ укучы первый ученик в классе 3. в субстантивном употр. беренчеләр 1) первоклассники; первоклассницы; учащиеся (из) первого класса 2) первопроходцы 4. в знач.(вводн. сл.) беренчедән во-первых; ~, бу факт беркайда да теркәлмәгән во-первых, этот факт нигде не зарегистрирован 5. в знач.(сущ.) разг. первое (блюдо в обеде); ~гә итле токмач на первое лапша с мясом
билге (сущ.) 1. метка, пометка, знак; шартлы ~ условная метка; китап тышындагы ~ минеке түгел метка на обложке книги не моя 2. сигнал, знак, символ; чакыру ~се-ике тапкыр тимергә кагу сигнал (знак) приглашения-два стука по железу 3. признак, примета, симптом, знак (по которым можно определить что-л.); яз ~се приметы весны; усаллык ~се признак недоброжелательности; авыру ~ләре признаки болезни; дошманлык ~ләре симптомы недружелюбия 4. спец. 1) знак; тыныш ~ләре знаки препинания; математик ~ математический знак; астрономик ~ләр астрономические знаки 2) помета, знак; стилистик ~ стилистическая помета (в словаре) 3) клеймо; метка, знак; тавро || тавровый; фабрика ~се фабричное клеймо, фабричная метка; фирма ~се фирменный знак; тамга ~се тавровый знак 5. отметка, оценка; биш ле ~се пятёрка; ике ле ~се двойка; ~ кую ставить оценку 6. разг. редко. значок; гвардияче ~се гвардейский значок
виброчакыру (сущ.) моб. вибровызов (способ оповещения о входящем вызове или сообщении. телефон начинает вибрировать)
гарәфә (сущ.) книжн. 1. канун мусульманского праздника; предпраздничный день; ~ көн кунак чакыру пригласить гостей в предпраздничный день (в канун религиозного праздника гает); ~ кич вечер накануне праздничного дня; предпраздничный вечер 2. (вообще) канун; бәйрәм ~се канун праздника; туй ~сендә накануне свадьбы, в предсвадебный день
дәшүле (прил.) см. чакырулы дәшүле аш (сущ.) званый обед (ужин)
дуэль (сущ.) книжн. 1. дуэль (поединок с применением оружия(межд.) двумя лицами-обиженным и обидчиком) 2. перен. дуэль (состязание двух человек) || дуэльный; ~ьгә чакыру вызвать на дуэль; артиллерия ~е артиллерийская дуэль; сүз ~е словесная дуэль; ~ь пистолеты дуэльный пистолет
епископлык (сущ.) 1. епископство; ~ чоры период епископства; ~ның чикләрен киңәйтү расширять границы епископства 2. епископат; ~ка чакыру вызывать в епископат
исемләү (гл.)(перех.) 1. именовать, наименовать, называть/назвать (площадь, улицы городов; такого-то человека) 2. прозвать, дать прозвище 3. в знач.(нареч.) исемләп поимённо, по имени; ~п чакыру вызывать поимённо, вызывать по именам; ~п санау считать по именам
ифтар (сущ.) рел. 1. разговенье, прекращение поста (уразы) у мусульман; ~ вакыты время разговенья 2. вечерняя трапеза в дни Рамазана; ~га чакыру приглашать на вечернюю трапезу в дни Рамазана
ишарәләү (гл.)(перех.) 1. делать (подавать) знаки; кул белән ~әү делать знаки рукой; ~әп сөйләшү разговаривать (изъясняться) знаками (жестами, мимикой, кивком); ~әп чакыру манить, подзывать знаками (при помощи жестов, мимики, кивков) || жест, жесты, жестикуляция; мимика, кивок 2. перен. намекать, делать, сделать намёки, давать понять; сез нәрсәгә ~исез? на что вы намекаете? мин аның йомшак характерлы булуына ~әдем я намекнул на его слабый характер
кабат-кабат (нареч.) 1. многократно, неоднократно, много раз, несколько раз; кабат-кабат эшләү изготовлять (делать) многократно; кабат-кабат чакыру приглашать несколько раз 2. в несколько слоёв, многослойно; кабат-кабат ямалып беткән күлмәк в несколько слоёв залатанное платье
какыру (гл.)(неперех.) харкать/харкнуть, отхаркивать/отхаркнуть; выплёвывать/выплюнуть мокроту || харканье, отхаркивание
какырыну (возвр.) от какыру отхаркиваться
кире чакыру (гл.)(неперех.) см. кире&кайтару 2
кунак (сущ.) 1. гость, гости; ~ җыю приглашать гостей; ~ларны каршы алу встретить гостей; туй күрке ~ белән ( погов. ) свадьба красна гостями 2. в косв. п. о приезде или поездке в гости, пребывании в гостях; ~тан кайту возвращаться из гостей; ~ка китте уехал в гости; ~ка чакырулы приглашён в гости; ~та булдым был в гостях; погостил
мәҗлес I(сущ.) 1. заседание, собрание; ~не ачык дип белдерәм заседание объявляю открытым 2. званый обед (ужин); банкет; застолье; ~кә чакыру приглашение в гости 3. книжн. театр. акт, действие; беренче ~ первый акт, первое действие
министрлык (сущ.) 1. министерство || министерский; ~кка чакыру вызвать в министерство 2. должность министра; ~к урыны министерский пост, министерская должность
өйдәге (прил.) 1. домашний, находящийся в доме (дома) 2. в знач.(сущ.) өйдәгеләр домашние, домочадцы; находящиеся дома; ~ләрне чакыру позвать домашних
өндәм (сущ.) книжн. см. боеру, чакыру, кушу; күндәм ~сез эшләр безотказный сделает дело без приказания (понукания)
өндәүсез (прил.) книжн. неприглашённый, незваный; см. чакырусыз ; ~ кунак өнәмсез ( погов. ) неприглашённый гость нелюбим; неприглашённого гостя недолюбливают
радиотехник (сущ.) радиотехник; ~ чакыру вызвать радиотехника ||(прил.) радиотехнический; ~ тикшеренүләр радиотехнические исследования
регент (сущ.) ист. регент || регентский, относящийся к регенту; ~ итеп чакыру пригласить регентом
сый (сущ.) 1. 1) прям., перен. угощение; бәйрәм сые праздничное угощение; сый тулы тәлинкәләр тарелки, полные угощения; дошман сые угощение от противника 2) пир, угощение; сыйга чакыру пригласить на пир; сый башланды начался пир 2. диал. этногр. трёхдневное угощение, устраиваемое родственниками жениха в честь родителей невесты (свадебный обряд)
хосусый (прил.) 1. в разн. знач. частный, особый; ~ шәхес частное лицо; гомуми һәм ~ мәсьәләләр общие и частные вопросы; ~ очрак особый (частный) случай; ~ гаепләү частное обвинение; судның ~ билгеләмәсе частное определение суда; мәсьәләне ~ итеп алу рассматривать вопрос в частном (узком) плане 2. частный, частновладельческий, частнособственнический, частнопредпринимательский; ~ сәүдә частная торговля 3. личный; ~ тормыш частная жизнь 4. особый, особенный, специальный; ~ чакыру специальное приглашение ||(нареч.) особо, специально
чакы-чокы (подр.) см. чык-чык чакылдау (гл.)(неперех.) см. чыкылдау чакыргалау (многокр.) от чакыру звать, приглашать (время от времени, изредка)
чакыру (гл.)(перех.) 1. звать/позвать, вызывать/вызвать || 1) вызов, зов, клик 2) позывной; өйгә врач ~у вызвать врача на дом
чакыру визасы (сущ.) виза-приглашение
чакырулы (прил.) званый
чакырылу (гл.) страд. от чакыру 1. вызываться 2. приглашаться, созываться 3. призываться (в армию) 4. в знач.(прил.) чакыртылган званый, званный, приглашённый; ~ кунаклар килеп җитте званые гости (все) прибыли, пришли
чакырышу (гл.) взаимно-совм. от чакыру звать, приглашать друг друга
шыр-шыр (подр.) 1. пронзительному (обычно испуганному) крику, визгу, рёву; шыр-шыр акыру пронзительно кричать, реветь, вопить 2. хихиканью; шыр-шыр көлү хихикать; безудержно, долго смеяться
Тәсадеф