Русско-татарский словарь:
безрассудность (сущ.)(ж) см. безрассудство безрассудный (прил.)уйламыйча (эшләнгән); акылсыз, дуамал; безрассудная храбрость дуамал батырлык; безрассудный поступок акылсыз кыланыш
безрассудство (сущ.)(с)акылсызлык, ахмаклык, дуамаллык
безумец (сущ.)(м) 1. уст. (сумасшедший) тиле, акылсыз, акылдан язган 2. (безрассудный) башсыз, ахмак, дуамал
безумие (сущ.)(с) 1. уст. (сумасшествие) акылдан язу; любить до безумия акылдан язганчы сөю 2. (безрассудство) чиктән тыш дуамаллык, акылсыз эш
безумный (прил.) 1. уст. (сумасшедший) акылсыз, тиле, акылдан язган 2. чиктән тыш дуамал; безумная отвага чиктән тыш дуамал батырлык 3. разг. (очень сильный) чиктән тыш [зур], искиткеч көчле; безумная усталость чиктән тыш арыганлык
бессмысленный (прил.) 1. (лишенный смысла) мәгънәсез, аңлашсыз, буталчык; бессмысленный набор слов мәгънәсез сүзләр җыелмасы 2. (нелепый) акылсыз, ахмак; бессмысленный поступок ахмак кыланыш
глупый (прил.) 1. аңгыра, акыл кермәгән, ахмак, юләр, тинтәк; глупый человек тинтәк кеше 2. ахмак, мәгънәсез, акылсыз, ахмакларча…; задать глупый вопрос ахмак сорау бирү; попасть в глупое положение ахмакларча хәлдә калу; глупая затея акылсыз эш
головотяпский (прил.)акылсыз, башкатыргыч; головотяпское распоряжение башкатыргыч боерык
не (прист.), исемнәр һәм сыйфатлар ясый, тубәндәге мәгънәләрне белдерә: 1. сүзнең бу приставкадан башка белдергән мәгънәсенә капма-каршы мәгънәне, мәс. неправда ялган; неприятель дошман; невеселый күңелсез; недобрый усал, явыз, яман; невысокий тәбәнәк; түбән 2. билгесе, сыйфаты чикле булган, тулы булмаган каршы мәгънәне, мәс. невнимательный игътибарсыз, дикъкатьсез, саксыз; неглупый шактый акыллы; акыллы гына; акылсыз түгел, башсыз түгел; неплохой начар булмаган, шактый яхшы, яхшы гына, ярыйсы гына; начар түгел 3. сузнең приставкадан башка белдергән мәгънәсенең булмавын, мәс. необоснованность нигезсезлек, дәлилсезлек; ненаучный фәнни булмаган; нечестный намуссыз, гаделлексез
неблагоразумие (сущ.)(с) мн. (нет)акылсызлык, аңсызлык, дуамаллык
неблагоразумный (прил.)акылсыз, дуамал, акылга сыймаслык; уйламыйча эшләнгән; неблагоразумный человек акылсыз кеше; неблагоразумный поступок дуамал кыланыш
неглупый (прил.)шактый акыллы; акыллы гына; акылсыз (башсыз) түгел
неразумие (сущ.)(с) мн. нет, книж. устар. акылсызлык
неразумно (нареч.)акылсыз; уйламыйча; неразумно поступать акылсыз эш итү
неразумность (сущ.)(ж) мн. нет, книж. 1. акылсызлык, мәгънәсезлек; 2. акылсызлык белән эшләнү, ахмаклык белән эшләнү, уйламыйча эшләнү; акылга ятышсызлык
неразумный (прил.) 1. акылсыз; неразумный человек акылсыз кеше 2. акылга сыймаган, акылга ятышсыз, акыл белән эшләнмәгән; неразумный поступок акыл белән эшләнмәгән эш
нерассудительность (сущ.)(ж) мн. (нет)уйлап эш итә белмәүчәнлек, уйлый белмәүчәнлек, акылсыз эш итүчәнлек
нерассудительный (прил.) книж. уйлап эш итә белмәүчән, уйлый белмәүчән, акылсыз эш итүчән, фикер йөртә белмәүчән
неумный (прил.) 1. (о человеке) акылсыз, акылга сай, ахмак; 2. (о поступках) акылсыз, акыл белән эшләнмәгән
поглупить (гл.) разг. фам. акылсызлык эшләп ташлау, ахмаклык эшләп ташлау
подуривать (гл.) разг. юләрләнгәләү, вакыт-вакыт акылсызлык күрсәтү, җенләнгәләү, тилеләнгәләү
придуриваться (гл.) прост. акылсыз (белмәгән) булып кылану; юләр булып кылану
псих (сущ.)(м) простореч. фам. җенле, акылсыз, акылдан язган
сверх (предлог)(с)род. п. 1. (поверх чего-л.) өстеннән, өстенә; сверх костюма надеть пальто костюм өстеннән пальто кию 2. (при указании на превышение какой-л. меры, нормы) …дан тыш, …дан артык; сверх плана планнан тыш; сверх штата штаттан тыш 3. (кроме, помимо чего-л.) өстәвенә, … өстенә; сверх всего он не умен өстәвенә тагын ул акылсыз да әле 4. (вопреки чему-л.) карамастан; сверх ожидания көткәнгә дә карамастан
сдуру (нареч.) разг. ахмаклык белән, юләрлек белән, аңгыралык белән, тинтәклек белән, акылсызланып
смирительный (прил.): смирительная рубашка юашландыру күлмәге (акылсызлар йортында артык котырынган юләрләрне тынычландыру өчен махсус кием)
сумасбродствовать (гл.) см. сумасбродничать сумасшедший (прил.) 1. акылдан язган, дивана, тиле 2. в знач.(сущ.)сумасшедший м, сумасшедшая(сущ.)(ж)акылдан язган [кеше], дивана [кеше] 3. разг. (безрассудный) акылсыз; дуамал 4. разг. (невероятный по силе и т. п.) чиктән тыш зур (югары, көчле), акылга сыймаслык…; сумасшедшие цены чиктән тыш югары бәяләр
сумасшествие (сущ.)(с) 1. (потеря рассудка) акылдан язу, акылдан сабу, акылдан язганлык 2. разг. (безрассудство) акылсызлык, дуамаллык до сумасшествия акылдан язарлык дәрәҗәдә, искиткеч, гаҗәп
сумасшествовать (гл.)акылсыз эш итү, алдын-артын уйламыйча эш итү
шутка (сущ.)(ж)шаярту, мәзәк, кызык; глупая шутка акылсыз шаярту; дурацкая шутка тиле шаярту; первоапрельская шутка беренче апрель шаяртуы сказать что-л. в шутку мәзәк өчен берәр нәрсә әйтү; не обижаться на шутки шаяртуларга үпкәләмәскә кроме шуток шаяртып әйтмим, шаяртмыйча; не в шутку в знач. сказ. уен түгел, уен эш түгел; не на шутку чын-чынлап, чынлап; шутка ли [сказать] в знач.(вводн. сл.)уен эшмени ; шутки в сторону шаяруларны бер якка , шаяруларны калдырып тор; шутки плохи с кем-чем кем яки нәрсә белән шаярып булмый
юродивый (прил.) 1. дивана, акылсыз, юләрсымак 2. в знач.(сущ.)м. күрәзәче дивана
юродство (сущ.)(с) 1. дивана булып кылану, диваналану, юләргә сабышу, акылсызлану 2. (нелепый поступок) диваналык, юләрлек, акылсызлык
(сущ.)(с) 1. дивана булып кылану, диваналану, юләр булып кылану, юләрсыман кылану, акылсызлану; 2. юләрлек, акылсызлык, тинтәклек; диваналык; совершать юродства акылсызлыклар эшләү
юродствовать (гл.) 1. юләр булу, дивана булу, акылсыз булу; 2. юләрлекләр эшләү, диваналыклар эшләү, акылсызлыклар эшләү
(гл.)диваналыклар (юләрлекләр, акылсызлыклар) эшләү
Татарско-русский словарь:
акылсыз (прил.) 1. 1) неумный, глупый (человек, голова); не в себе (своём уме) кто-л.; безголовый, тупоголов || тупица, тугодум 2) неумный, неразумный, неблагоразумный, нерассудительный, бездумный (человек, его намерения, решения, высказывания, поступки); нелепый (шаг) 2. безрассудный, сумасбродный; чудаковатый, взбалмошный, ненормальный, одурелый, с придурью || сумасброд, сумасбродка, чудак, чудачка; чудачок; чудачина || 1. неразумно, неблагоразумно, нерассудительно, глупо, несуразно, нелепо (поступать, говорить) 2. безрассудно, безумно
акылсызландыру (гл.)(перех.) 1. с ума сводить/свести, ума (разума, благоразумия, ума-разума) лишать/лишить; одурять 2. дурманить, задурманивать/задурманить, одурманивать/одурманить (о спиртных напитках и т. п.)
акылсызлану (возвр.) 1. безумствовать, побезумствовать, сумасбродничать; безобразничать, безобразить, дурить, дурачиться 2. дурманиться, задурманиваться/ задурманиться, одурманиваться/одурманиться (от спиртных напитков)
акылсызлык (сущ.) 1. 1) неразумность, неблагоразумие, нерассудительность, тупоумие, тупоголовость, туполобость пренебр. ; 2) несуразность, нелепость, нелепица 2. безрассудство, сумасбродство; придурковатость, придурь, ненормальность, взбалмошность, дурачество, дурь, блажь, безумство
әй (межд.) 1. при обращении, подзывании, оклике эй; әй, тыңла! эй! послушай! әй, иптәш! эй, приятель! әй, картлач! эй, старик! 2. выраж. восхищение, удивление, негодование эх! о! ох! ах! әй, акылсыз малай! ах, глупый ребёнок! әй Аллам, нинди гүзәллек! о Аллах, что за красота! әй бу яшь чаклар! ах эта пора молодости! 3. выраж. сожаление, упрёк, озабоченность чем-л. эх; әй син, ачык авыз! эх ты, разиня 4. выраж. чувства равнодушия, презрения, отвращения а, ну; әй, миңа барыбер! а! мне всё равно! ~, монысы инде артык! ну, это уж слишком! 5. разг. гей (возглас, которым погоняют лошадей); ~ малкай! гей скотина!
гакыл (сущ.) см. акыл гакыллы (прил.) см. акыллы гакыллылану (гл.)(неперех.) см. акыллылану гакыллылык (сущ.) см. акыллылык гакылсыз (прил.) см. акылсыз гакылсызлану (гл.)(неперех.) см. акылсызлану гакылсызлык (сущ.) см. акылсызлык гала-концерт (сущ.) гала-концерт
телсез (прил.) 1. в разн. знач. без языка, язычка (без стрелки, маятника и т. п.; см. тел); лишённый языка (язычка) ~ сәгать часы без маятника 2. прям., перен. немой; бессловесный, безмолвный; ~ атка кулсыз бул (посл.) в отношении бессловесной лошади будь безруким (не бей); гайбәт теле озын була, дөреслек ~ булгач (посл.) злые языки бывают длинными, если правда нема 3. перен. безъязыкий, безъязычный, кроткий; гаиләдә ире күзсез, хатыны ~ булсын (посл.) в семье муж должен быть безглазым (т. е. не замечать лишнего, мелочей), жена-без языка 4. в знач.(сущ.) немой; акыллы ~ акылсыз телледән яхшы (посл.) умный немой лучше говорящего дурака
һәй (межд.) см. һай; һәй, акылсыз баш! эх ты, глу-пый!
Тәсадеф